Molière

dramaturgo e actor de teatro francés. Considerado como o "xefe" da Comedie Francaise

Jean-Baptiste Poquelin, coñecido como Molière, bautizado o 15 de xaneiro[n. 1] de 1622 e finado o 17 de febreiro de 1673 na súa casa da rúa de Richelieu, é o dramaturgo e actor de teatro de lingua francesa máis famoso.

Infotaula de personaMolière

Molière no rol de César na obra de teatro La Mort de Pompée, pintado por Nicolas Mignard (1658)
Biografía
Nacemento(fr) Jean-Baptiste Poquelin Editar o valor em Wikidata
15 de xaneiro de 1622 Editar o valor em Wikidata
París
Morte17 de febreiro de 1673 (51 anos)
París
Causa da mortetuberculose Editar o valor em Wikidata
Lugar de sepulturaCemiterio do Père-Lachaise, 25 (1817–) 48°51′38″N 2°23′42″L / 48.860532, 2.395079
Cimetière Saint-Joseph de Paris (en) Traducir (1673–)
Museum of French Monuments (en) Traducir
Molière's tomb (en) Traducir Editar o valor em Wikidata
Datos persoais
País de nacionalidadeReino de Francia Editar o valor em Wikidata
EducaciónLiceo Louis-le-Grand
Q23197733 Traducir Editar o valor em Wikidata
Actividade
Campo de traballoTeatro e Actuación Editar o valor em Wikidata
Ocupacióndramaturgo , director teatral , dramaturgo , escritor , escritor satírico , actor de teatro , poeta , director de teatro Editar o valor em Wikidata
Período de actividade1643 Editar o valor em Wikidata -
Xénero artísticocomedia
MovementoClasicismo Editar o valor em Wikidata
Influencias
Pseudónimo literarioMolière Editar o valor em Wikidata
LinguaLingua francesa Editar o valor em Wikidata
Obra
Obras destacables
Familia
CónxuxeArmande Béjart
ParellaMadeleine Béjart Editar o valor em Wikidata
FillosEsprit Madeleine Poquelin (pt) Traducir
 () Armande Béjart Editar o valor em Wikidata
PaiJean Poquelin (en) Traducir Editar o valor em Wikidata
Sinatura
Editar o valor em Wikidata

IMDB: nm0596942 Allocine: 36950 Allmovie: p218044 IBDB: 24404
Bitraga: 71 Musicbrainz: d00eb657-1a93-4e8b-adb6-5b5fa8c38395 Discogs: 826530 IMSLP: Category:Molière Allmusic: mn0001645924 WikiTree: Poquelin-1 Find a Grave: 722 Editar o valor em Wikidata

Nacido no seo dunha familia de comerciantes parisienses, aos 21 anos asóciase cunha ducia de amigos, entre eles tres membros da familia Béjart,[n. 2] para formar a compañía de teatro Illustre Théâtre, que, a pesar duns comezos prometedores e a colaboración de dramaturgos de renome, non logra ter un impacto duradeiro en París. Alistado en Pascua de 1646 nunha prestixiosa "compañía de campo" mantida polo duque de Épernon, gobernador de Güiena, e logo por varios mecenas sucesivos, Molière e os seus amigos Béjart percorreron as provincias do sur do reino durante doce anos. Durante este período, Molière escribiu algunhas farsas ou comedias curtas en prosa e as súas dúas primeiras comedias en cinco actos e en verso. Ao seu regreso a París en 1658, á fronte da súa compañía, converteuse rapidamente no actor e dramaturgo favorito do novo rei, Lois XIV de Francia e da súa corte, para quen ideou numerosos espectáculos en colaboración cos mellores arquitectos escénicos, coreógrafos e músicos da época. Morreu repentinamente á idade de 51 anos.

Gran creador de formas dramáticas, Molière protagonizou a maioría das súas obras, explotando os diversos recursos da comedia Modelo:Inciso e practicando todos os xéneros da comedia, desde a farce até a comedia de carácter. Creou personaxes individualizados cunha psicoloxía complexa, que se converteron rapidamente en arquetipos. Observador lúcido e penetrante, retratou as morais e o comportamento dos seus contemporáneos, sen escatimar aos eclesiásticos e altos dignatarios da monarquía, para deleite do seu público, tanto na cour como na cidade. Lonxe de limitarse a un entretemento inofensivo, as súas grandes comedias desafiaron principios ben establecidos de organización social, provocando sonoras polémicas e a hostilidade duradeira dos círculos devotos.

A obra de Molière -unha trintena de obras en verso ou en prosa, con ou sen ballet e música- é un dos alicerces da educación literaria en Francia. Segue gozando de gran éxito en Francia e en todo o mundo, e segue sendo un dos referentes da literatura universal.[1],[2].

A súa axitada vida e a súa forte personalidade inspiraron a dramaturgos e cineastas. Como recordo do emblemático papel que desempeñou na cultura francesa e francófona, o francés é comunmente referido coa perífrase "a lingua de Molière".

Considerado como o "xefe" da Comedie Francaise, aínda é o autor máis actuado. Sen piedade para o pedantismo dos falsos científicos, as mentiras dos médicos ignorantes, a pretensión dos burgueses enriquecidos, Molière ama a mocidade e quere liberala das súas limitacións absurdas.

Nas 30 comedias que escribiu despois do seu regreso a París, mostra un coñecemento profundo das incongruencias da vida humana e da sociedade francesa do seu tempo. É capaz de tratar temas serios, e aínda tráxicos, sen renunciar á alegría e a exuberancia da comedia. Foi un mestre no manexo dos diálogos e no uso da xerga.[3]

Traxectoria editar

Mocidade editar

Fillo de Jean Poquelin (1595-1669) e Marie Cressé (1601-1632), Jean-Baptiste Poquelin[n. 3] naceu nos primeiros días de 1622, o que o converte, máis ou menos, en contemporáneo de Cyrano de Bergerac, de Furetière, de Tallemant des Réaux, de Colbert, de D'Artagnan, de Ninon de Lenclos, de La Fontaine, de Grand Condé e de Pascal. O 15 de xaneiro, foi bautizado na pía bautismal.[n. 4] da igrexa Saint-Eustache polo seu avó Jean Poquelin († 1626) e Denise Lecacheux, a súa bisavoa materna.[n. 5].

Os Poquelins de París, numerosos naquela época, procedían de Beauvais e da rexión de Beauvaisis.[4],[5]. Os pais do futuro Molière vivían no popular barrio de Halles de París, nunha casa coñecida como o «Pavillón dos Monos»,[n. 6] na esquina oriental da rúa des Vieilles-Étuves (actual rúa Sauval) e a rúa Saint-Honoré.[n. 7], onde o seu pai, Jean, comerciante tapiceiro, establecera o seu negocio dous anos antes, antes de casar con Marie Cressé.[6] As fiestras dan á praza coñecida como a encrucillada da Croix-du-Trahoir , que desde a Alta Idade Media é un dos principais lugares sinistros da capital.[n. 8]

Os dous avós de Jean-Baptiste tamén tiñan un negocio de mobles e tapices a poucos pasos, na rúa de la Lingerie. Poquelin e Cressé eran burgueses acomodados, como demostra o inventarios tras o falecemento.[n. 9] Por parte materna, un dos seus tíos, Michel Mazuel, contribuíu á música do ballets de cour e en 1654 foi nomeado compositor da música de Vingt-Quatre Violons du Roi. Tamén actuou nas comedias e ballets do seu sobriño.[7].

En 1631, Jean Poquelin pai comprou ao seu irmán menor, Nicolas,[n. 10] o despacho de "tapiceiro ordinario da casa do rei [n. 11]que cinco anos despois conseguiu para o seu fillo maior. Ese mesmo ano, perdeu á súa muller, sen dúbida esgotada polos seis embarazos que se produciron entre xaneiro de 1622 e maio de 1628.[8], e casou de novo con Catherine Fleurette, que á súa vez morreu en 1636, despois de darlle outros tres fillos[9].

Estudos editar

 
O colexio Louis-le-Grand circa 1789.

Non existen documentos fiables sobre os estudos do futuro Molière. Desde 1633 até 1639 estuda no collège de Clermont (actual liceo Louis-le-Grand) fundado polos xesuítas. Co seu avó, foi ver representacións teatrais ao Hõtel de Bourgogne, tamén foi ás representacións de improvisacións do teatro italiano. Segundo certas fontes, coñecería o príncipe de Conti, que se fará un dos seus protectores. O 18 de decembro de 1637, presta o xuramento de tapiceiro real, repetindo así a carga do seu pai preto do rei Lois XIII. Non sabemos se Molière exerce ou non o seu novo oficio, o certo é que en 1640 coñece a unha familia de comediantes, os Béjart e namórase de Madeleine, protexida do duque de Modène.

En 1641, sen ter fonte segura, segue o ensino de Pierre Gassendi, filósofo epicúreo e mestre que sinou a libertinos como Cyrano de Bergerac.

En 1642, toma as súas licenzas de dereito na universidade de Orleáns e volve a París onde se inscribe na avogacía durante seis meses. Logo substitúe ao seu pai que quere deixarlle a súa carga e ve con malos ollos as súas relacións cos Béjart. Acompaña a corte de Lois XIII a Narbona.

 
Armande Béjart.

No xaneiro de 1643, Jean-Baptiste renuncia ao cargo do seu pai e este córtalle os subsidios. Madeleine Béjart dá a luz unha nena, Armande, que o duque de Modène recoñece como filla. O 13 de xuño asínase o acto de fundación da compañía de teatro, o Illustre Théâtre (Teatro Ilustre), baixo a dirección de Magdalena Béjart.

Comezos complicados editar

En 1644, a tropa vai actuar por Francia adiante. En xullo están de volta a París, Jean-Baptiste noméase "Molière" e faise director da tropa. Sobre a escolla deste nome de escena, Grimarest, o seu primeiro biógrafo, escribiu: "xamais lle quixo dicir a razón, ata aos seus mellores amigos". A tropa actúa na sala do Jeu de Paume en París e sofre un fracaso agudo.

A tropa creba en 1645 e Molière está encarcerado no Châtelet durante algúns días, logo o seu pai paga as débedas da tropa para facerlle saír e, unha vez liberado, a tropa vaise por Francia adiante e atópase con outra tropa dirixida polo comediante Charles Dufresne, ao servizo do duque de Épernon, gobernador de Guyenne (antigo nome da rexión actual de Aquitania). Entre xaneiro de 1646 e marzo de 1657, a tropa actúa en Nantes, Albi, Tolosa, Carcasona, Poitiers, Vienne, Narbona, Agen, Pézenas, Grenoble, Lión, Montpellier, Dijon, Aviñón, Bordeos, Béziers e Ruán. En 1653, a tropa pasa ao servizo do príncipe de Conti, irmán do gran Condé e novo gobernador de Guyenne. Pero este acaba por ceder ás presións relixiosas do momento e efectúa unha conversión de "relixiosidade". O teatro vólvese entón para el sinónimo de perdición e bota fóra da súa casa a tropa que pasa entón ao servizo do gobernador de Normandía.

Molière renuncia ás súas pretensións tráxicas: é unha grande estrela cómica e volve ser xefe de tropa en 1650. Compón farsas sobre o modelo italiano. Crea o personaxe de Mascarille nas súas primeiras verdadeiras pezas: L'Étourdi ("O Atolondrado") en Lión no 1655, Le Dépit amoureux ("O Despeito amoroso") en Béziers no 1656. En 1658 coñece a Pierre Corneille que xa está envellecido e actúa en Ruán.

O principio da gloria editar

Molière regresa a París en 1658. Protexido por Monsieur, irmán do rei, representa entón diante de Lois XIV unha traxedia de Corneille, Nicomède, que aburre, e unha farsa, Le docteur amoureux ("O doutor namorado") que resulta ser un triunfo. Molière dispón dun gran talento cómico: a súa voz e as súas mímicas dan hilaridade ao público. A tropa de Molière goza pronto dunha fama importante no cómico, e o rei instálao ao Petit-Bourbon, onde actúa alternativamente coa tropa italiana de Scaramouche.

En 1659 a tropa perde a Joseph Béjart e os Du Parc déixano para irse á tropa do Théâtre du Marais. Contratan aos novos comediantes La Grange e Du Croisy. O 18 de novembro, é o éxito clamoroso da peza Les Précieuses ridicules, onde Molière no papel de Ascarille dálle a réplica a Jodelet, comediante famoso contratado para a ocasión, e o favor do rei. O teatro do Petit-Bourbon logo é destruído para as necesidades da construción da columnata do Louvre, o que arrastra por tres meses de paro para a tropa. O rei instala a Molière en 1660 no Palais-Royal, onde Molière dá a Sganarelle ou o cornudo imaxinario. É consagrado por Antoine Baudeau de Somaize (autor do Grand Dictionnaire des Précieuses) como "o primeiro farsante de Francia". O seu irmán máis novo morre, e Molière convértese así no único herdeiro da carga real do seu pai con quen se reconciliou.

Molière comparte, en 1661, o teatro do Palais-Royal coa tropa de Domenico Biancolelli, alias Arlequín. Presenta a peza Dom Garcie de Navarre que é un fracaso e a peza L'École des maris que triunfa. O mesmo ano, Molière instálase fronte ao Palais-Royal. O 17 de agosto crea Les Fâcheux ("Os lastemosos"), a súa primeira comedia-ballet, para o castelo de Vaux-le-Vicomte, residencia de Nicolas Fouquet na ocasión na que Fouquet recibe ao rei.

En 1662, Molière casa con Armande Béjart, vinte anos menor ca el, coa que terá un fillo, Louis, sendo o rei o seu padriño, bautizado o 24 de febreiro de 1664 e morto á idade de oito meses e medio, unha nena, Esprit-Madeleine, bautizada o 4 de agosto de 1665, e outro fillo, Pierre, bautizado o 1 de outubro de 1672 e morto o mes seguinte.

Obra editar

 
Molière, 1658.
Listaxe das obras de Molière
(orde cronolóxica)
Obra Xénero Estrea Nome galego
Le Médecin volant Farsa dun acto en prosa. 1645
La Jalousie du barbouillé Farsa dun acto en prosa. 1650
L'Étourdi ou les Contretemps Comedia de cinco actos e en verso. 1655
Le Dépit amoureux Comedia de cinco actos e en verso. 16 de decembro 1656
Le Docteur amoureux[10][n. 12] Comedia dun acto e en prosa. 24 de outubro 1658
Les Précieuses ridicules Comedia dun acto e en prosa. 18 de novembro 1659
Sganarelle ou le Cocu imaginaire Comedia dun acto e en verso. 28 de maio 1660
Dom Garcie de Navarre ou le Prince jaloux Comedia heroica en cinco actos e en verso. 4 de febreiro 1661
L'École des maris Comedia en tres actos e en verso. 24 de xuño 1661
Les Fâcheux Comedia-ballet en tres actos e en verso. 17 de agosto 1661
L'École des femmes Comedia en cinco actos e en verso. 26 de decembro 1662
La Jalousie du Gros-René[10] 15 de abril 1663
La Critique de l'école des femmes Comedia nun acto e en prosa. 1 de xuño 1663
L'Impromptu de Versailles Comedia nun acto e en prosa. 14 de outubro 1663
Le Mariage forcé Comedia nun acto e en prosa. 29 de xaneiro 1664
Gros-René, petit enfant[10] 27 de abril 1664
La Princesse d'Élide Comedia galante en cinco actos, en versos[n. 13] e en prosa. 8 de maio 1664
Tartuffe ou l'Imposteur Comedia en cinco actos e en versos. 12 de maio 1664 Tartufo. Traducido por Henrique Harguindey[11]
Dom Juan ou le Festin de pierre Comedia en cinco actos e en prosa. 15 de febreiro 1665
L'Amour médecin Comedia en tres actos e en prosa. 15 de setembro 1665
Le Misanthrope ou l'Atrabilaire amoureux Comedia en cinco actos e en versos. 4 de xuño 1666
Le Médecin malgré lui Comedia en tres actos e en prosa. 6 de agosto 1666 O médico a paus[12], traducida por Teruca Bouza Vila e representada no teatro Jofre de Ferrol en 1929.
O menciñeiro á forza. Traducido por Xosé Manuel Carballo.
Mélicerte Comedia pastoral heroica en dous actos e en verso. 2 de decembro 1666
Pastorale comique 5 de xaneiro 1667
Le Sicilien ou l'Amour peintre Comedia nun acto e en prosa. 14 de febreiro 1667
Amphitryon Comedia en tres actos e en verso. 13 de xaneiro 1668
George Dandin ou le Mari confondu Comedia en tres actos e en prosa. 18 de xullo 1668
L'Avare ou l'École du mensonge Comedia de cinco actos e en prosa. 9 de setembro 1668 O avaro
Monsieur de Pourceaugnac Comedia-ballet en tres actos e en prosa[13]. 6 de outubro 1669
Les Amants magnifiques Comedia de cinco actos e en prosa. 4 de febreiro 1670
Le Bourgeois gentilhomme Comedia-ballet en cinco actos e en prose[13]. 14 de outubro 1670 O burgués xentilhome[14], tamén se atopa como O burgués fidalgo[15]
Psyché Traxedia-ballet de cinco actos e en verso. 17 de xaneiro 1671
Les Fourberies de Scapin Comedia de tres actos e en prosa. 24 de maio 1671
La Comtesse d'Escarbagnas Comedia nun acto e en prosa. 2 de decembro 1671
Les femmes savantes Comedia en cinco actos e en verso. 11 de marzo 1672
Le Malade imaginaire «Comedia mesturada de música e de bailes» en tres actos e en prosa[16]. 10 de febreiro 1673 O enfermo imaxinario [17]

Posteridade editar

As obras teatrais de Molière seguen a ser representadas aínda hoxe en moitas partes do mundo.

Molière en Galicia editar

  • Xosé Manuel Carballo foi o primeiro tradutor de Molière ao galego, segundo Marica Campo[18].
  • Unha parte das obras de Molière está traducida ao galego e é representada ao público por compañías do país[19].

Notas editar

  1. A data de nacemento non se coñece.
  2. A familia Béjart foi unha ilustre familia francesa de actores. Os Béjart asociaronse con Molière, e algúns deles xogaron un papel importante na súa vida. É principalmente por iso que aínda hoxe son coñecidas como unha familia do século XVII dedicada á interpretación e ao teatro
  3. Inicialmente chamado Jean, non se lle chamou "Jean-Baptiste" até despois do nacemento do seu primeiro irmán, tamén chamado Jean, que naceu en 1624. A partida de bautismo de Molière, transcrita por Clément-Edmond reverendo de Mesnil(Mesnil 1879, p. 66), di: "O sábado 15 de xaneiro de 1622 foi bautizado Jean, fillo de Jean Pouquelin, comerciante tapiceiro, e de Marie Cresé [sic], a súa esposa, que viven na rúa Sainct-Honoré. O padriño [sic] Jean-Louis Pouquelin, transportista de gran, a madriña [sic] Denise Lescacheux, viúva de Sébastien Asselin, de vivo mestre tapiceiro.(Jurgens 1963, p. 212.)
  4. Georges Forestier cre que Molière "naceu moi probablemente o 15 de xaneiro, xa que era costume bautizar o mesmo día do nacemento, sobre todo cando se temía pola vida dun recentemente nado que chegaba prematuramente", habéndose casado os seus pais o 27 de abril de 1621(Forestier 2018, p. 11). "A menos", di o autor nunha nota final, "que os seus pais consumasen antes da cerimonia nupcial...".
  5. Os rexistros parroquiais de Saint-Eustache foron destruídos no incendio do Hôtel de Ville de París en 1871. Pero a acta de bautismo de Molière fora transcrita e publicada cincuenta anos antes polo antigo comisario L.-F. Beffara na súa Disertación sobre J.-B. Poquelin-Molière (páx.6). Non se indica a data de nacemento do neno.
  6. Está adornada cun magnífico esquineiro que representa unha laranxeira, pola que sube unha tropa de monos novos.
  7.  
    A inscrición que pode lerse hoxe nunha fachada do número 31 da rúa du Pont-Neuf baixo un busto de Molière (véxase foto o lado) é incorrecta. Molière non naceu nesta casa. [Richard Wagner, que viviu na casa en 1839, cría que si e estaba orgulloso diso.
  8. Varias veces ao ano, ou mesmo ao mes, ante multitudes reunidas para un ritual que era en parte espectáculo, en parte festa e en parte cerimonial, aforcaban, facían rodar, decapitaban e retorcían as mans de "servos indelicados", e tras esnaquizalos, os libros condenados polas autoridades civís ou relixiosas eran entregados ás chamas. Até 1535, tamén se queimaban aquí homes.Rey 2010, p. 29
  9. Na familia materna, o bisavó, Guillaume Cressé, falecido en 1617, era tapiceiro; o seu tío, Guillaume Cressé, era tapiceiro provedor de Richelieu; un curmán do avó de Molière, Pierre Cressé, era mestre ourive en París e axudante de cámara do príncipe Condé; outro Pierre Cressé era médico en París. Véxase Maxfield-Miller 1958.
  10. Nicolas Poquelin foi máis tarde conserxe-recividor do Hôtel de Liancourt ou do Hôtel da Rochefoucauld, na rúa de Seine. (Delay 1979, p. 102 et 104.)
  11. Había oito tapiceros ordinarios que servían de dous en dous durante un trimestre do ano. O cargo era máis honorífico que lucrativo (aínda que non ennoblecía o título de escudeiro), pero un tapiceiro do rei debía ser un astuto home de negocios con boa liquidez ou crédito sólido.
  12. O primeiro espectáculo interpretouse diante do rei Lois XIV.
  13. O primeiro acto e o limiar do segundo acto, logo o autor renunciou aos versos por razóns de tempo.
Referencias
  1. Autores e repertorios - Páxina web oficial da Comédie Française.
  2. Nathalie Simon (27-11-2008). "Les auteurs les plus joués au théâtre". Le Figaro. Consultado o 25 de febreiro do 2024. .
  3. Drabble, Margaret Ed.
  4. Jurgens 1972, p. 333-339.
  5. Goubert 1954.
  6. Soulié 1863, p. 123. Texto do contrato matrimonial entre Jean Poquelin e Marie Cressé, 22 de febreiro de 1621.
  7. Beaussant 1992, p. 274-277.
  8. Jurgens 1963, p. 730-731.
  9. Jurgens 1963, p. 602-605.
  10. 10,0 10,1 10,2 O texto desta peza perdeuse.
  11. Salgado, Daniel (25 de febreiro de 2018). Sermos Galiza, ed. "'O Tartufo' en tempos tartufos. Tradución galega do clásico de Molière". Arquivado dende o orixinal o 28 de febreiro de 2018. Consultado o 28 de febreiro de 2018. 
  12. Manuel F. Vieites (3 de febreiro de 2022). "Molière en estado puro". Faro de Vigo. 
  13. 13,0 13,1 Agás as entradas do ballet que están en verso.
  14. [1]
  15. "Copia arquivada". Arquivado dende o orixinal o 01 de maio de 2008. Consultado o 02 de xuño de 2008. 
  16. Agás as entradas do ballet que están en verso.
  17. Incluído na Biblioteca Galega de Clásicos Universais.
  18. Autobiografía de Marica Campo.
  19. En 2008 o Teatro Galileo presentou unha versión moderna de O avaro.

Véxase tamén editar

Bibliografía editar

Ligazóns externas editar