Portal:Pobos indíxenas de América

NullNative north americans.png
Mapa de América Benvido ó Portal dos pobos indíxenas de América!

Portal dos pobos indíxenas de América

Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg

Os pobos indíxenas de América, tamén chamados amerindios, indios ou nativos americanos son os nomes dados ós habitantes das Américas antes da chegada dos europeos, e os seus descendentes actuais. A hipótese máis aceptada para a súa orixe é que os primeiros habitantes da América viñeran de Asia atravesando a pé o estreito de Bering.

Malia que algúns pobos indíxenas de América eran tradicionalmente cazadores recolectores, especialmente na bacía do río Amazonas, aínda quedan moitos grupos que practican a acuicultura e a agricultura. O impacto da súa dotación agrícola no resto mundo é unha testemuña do seu traballo na remodelación e no cultivo da flora autóctona das Américas. Malia que algunhas sociedades teñen unha forte dependencia da agricultura, outras practicaron unha mestura de agricultura, caza e recolección. Nalgunhas rexións, os pobos indíxenas crearon arquitecturas monumentais, cidades organizadas a grande escala, sociedades de xefatura, estados e imperios.

Moitas partes de América seguen habitadas por pobos indíxenas e algúns países contan con poboacións especialmente significativas, como Belize, Bolivia, o Canadá, Chile, Ecuador, Groenlandia, Guatemala, Güiana, México, Panamá e o Perú. Existen arredor de mil linguas indíxenas diferentes faladas en América. Algunhas, como o quechua, o aimará, o guaraní, as linguas maias e o náhuatl contan os seus falantes en millóns. Moitos pobos manteñen prácticas e trazos culturais indíxenas en diferentes graos, incluíndo a relixión, a organización social e as prácticas de subsistencia. Como moitas culturas, algunhas evolucionaron para incorporar aspectos tradicionais pero tamén atenden ás necesidades modernas. Algúns pobos indíxenas aínda viven relativamente illados da cultura occidental e uns poucos son pobos non contactados.

Artigo destacado

editar

Niños Selknam.jpg
Os selk'nam, tamén coñecidos como onawo ou ona, son un pobo indíxena da rexión da Patagonia, no sur da Arxentina e Chile, incluíndo as illas de Terra de Fogo. Foron un dos derradeiros pobos nativos de América do Sur en ser contactados por emigrantes europeos occidentais a finais do século XIX. Coa descuberta de ouro e a expansión da gandería de ovellas, os gobernos da Arxentina e Chile comezaron a colonizar e exterminar os pobos indíxenas de Terra de Fogo.

Están considerados extintos como tribo, pero Joubert Yanten Gomez un chileno mestizo de Santiago con devanceiros selk'nam, aprendeu el só a lingua e está considerado o único falante; emprega o nome de Keyuk.

Lugar de interese

editar

Inca roads-es.svg
Os Camiños do Inca (en quechua, Qhapaq Ñan, que quere dicir: camiño do rei ou do poderoso ou camiño do Inca) foi un sistema de camiños de enormes distancias na civilización incaica que vinculaba as cidades importantes da costa e da serra. Estruturouse con base en dous eixos lonxitudinais: do sector da cordilleira e do chairo costeiro. Este sistema dos incas non foi senón un bimilenario legado preincaico, potenciado durante o Imperio Inca, tanto para a totalidade desa organización de rutas, que superaban os 30 000 quilómetros, como para o camiño principal (de aproximadamente 5200 km de lonxitude). Todos estes camiños atopábanse conectados a Cuzco, a capital do Tahuantinsuyo ou Imperio incaico, e facilitaban a súa comunicación cos distintos pobos anexados no marco do proceso expansivo inca e, ó mesmo tempo, constituían un efectivo medio de integración político–administrativa, socioeconómica e cultural. Dado que o Qhapaq Ñan interconectaba localidades tan distantes como Quito, Cuzco e Tucumán, os conquistadores españois empregárono durante o século XVI para invadir o Perú, Bolivia, Chile e as pampas da cordilleira arxentina.

O famoso «Camiño do Inca», que une a cidade de Cuzco co sitio arqueolóxico de Machu Picchu, é só unha parte mínima e intrarrexional da xigantesca rede de camiños incas.

Nuvola filesystems services.svg Artigos de calidade (1)

Crystal Clear action bookmark Silver.png Artigos bos (3)

Imaxe destacada

editar

Eight Crow prisoners under guard at Crow agency, Montana, 1887 - NARA - 531126.jpg
Oito prisioneiros crow en Montana, 1887.
Vexa o artigo pobo crow.


...Arquivo
Biografía destacada

editar

Sitting Bull.jpg
Tȟatȟáŋka Íyotake (en lakota [tˣatˣãka ɪjotake] (AFI)) ou, de xeito simplificado, Tatanka Iyotake; máis coñecido como Touro Sentado (do inglésSitting Bull), nado en 1831 e finado en 1890, foi un xefe indio norteamericano da tribo dos síux hunkpapa.

Touro Sentado fíxose famoso por conducir tres mil quiñentos indios síux e cheyenne contra o Sétimo de Cabalería, que estaba baixo as ordes do xeneral Custer, na batalla de Little Bighorn o 25 de xuño de 1876, onde os estadounidenses resultaron derrotados.

Perseguido polo exército estadounidense, Touro Sentado levou os seus homes ao Canadá, onde permaneceron até 1881. Neste ano regresou coa súa tribo aos Estados Unidos para que a súa xente se entregase e terminasen así os enfrontamentos. O propio Touro Sentado foi amnistiado e o exército respectouno.

Nos anos seguintes Touro Sentado formou parte do show de Buffalo Bill.

Sabías que...?

editar

Pachamama.

  • ...que Pachamama, unha deusa adorada polos pobos indíxenas dos Andes, tamén é coñecida como a nai da Terra, do tempo e da fertilidade, que preside o cultivo e a colleita, encarna as montañas e produce os terremotos?


...Arquivo
Portais relacionados
Wikimedia Commons

en Commons

Wiktionary

no Galizionario