Abrir o menú principal

Chus Pato

poeta galega

TraxectoriaEditar

A súa familia paterna é de Viñoás (Nogueira de Ramuín) e a materna de Trasmiras (comarca da Limia). Estudou no colexio de Santo Domingo, da orde de Vicente de Paúl, o bacharelato no colexio das Carmelitas, e o COU no Instituto de Ourense, actual IES Otero Pedrayo. En 1973 licenciouse en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela. Fixo traballos de investigación na súa especialidade como O movimento obreiro na provincia de Ourense.

Exerce como profesora de ensino secundario (Xeografía e Historia) desde 1989, primeiro en Bande, despois en Muros (1991-1995) e desde entón en Lalín, primeiro no IES Ramón María Aller e despois no IES Laxeiro.

En 1973 foi unha das fundadoras de ERGA, e até finais da década de 1970 militou na Unión do Povo Galego. Foi cabeza de lista da Frente Popular Galega pola provincia de Ourense en varias ocasións.

Pertence a varias agrupacións de índole literaria, como o PEN Club ou as Redes Escarlata, e foi membro da AELG. Desde a súa constitución en 2015, é vogal do padroado da Fundación Euseino?, tamén pertence ao padroado da Fundación Rosalía de Castro. Foi elixida académica de número da Real Academia Galega no pleno do 5 de novembro de 2016.[2] Leu o seu discurso de ingreso na RAG o 23 de setembro de 2017 no IES Otero Pedrayo de Ourense, co título de Baixo o límite, con resposta de Francisco Fernández Rei.[1]

En 2015 a súa voz pasou a facer parte das gravacións do Woodberry Poetry Room de Harvard onde se recollen as palabras de figuras das letras universales como Elizabeth Bishop y W. H. Auden. [3][4][5]

Obra literariaEditar

Os primeiros poemas publicados de Chus Pato apareceron na revista Escrita (1984)[6] e, dende entón, á parte de nos seus libros, nunca deixou de colaborar en múltiples publicacións: Luzes de Galiza, Festa da Palabra Silenciada, Andaina, Gume, Ólisbos, Revista das Letras, Dorna, Clave Orión, A Trabe de Ouro etc.; en libros colectivos: Palabra de muller, Sete poetas ourensáns, Poesía dos aléns; no ano 1992, con outras sete mulleres, publica en Edicións do Dragón a carpeta poética 8 e medio, así mesmo participa na homenaxe a Rosalía de Castro no cincuentenario da fundación do padroado Rosalía, co gallo do cal se edita un CD cos poemas recitados, con música de Rodrigo Romaní, e un libro que recolle os textos e fotografías de María Esteirán (1997); participa habitualmente en recitais, mesas redondas, performances e conferencias.

Características da súa obraEditar

A súa poesía está considerada como unha das máis modernas e persoais da literatura actual. Caracterízase por fuxir de coordenadas xeracionais e lazos compartidos con outros escritores galegos. A súa obra consolidou desde a década dos oitenta unha linguaxe propia, referencias temáticas e estilísticas inconfundibles e un compromiso político da palabra que vai máis alá da obviedade dos versos. Poesía complexa, nutrida de moitas imaxes, escenarios e pegadas intelectuais e un modelo literario afastado de convencionalismos e implicado na busca constante de novos camiños para a expresión artística.[7]

 
De esquerda a dereita: Anxo González Guerra, Vitoria Ogando, Chus Pato e Manuel Igrexas, a carón do monumento a Rosalía de Castro en Santiago de Compostela en 2018.

A transgresión na súa poesía[8] supera a convención formal. A súa poética, marcada por un posicionamento crítico co seu tempo, expandiu o horizonte da poesía galega e colocouna na vangarda do pensamento contemporáneo. O seu discurso do múltiple articúlase na multiplicidade de voces e formas. Cuestiona a linguaxe, a percepción, as ficcións históricas e todo o que constitúe esexese, mentres traballa entre o inexistente e o vindeiro. Construíu un ambicioso proxecto poético no que se manifesta un profundo pensamento e reflexión sobre as identidades (individual, de xénero, nacional, histórica) e a escritura.[9]

Poemarios publicadosEditar

Traducións ao inglésEditar

  • from m-Talá, tradución de Erín Moure. Nomados, Vancouver, 2002.
  • Charenton, tradución de Erín Moure. Shearsman Books, Exeter & BuschekBooks, Otava, 2007.
  • m-Talá, tradución de Erín Moure. Shearsman Books, Exeter, 2009.
  • Hordes of Writing, tradución de Erín Moure. Shearsman Books, Exeter, 2011.
  • Secession / Insecession, con Erín Moure. 2014.
  • Flesh of Leviatan, tradución de Erín Moure. Omnidawn Publishing, 2016.

Traducións ao castelánEditar

  • Heloísa. Madrid: La Palma, 1998.
  • Un Ganges de palabras, antoloxía bilingüe galego-español preparada por Iris Cochón. CEDMA (Colección Puerta del mar), Málaga, 2003.
  • m-Talá. Buenos Aires: Pato-en-la-cara, 2009.
  • Hordas de escritura seguido de Secesión. Madrid: Amargord, 2013.[22]
  • Carne de Leviatán. Madrid: Amargord, 2016. 90 páxs. ISBN 978-84-16762-06-4.
  • Poesía reunida. Volumen 1 (1991-1995), 2017.[23][24]

Traducións ao portuguésEditar

  • Carne de Leviatã. Lisboa: Douda Correria, 2016.

Traducións ao búlgaroEditar

  • Leviatan i drugi istorii, tradución de Tsvetanka Elenkova. Small Stations, 2016.

Traducións ao holandésEditar

  • Finisterra, tradución de Mariolein Sabarte. Uitgeverij Perdu, 2017.

Antoloxías e musicaciónsEditar

Parte da súa poesía atópase incluída nas antoloxías Poésie en Galice aujourd´hui (Anxo Angueira, Sources, 1999), Rías de tinta, Literatura de mujeres en francés, gallego e italiano (Marta Segarra, Helena González e Francesco Ardololino. Ed. de la Universitat de Barcelona, 2000), Poetry is the world´s great miracle (María do Cebreiro, ed. do P.E.N de Galicia, 2001), A tribo das baleas (Helena González, Xerais, 2001), Las flores del yodo (Margarita Borja, publicación de Teatres de la Generalitat Valenciana, 2001), Las poetas de la búsqueda (Jaime de Parra, Libros del Innombrable, 2002) e Antoloxía consultada da poesía galega 1976-2000 (Tris Tram, 2003), de Arturo Casas, entre outras.

En español pódense ler traducións dos seus poemas en diversas revistas como Infolios (un número monográfico), La Ortiga, La alegría de los naufragios, Texturas, Zurgai, El signo del gorrión, Veneno...

Poemas seus foron musicados por artistas como Nación Reixa ("Historias posibles/imposibles", no disco Safari Mental), Ataque Escampe ("Mira", no disco Ed Wood e a invasión dos paraugas asasinos), ou Uxía Senlle, aparecendo este último tema na curtametraxe O Prezo da dote, do leonés Chus Domínguez, curtametraxe preseleccionada para os Óscar de 2005.

Obras colectivasEditar

  • Escolma de poesía galega (1976-1984). Sotelo Blanco, 1984.
  • XII Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1992.
  • Palabra de muller. 1992.
  • Sete poetas ourensáns. 1992.
  • XIII Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1993.
  • Oito e médio, Edicións do Dragón, 1993.
  • Poesía dos aléns. 1993.
  • XIV Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1994.
  • XV Festival da Poesia no Condado. S. C. D. Condado, 1995.
  • Bis a bis, 1997.
  • Daquelas que cantan. Rosalía na palabra de once escritoras galegas, 1997, Fundación Rosalía de Castro.
  • Alguén agarda que volva alí, 1998.
  • Bestiario, 1998, Edicións do Dragón.
  • A poesía é o gran milagre do mundo, 2001, PEN Clube de Galicia.
  • Poetas e narradores nas súas voces. I, 2001, Consello da Cultura Galega.
  • Alma de beiramar. Asociación de Escritores en Lingua Galega, 2003.
  • Botella ao mar, 2003.
  • Intifada. Ofrenda dos poetas galegos a Palestina. Fundación Araguaney, 2003.
  • Negra sombra. Intervención poética contra a marea negra. Espiral Maior, 2003.
  • Xuro que nunca volverei pasar fame. Difusora, 2003.
  • X. Espazo para un signo. Xerais, 2005.
  • Poetízate. Antoloxía da poesía galega. Xerais, 2006.
  • Polifonías: voces poéticas contra a violencia de xénero. Espiral Maior/Xunta de Galicia, 2006.
  • Volverlles a palabra. Homenaxe aos represaliados do franquismo. Difusora, 2006.
  • Reflexos. Semana da Cultura Galega em Lisboa. Portugalizando, 2007.
  • Vanakkam. Benvidas. Implicadas/os no Desenvolvemento, 2007.
  • Dix-sept poètes galiciens 1975-2000. Dezasete poetas galegos 1975-2000. Universidade da Coruña, 2008.
  • Abro a xanela e respiro o aire fresco da fin do mundo. 2009.
  • En defensa do Poleiro. A voz dos escritores galegos en Celanova. Toxosoutos, 2010.
  • To The Winds Our Sails. Salmon Poetry, 2010. Tradución do galego ao inglés.
  • Cociñando ao pé da letra. Galaxia, 2011. Colaboración con varios autores sobre poesía e cociña.
  • Tamén navegar. Toxosoutos, 2011.
  • Six Galician Poets. Arc Publications, 2016.

EnsaioEditar

  • A mímese arcaica, en Anotacións sobre literatura e filosofía, nº 11, febreiro de 2016, Vigo: Euseino? Editores.[25]

PremiosEditar

NotasEditar

  1. 1,0 1,1 Pato, C. e Fernández Rei, F. (2017): Baixo o límite. Discurso lido o día 23 de setembro de 2017 no acto da súa recepción, pola ilustrísima señora dona Chus Pato e resposta do excelentísimo señor don Francisco Fernández Rei. Real Academia Galega. ISBN 9788494600586
  2. "O Pleno da RAG elixe a Chus Pato académica de número". Real Academia Galega. Consultado o 5/11/2016. 
  3. ultramarinos. "Chus Pato". Ultramarinos Editorial (en castelán). Consultado o 2019-05-31. 
  4. "Chus Pato". Jogos Florais. Consultado o 6/3/2019. 
  5. "Chus Pato leva coa súa voz poética o galego á Poetry Room de Harvard". Real Academia Galega. 19/10/2015. 
  6. "Chus Pato en escritoras.com". escritoras.com (en castelán). Consultado o 2019-05-31. 
  7. Chus Pato, favorita para ocupar na Academia a vaga de Fernández Ferreiro
  8. "Membros da Academia - Plenario - Real Academia Galega". academia.gal. Consultado o 2019-05-31. 
  9. Reyes, Miriam (2015). Punto de ebullición. Madrid: FCE. p. 19. ISBN 978-84-375-0726-2. 
  10. "Chus Pato". Editorial Galaxia. Consultado o 2019-05-31. 
  11. "Fascinio". Editorial Galaxia. Consultado o 2019-05-31. 
  12. "A ponte das poldras". Editorial Galaxia. Consultado o 2019-05-31. 
  13. "NINIVE. CHUS PATO". casadellibro. Consultado o 2019-05-31. 
  14. Rábade Villar, María do Cebreiro. "Chus Pato: m-Talá, Vigo, Xerais, 2000.". revistes.ub.edu. Consultado o 31/05/2019. 
  15. "Ficha de libro. Editorial Xerais". www.xerais.gal. Consultado o 2019-05-31. 
  16. "Ficha de libro.Editorial Xerais". www.xerais.gal. Consultado o 2019-05-31. 
  17. "Secesión". Editorial Galaxia. Consultado o 2019-05-31. 
  18. "Nacer é unha república de árbores". www.cumio.com. Arquivado dende o orixinal o 26 de xuño de 2019. Consultado o 2019-05-31. 
  19. "Nacer é unha república de árbores". Mario Regueira. Consultado o 2019-05-31. 
  20. "Carne de Leviatán". Editorial Galaxia. Consultado o 2019-05-31. 
  21. "Un libre favor". Editorial Galaxia. Consultado o 2019-05-31. 
  22. Hordas de escritura seguido de Secesión
  23. Ficha na editorial
  24. dafnebenjumea (2018-04-04). "Chus Pato: la búsqueda de identidad más allá del mito". Oculta Lit (en castelán). Consultado o 2019-05-31. 
  25. Ficha do libro en Euseino? Editores
  26. "autor/a A. Editorial Xerais". www.xerais.gal. Consultado o 2019-05-31. 
  27. RAG: Chus Pato, Premio Clara Campoamor

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

  • Galaxia, ed. (1995). Diccionario da literatura galega I Autores. Vigo. p. 434. ISBN 84-8288-019-5. 

Ligazóns externasEditar