Abrir o menú principal

Morte

fin permanente das funcións vitais

Vanitas, a cara simbólica da morte, detalle dunha pintura de Philippe de Champaigne.

A morte é o final permanente das funcións biolóxicas ou funcións vitais que definen un ser vivo. Refírese tanto á terminación en si da vida como ao estado posterior do antigo organismo, do que se di que está morto. A auténtica natureza do que vén despois da morte foi, desde hai milenios, unha preocupación central das tradicións relixiosas e filosóficas de todo o mundo. Moitas relixións teñen fe ben nunha vida no máis alá, ben na reencarnación.

O efecto da morte física sobre a mente ou a alma segue a ser unha pregunta aberta. Para a ciencia contemporánea, a morte dun organismo é o final.

A Santa Compaña.

A morte nos animaisEditar

Case sen excepcións, agás a Turritopsis nutricula, un cnidario hidrozoo que ten un ciclo vital no cal o animal volve ao estado de pólipo colonial despois de alcanzar a madureza sexual, sendo o único caso coñecido dun metazoo que é capaz de volver a un estado de immadureza sexual despois de alcanzala,[1] os animais morren por envellecemento, pero algúns fenómenos poden causar unha morte prematura, como a malnutrición, a depredación, a enfermidade, os accidentes que provocan traumatismos terminais ou, en circunstancias extremas, unha grave perturbación dun ecosistema.

Por iso, a morte no mundo natural tamén pode producirse como resultado directo ou indirecto da activitade humana: unha causa crecente da extinción de especies en tempos recentes é a destrución de ecosistemas como consecuencia do incremento e expansión da tecnoloxía industrial.[2]

A morte nos seres humanosEditar

As actividades humanas voluntarias que provocan a morte inclúen o suicidio, o homicidio e a guerra. Cada día morren aproximadamente 150 000 persoas en todo o mundo.[3]

O obxectivo principal da ciencia médica é o de pospoñer e evitar a morte. Neste contexto, a morte vese máis como un proceso que como un acontecemento; algúns elementos ou craracterísticas que antigamente eran considerados como indicadores da morte son actualmente reversíbeis.[4] Cando se quere trazar unha liña divisoria entre a vida e a morte, cómpre ter en conta outros factores a parte da presenza ou ausencia de signos vitais. En xeral, a morte clínica non é nin necesaria nin suficiente para determinar a morte legal. Un paciente cun corazón e uns pulmóns funcionais que estea en situación de morte cerebral pode declararse legalmente morto sen que se producira a morte clínica. Noutras palabras, a definición médica precisa da morte é máis problemática, paradoxalmente, a medida que avanzan os coñecementos científicos e a tecnoloxía.

Causas da morte nos seres humanosEditar

Hai diferentes causas de morte: As mortes non intencionadas, a morte natural producida por unha patoloxía determinada que acaba coa vida do ser humano, a morte accidental como consecuencia da acción dun axente externo de forma involuntaria ou azarosa, as mortes intencionadas, a morte por culpa doutro, é dicir, o asasinato, incluíndo as mortes nas guerras e a pena de morte (para algunhas persoas tamén o aborto e a eutanasia, aínda que esta inclusión é polémica) ou a morte provocada por un a si mesmo (suicidio), que pode ser ritual (sacrificio) ou non.

As principais causas de morte na actualidade, segundo a OMS son (por orde de prevalencia): enfermidades relacionadas co corazón, infeccións, cancros, enfermidades respiratorias, accidentes, enfermidades dixestivas e mortes intencionadas.

Estas causas difiren segundo se trate dun país desenvolvido ou dun país do Terceiro Mundo. No primeiro caso, os motivos máis frecuentes de morte son os cardiovasculares, o cancro de pulmón e outros problemas respiratorios, os accidentes de tráfico, o cancro de estómago, problemas de presión arterial (tensión), tuberculose e suicidios, nesta orde. En cambio, nos países subdesenvolvidos a primeira causa de morte é a SIDA, seguindo as infeccións respiratorias, as diarreas, as enfermidades cardiovasculares, as enfermidades da infancia e a malaria.

Causas da morte en GaliciaEditar

No ano 2009, segundo cifras do Instituto Nacional de Estadística,[5] producíronse 30 180 defuncións (15 241 homes e 14 9839 mulleres), e as causas destes falecementos distribúense así:

Enfermidades do aparello circulatorio
  • 9 799 (32,5 %)
    • Accidente vascular cerebral, 2 893
    • Insuficiencia cardíaca, 1 453
    • Infartos de miocardio, 1 358
    • Outras isquemias, 1 191
    • Enfermidades hipertensivas, 580
    • Arteriosclerose, 299
    • Outras: 2 095
Tumores
  • 8 107 (26,90 %)
    • Cancro de traquea, bronquios e pulmón, 1 411
    • Cancro de colon, 811
    • Cancro linfático,1 580
    • Cancro de estómago, 558
    • Cancro de próstata, 480
    • Cancro de mama,2 440
    • Cancro de páncreas, 408
    • Cancro de fígado, 367
    • Cancro de vexiga, 347
    • Cancro de recto e ano, 267
    • Cancro de labio, boca e farinxe, 185
    • Cancro de pel,3 174
    • Cancro de esófago, 169
    • Cancro de útero,4 159
    • Cancro de encéfalo, 158
    • Cancro de ovario, 152
    • Cancro de ril, 140
    • Cancro de larinxe, 108
    • Outros cancros dixestivos, 185
    • Outros cancros respiratorios, 42
    • Tumores benignos, 26
    • Outros cancros,5 922

1. Dos que 206 foron leucemias.
2. Dos que 10 afectaron a homes.
3. Dos que 60 foron melanomas malignos.
4. Dos que 53 foron de colo uterino.
5. Iclúense óseos, de cartilaxes, síndrome mielodispolásica e incertos/descoñecidos.

Enfermidades do aparello respiratorio
  • 3 642 (12,07 %)
    • Enfermidades crónicas1, 1 205
    • Pneumonía, 684
    • Insuficiencia respiratoria, 193
    • Asma, 77
    • Influenza (gripe), 21
    • Outras, 1 472

1. Agás asma.

Enfermidades do aparello dixestivo
  • 1 377 (4,56 %)
    • Cirrose e outras enfermidades hepáticas, 431
    • Enfermidades vasculares intestinais, 269
    • Outras, 677
Trastornos mentais
  • 1 325 (4,40 %)
    • Trastornos mentais orgánicos, senís e presenís, 1 272
    • Trastornos mentais debidos ao abuso do alcohol, 27
    • Trastornos mentais debido a toxicomanías, 2
    • Ouros, 24
Mortes debidas a causas externas
  • 1 257 (4,17 %)
    • Suicidio, 340
    • Accidentes de tránsito, 250
    • Afogamento e sufocación, 239
    • Caídas accidentais, 155
    • Outros accidentes, 145
    • Envelenamento, 36
    • Homicidio, 14
    • Outras, 64
Enfermidades do sistema nervioso e órganos dos sentidos
  • 1 249 (4,14 %)
    • Enfermidade de Alzheimer, 695
    • Outras, 554
Mortes de causa non ben definida
  • 1 020 (3,38 %)
    • Paro cardíaco, morte sen asistencia e de causa descoñecida, 693
    • Senilidade, 636
    • Morte súbita infantil, 1
    • Outras, 160
Enfermidades do sistema xenitourinario
  • 751 (2,49 %)
Enfermidades endócrinas, nutricionais e metabólicas
  • 717 (2,38 %)
    • Diabetes mellitus, 632
    • Outras, 85
 
A morte axexando a unha rapaza. Escultura de Asorey, no Cemiterio de Pereiró, na sepultura das fillas de Xosé Gil Gil, finadas por tuberculose.
Infeccións e parasitoses
  • 498 (1,65 %)
    • Septicemia, 297
    • Hepatite vírica, 51
    • SIDA, 64
    • Tuberculose, 30
    • Outras, 22
    • VIH+, 0
Outras causas (menos do 1 % de prevalencia)
  • 442
    • Enfermidades do sistema osteo-muscular: 193 (0,64 %)
    • Enfermidades da pel: 107 (0,35 %)
    • Enfermidades do sangue e o sistema hemopoético: 66 (0,22 %)
    • Malformacións conxénitas e anomalías cromosómicas: 39 (0,13 %)
    • Enfermidades no período perinatal: 33 (0,11 %)
    • Enfermidades no embarazo, parto e puerperio: 0 (0,00 %)

A morte na culturaEditar

 
Escudo da Coruña, coa presenza dunha caveira con dúas tibias cruzadas, que simboliza na mitoloxía o triunfo de Hércules sobre Xerión, cuxos restos estarían enterrados nos alicerces do faro.

Tradicionalmente a morte foi unha das principais fontes do medo, e por iso varias relixións céntranse en explicar que coa morte non acaba realmente a vida, porque cren na resurrección futura, en algunha reencarnación da alma ou porque o espírito da persoa entra noutro mundo (escatoloxía).

Como asunto descoñecido, diversas culturas trataron de personoficar a morte con símbolos, entre os que están:

Varios mitos e lendas xiran en torno á criaturas que superan a morte (ou que permanecen nun estado intermedio entre a vida e a morte), como zombis, vampiros e ánimas errantes, entre outros. Tamén dobre diveros feitizos e encantamentos que prometen a inmortalidade ou elixires da eterna xuventude.

Tamén hai moitos mitos sobre o que cómpre facer cos falecidos, ritos funerarios e dós dos superviventes. Actualmente a maioría das culturas opta por enterrar os corpos (nos cemiterios) ou cremalos.

A fascinación pola morte é a esencia de movementos culturais como o dark, o gótico ou o decadentismo.

Galería de imaxesEditar

Simboloxía da morte
A morte coa gadaña 
A caveira 
A caveira con dous ósos cruzados 
Símbolo de perigo de morte extremo por tóxicos 
A morte na arte
A morte e o lansquenete
Alberto Durero (1510) 
A morte de Cleopatra
José Antolínez (ca. 1663) 
Mausoleo de Mauricio de Saxonia. Igrexa de S. Tomé de Estrasburgo (1777)[6] 
A tentación de S. Antonio
Félicien Rops (1878) 
Morte e relixión
O Anxo da Morte
Émile Vernet (1851) 
O Anxo Exterminador.
Cemiterio de Comillas (Cantabria) 
O Xuízo Final.
Porta principal de Nôtre Dame, París 
A visión de Ezequiel
Francisco Collantes, 1630 

Taxa de mortalidade e esperanza de vida ao nacerEditar

Artigos principais: Taxa de mortalidade e Esperanza de vida.

A taxa de mortalidade é a relación entre o número de mortes nunha determinada poboación nun período de tempo e o número total de persoas vivas nunha zona determinada. Normalmente exprésase en número de mortes por 10 000 persoas e ano (tanto por mil):

Taxa bruta de mortalidade = Falecidos nun ano / poboación x 1.000

A taxa de mortalidade considérase alta se supera o 35 º/oo, moderada se vai do 15 º/oo ao 35 º/oo, e baixa se está por debaixo do 15 º/oo. En España a taxa bruta de mortalidade está situada arredor do 8,3 º/oo e en Galicia é un pouco máis elevada, o 10,8 º/oo (datos do ano 2009).

Porén, hai que dicir que se trata dunha taxa menos clara que a de natalidade, xa que se ve alterada polo envellecemento da poboación á que se fai referencia, que en Galicia é moi acusado. Por iso é necesario complementar este dato con outras taxas, como a da mortalidade infantil.

Taxa de mortalidade infantil (TMI) = Falecidos menores dun ano / nacidos no ano x 1000

Nalgúns países onde as condicións sanitarias e hixiénicas son moi deficitarias, a mortalidade infantil é moi elevada. Actualmente a mortalidade infantil española e galega é das máis baixas de Europa.

En Galicia, no ano 2009, a taxa de mortalidade infantil foi do 2,7 º/oo, sendo as das catro provincias:

  • A Coruña: 3,2
  • Lugo: 2,2
  • Ourense: 1,9
  • Pontevedra: 2,4

A esperanza de vida é o número medio de anos de vida que pode esperar vivir unha persoa no momento do seu nacemento. Actualmente existe unha clara diferenza entre os países desenvolvidos, onde a esperanza de vida é superior aos 70 anos, e os países subdesenvolvidos, onde a esperanza de vida está por debaixo dos 50 anos.

En Galicia a esperanza de vida pasou, nos últimos tempos, de 79,0 anos en 1998 (75,1 para os homes e 82,7 para as mulleres) a 81,7 anos en 2009 (78,3 para os homes e 85,1 para as mulleres).[7]

Algunhas frases sobre a morteEditar

  • "Estar alerta, eis a vida; xacer na tranquilidade, velaí a morte". Oscar Wilde.
  • "Polo tanto, amados míos, como sempre obedecéchedes, [...], ocuparvos na vosa salvación con temor e tremor". Filipenses 2, 12.
  • "Un individuo que sobrevivise á súa morte física é algo alén da miña comprensión, nin eu o desexo doutro xeito; tales nocións son para os medos ou absurdos egoísmos das mentes febles". Albert Einstein.
  • "Cando a miña voz cale coa morte, o meu corazón seguirache falando". Rabindranath Tagore.
  • "A figura da morte, en calquera traxe que veña, é espantosa". Miguel de Cervantes.
  • "É unha mágoa irse, isto comezaba a poñerse divertido". Louis Joseph Gay-Lussac.
  • "A morte é o remedio de todos os males; pero non debemos botar man deste até última hora". Molière.

NotasEditar

  1. Turritopsis nutricula in World Register of Marine Species (en inglés) Consultada o 1/2/2012.
  2. Human Activities Cause of Current Extinction Crisis Consultada o 11/2012
  3. Aubrey D.N.J,, de Grey (2007). "Life Span Extension Research and Public Debate: Societal Considerations" (PDF). Studies in Ethics, Law, and Technology 1 (1, Artigo 5). doi:10.2202/1941-6008.1011. Consultado o 11/2/2012.. 
  4. Crippen, David (2005): "Brain Failure and Brain Death", in ACS Surgery Online, Critical Care ACS Arquivado 11 de outubro de 2007 en Wayback Machine.
  5. Galicia. Defunciones por provincia de residencia, causas (lista reducida), sexo y edad Consultada o 12/1/2012.
  6. Vítima do triplo "vicio" das súas orixes: "protestante, estranxeiro e bastardo", o mariscal non puido ser inhumado na basílica de St. Denis, como desexaba Luís XV.
  7. Datos do IGE Morte (en galego) Consultada o 12/2/2012.

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

  • Aries, P. (1982): La muerte en Occidente. Barcelona: Argos Vergara.
  • Arregui, Jorge V.(1992): El horror de morir: el valor de la muerte en la vida humana. Barcelona: Tibidabo Edicions. ISBN 978-84-86421-89-2
  • Becker, E. (2003): La negación de la muerte. Barcelona: Kairós.
  • Bowker, J. (1996): Los significados de la muerte. Cambridge University Press.
  • Cobo Medina, C. (2000): Los tópicos de la muerte. La gran negación. Madrid: Ediciones Libertarias.
  • Critchley, Simon (2008): El libro de los filósofos muertos. Madrid: Taurus. ISBN 978-84-306-0677-1
  • García-Sabell, D. (1999): Paseata arredor da morte. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 978-84-8288-275-8
  • Huisman-Perrin, E. (2003): La muerte explicada a mi hija. Barcelona: El Aleph.
  • Kübler-Ross, E. (1989): Sobre la muerte y los moribundos. Barcelona: Grijalbo.
  • León Azcárate, Juan Luis de (2007): La muerte y su imaginario en la historia de las religiones. Bilbao: Universidad de Deusto. ISBN 978-84-9830-101-4
  • Llinás, Rodolfo (2003): El cerebro y el mito del yo, el papel de la neuronas en el pensamiento y el comportamiento humano. Belacqua.
  • Lonetto, R. & Templer, D. I. (1992): La ansiedad ante la muerte. Barcelona: Ediciones Temis.
  • Moody, R. A., Jr. (2006): Vida después de la vida. Barcelona: Círculo de lectores.
  • Pieper, J. (1982): Muerte e inmortalidad. Herder. ISBN 978-84-254-0530-3
  • Poveda, J. & Silvia Laforet (2009): El buen adiós. Espasa. ISBN 978-84-670-3026-6
  • Scheler, M. (2001): Muerte y supervivencia. Encuentro Ediciones. ISBN 978-84-7490-623-3
  • Waugh, E. (2000): Los seres queridos. Barcelona: Círculo de lectores. ISBN 978-84-226-7804-5

Outros artigosEditar

Ligazóns externasEditar