Hector Berlioz

Louis Hector Berlioz, nado o 11 de decembro de 1803 en La Côte-Saint-André e finado o 8 de marzo de 1869 en París, foi un compositor francés. Foi unha figura destacada no desenvolvemento do romanticismo, é moi coñecido pola súa Sinfonía fantástica, estreada en 1830, e o Réquiem, estreado en 1837, así como pola súa extraordinaria utilización da orquestra sinfónica que incluía catro grupos de metais "antifonais". É considerado o primeiro músico romántico de Francia e o creador da instrumentación moderna. Co Grand traité de l'instrumentation et d'orchestration modernes (1842-43) influíu sobre as xeracións posteriores, e especialmente sobre os músicos rusos do Grupo dos Cinco. A música e a vida de Berlioz encarnan os ideais románticos máis que os de calquera outro compositor, excepto Liszt. A súa orixinal imaxinación, as súas concepcións grandiosas e a súa extraordinaria calidade para orquestra achegaron unha nova cor á música. Berlioz, o primeiro gran compositor que non era intérprete, converteuse nun dos primeiros directores modernos, e nun crítico perspicaz.

Hector Berlioz
Berlioz-1.jpg
Hector Berlioz en 1863.
Nome completoLouis-Hector Berlioz
Nacemento11 de decembro de 1803
 La Côte-Saint-André
Francia República Francesa
Falecemento8 de marzo de 1869 (65 anos)
 París
Francia Imperio Francés
SoterradoCemiterio de Montmartre
NacionalidadeFrancia
Relixiónateísmo
Educado enConservatorio de París
Composicións destacadasSymphonie fantastique
Harold en Italie
Requiem
Benvenuto Cellini
Les Nuits d'été
La Damnation de Faust
L’Enfance du Christ
Les Troyens
PaiLouis Berlioz
Parella/sHarriet Smithson († 1854)
Marie Recio († 1862)
PremiosPrix de Rome
Hector Berlioz Signature.svg
editar datos en Wikidata ]

Separadamente da Sinfonía fantástica, as obras de Berlioz escoitáronse moi pouco ata a década de 1880, cando en Francia recuperáronse como antídoto contra Wagner. A partir de 1960 escoitouse moito a súa música, aínda que as dificultades loxísticas aínda impiden a interpretación normal dalgunhas das súas obras.

TraxectoriaEditar

Primeiros anosEditar

Hector Berlioz naceu o 11 de decembro de 1803 na localidade francesa de La Côte-Saint-André[1], no departamento de Isère, preto de Grenoble, no seo dunha familia do Delfinado. Seu pai, Louis-Joseph Berlioz, era un respectado[2] médico de provincias[3] e académico, foi o responsable de boa parte da educación inicial de Berlioz.[2] Louis-Joseph Berlioz era un ateo,[3] cunha perspectiva liberal;[4]. Súa nai, Marie-Antoinette, era unha católica ortodoxa.[2][3] Tivo cinco irmáns en total, tres deles non chegaron á idade adulta[5], mentres que os outros dous, Nanci e Adèle, mantivéronse preto de Berlioz ao longo da súa vida.[6]

Berlioz non foi un neno prodixio, a diferenza doutros famosos compositores do seu tempo; comezou a estudar música aos 12 anos, cando comezou a escribir pequenas composicións e arranxos. Como resultado do desánimo de seu pai, nunca aprendeu a tocar o piano, unha peculiaridade que posteriormente describiu tanto como beneficiosas como prexudiciais.[7] Porén, seu pai aprendeulle a dixitación do flageolet e iniciouno no estudos musicais.[8] Converteuse nun experto en flageolet, guitarra e frauta.[6][8][9][10] Aprendeu harmonía só a partir de libros de texto.[6][10] A meirande parte das súas primeiras composicións foron pezas de cámara.[10][11]

Se ben aínda tiña 12 anos, como lembra nas súas Mémoires, experimentou a súa primeira paixón por unha muller, unha veciña súa de 18 anos chamada Estelle Fornier (nada Dubœuf).[2][12] Berlioz semella ter sido romántico de xeito innato, esta característica maniféstase nas súas relacións amorosas, a adoración da gran literatura romántica,[13] e o seu lamento nas pasaxes de Virxilio [6] (aos doce anos xa aprendera a ler a Virxilio en latín e a traducilo ao francés baixo a tutela de seu pai), Shakespeare, e Beethoven.

1821–1824: estudante de medicinaEditar

En marzo de 1821 Berlioz superou o exame de baccalauréat na Universidade de Grenoble – non se sabe con certeza se no primeiro ou no segundo intento[14] – e a finals de setembro, aos dezasete anos, mudouse a París. Ante a insistencia de seu pai matriculouse na Escola de Medicina da Universidade de París.[15][16] Tivo que loitar duro para superar a súa repulsión pola disección de corpos, mais por deferencia aos desexos de seu pai, obrigouse a continuar os seus estudos de medicina.[17]

 
A Opéra na Rue le Peletier, París, c. 1821.

Os horrores da facultade de medicina mitigáronse grazas a unha ampla asignación de seu pai, que lle permitiu aproveitar ao máximo a vida cultural, e particularmente musical, de París. A música non gozaba daquela do prestixio que tiña a literatura na cultura francesa,[18][19] mais París, con todo, posuía dous grandes teatros de ópera e a biblioteca musical máis grande do país.[20] Berlioz aproveitouse de todos eles. Aos poucos días de chegar a París foi á Opéra, e aínda que a obra que se representaba era dun compositor menor, a posta en escena e a magnífica execución orquestral encantáronlle.[a] Foi a outras representacións na Opéra e na Opéra-Comique; na primeira, tres semanas despois da súa chegada, viu Iphigénie en Tauride de Gluck, que o emocionou. Sentiuse especialmente inspirado pola utilización da orquestra levada a cabo por Gluck para levar adiante o drama. Unha representación posterior da mesma obra na Opéra convenceuno de que a súa vocación era ser compositor.[22]

O dominio da ópera italiana en París, contra o cal posteriormente Berlioz fixo campaña, estaba aínda no futuro,[23] e nos teatros de ópera escoitou e absorbeu as obras de Étienne Méhul e François-Adrien Boieldieu, outras óperas escritas no estilo francés por compositores estranxeiros, especialmente Gaspare Spontini, e sobre todo cinco óperas de Gluck.[24][b] Comezou a visitar a biblioteca do Conservatorio de París entre os seus estudos de medicina, procurando partituras das óperas de Gluck e facendo copias de partes delas.[25] A finais de 1822 sentiu que os seus intentos por aprender composición debían ser complementados con clases formais, e acheguose a Jean-François Le Sueur, director da Capela Real e profesor no Conservatorio, quen o aceptou como alumno privado seu.[26]

En agosto de 1823 Berlioz realizou a primeira das súas numerosas achegas á prensa musical; unha carta ao xornal Le Corsaire defendendo a ópera francesa contra as incursións da súa rival italiana.[27] Sostivo que todas as óperas de Rossini xuntas non podían compararse cuns poucos compases das de Gluck, Spontini ou Le Sueur.[28] Naquel momento xa compuxera varias obras incluídas Estelle et Némorin e Le Passage de la mer Rouge (en galego O paso do Mar Vermello) – ambas perdidas dende entón.[15]

En 1824 Berlioz graduouse na escola de medicina,[15] logo do cal abandonou a medicina, ante a forte desaprobación de seus pais. Seu pai suxeriulle a avogacía como profesión alternativa e negouse a aceptar a música como unha carreira.[29][c] El reduciu e ás veces retivo a asignación a seu fillo, e Berlioz pasou algúns anos de dificultades financeiras.[18]

1824–1830: estudante no ConservatorioEditar

En 1824 Berlioz compuxo unha Misa solemne. Tocouse dúas veces, despojos das cales descartou a partitura, que se considerou perdida ata que en 1991 descubriuse unha copia. Durante 1825 e 1826 escribía a súa primeira ópera, Les Francs-juges, que non foi representada e da cal só se conservan fragmentos, a parte más coñecida é a abertura.[31] En obras posteriores reutilizou partes da partitura, como a “Marcha dos Gardiáns”, que incorporou catro anos despois á súa Sinfonía fantástica como "Marcha ao Suplicio".[18]

En agosto de 1826 Berlioz foi admitido como alumno do Conservatorio, estudando composición con Le Sueur e contrapunto e fuga con Anton Reicha. Ese memo ano realizou a súa primeira de catro tentativas para gañar o principal premio de música de Francia, o Prix de Rome, e foi eliminado na primeira rolda, o ano seguinte, para gañar algúns cartos, uniuse ao coro do Théâtre des Nouveautés.[32] Competiu de novo no Prix de Rome, presentando a primeira das súas Cantatas do Prix, La Mort d'Orphée, en xullo. Máis tarde ese ano asistiu ás producións de Hamlet e Romeo e Xulieta de Shakespeare no Théâtre de l'Odéon realizada pola compañía itinerante de Charles Kemble. Aída que nesa época Berlioz a penas falaba inglés, estaba abrumado polas obras – o inicio dunha paixón por Shakespeare que duraría toda a súa vida. Tamén concibiu unha obsesión pola protagonista da compañía de Kemble, Harriet Smithson – o seu biógrafo Hugh Macdonald chamouno "trastorno emocional" – e acosouna, perseguíndoa obsesivamente durante anos. Ela negó use mesmo a coñecelo.[33][18]

O primeiro concerto de música de Berlioz tivo lugar en maio de 1828, cando o seu amigo Nathan Bloc dirixiu as estreas das súas aberturas Les Francs-juges e Waverley e outras obras. O auditorio etivo lonxe de estar cheo, e Berlioz perdeu cartos.[d] Con todo, sentiuse moi animado pola vociferante aprobación dos executantes, e os aplausos dos músicos que se encontraban entre a audiencia, entre os que se encontraban os seus profesores doo Conservatorio, os directores da Opéra e a Opéra-Comique, e os compositores Auber e Hérold.[35][36]

A fascinación de Berlioz polas obras de Shakespeare impulsouno comezar a aprender inglés en 1828, para poder lelas no orixinal. Aproximadamente ao mesmo tempo atopou outras dúasa inspiracións creativas: Beethoven e Goethe. Escoitara a Terceira, Quinta e Sétima Sinfonías de Beethoven, interpretadas no Conservatorio,[e] e leu Fausto de Goethe na tradución de Gérard de Nerval.[32] Beethoven converteuse tanto nun ideal como nun obstáculo para Berlioz – un predecesor inspirador pero desalentador.[40] A obra de Goethe foi a base para as súas Huit scènes de Faust (o Opus 1 de Berlioz), estreadas o ano seguinte e reelaboradas e ampliadas moito máis tarde como La Damnation de Faust.[41]

1830–1832: Prix de RomeEditar

Berlioz era en gran parte apolítico, e non apoiou nin se opuxo á Revolución de Xullo de 1830, mais cando estopou encontrábase no medio dela. Relatou os feitos nas súas Mémoires:

Estaba acabando a miña cantata cando estalou a revolución ... saín das páxinas finais da miña partitura orquestral co son das balas perdidas que chegaban polos teitos e golpeaban na parede fora da miña ventá. O día 29 rematei, e fun libre para saír e vagar por París ata a mañán, pistola en man.[42]

A cantata era La Mort de Sardanapale, coa que gañou o Prix de Rome. A súa participación o ano anterior con Cléopâtre atraéra a desaprobación dos xuíces porque para os músicos altamente conservadores porque "delataba tendencias perigosas", e para a súa participación de 1830 modificou coidadosamente o seu estilo natural para conseguir a aprobación oficial.[18] Durante o mesmo ano escribiu a Sinfonía fantástica e comprometeuse para casar.[43]

 
Marie ("Camille") Moke, posteriormente Pleyel.

Ao retroceder da súa obsesión por Smithson, Berlioz namorouse dunha pianista de 19 anos, Marie ("Camille") Moke. Os seus sentimentos eran recíprocos, e a parella planeou casar.[44] En decembro Berlioz organizou un concerto no que se estreou a Sinfonía fantástica. Un aplauso prolongado seguiu á interpretación, e as recensións da prensa expresaron tanto o impacto como o placer que provocara a obra.[45] O biógrafo de Berlioz David Cairns definiu o concerto como un fito, non só na carreira do compositor senón tamén na evolución da orquestra moderna.[46] Franz Liszt encontrábase entre as persoas que asistiron ao concerto; este foi o principio dunha longa amizade. Posteriormente Liszt transcribiu ao piano toda a Sinfonía fantástica para que a puideran escoltar máis persoas.[47]

Pouco despois do concerto Berlioz marchou a Italia: segundo os termos do Prix de Roome, os gañadores estudiaban durante doos anos na Villa Medici, a Academia Francesa en Roma. Ás tres semanas da súa chegada ausentose sen permiso: enterárase de que Marie rompera o seu compromiso e ía casar cun pretendente maior e máis rico, Camille Pleyel, o heredeiro da empresa construtora de pianos Pleyel.[48] Berlioz creou un elaborado plano para matar a ambos (e á súa nai, coñecida por el como "l'hippopotame"),[49] e adquiriu velenos, pistolas e un disfraz para o seu propósito.[50] Cando chegou a Niza na súa viaxe a París recapacitou sobre o seu plano, abandonou a idea de venganza, e consegiu permiso para para regresar á Villa Medici.[51][f] Permaneceu unhas semanas en Niza e escribiu o súa abertura Rei Lear. No camiño de regreso a Roma comezou a traballar nunha obra para narrador, voces solistas, coro e orquestra, Le Retour à la vie (en galego O regreso á vida, posteriormente renomeada Lélio), unha secuela da Sinfonía fantástica.[51]

 
Berlioz cando estudaba na Villa Medici, 1832.

Non gozou moito do seu tempo en Roma. Os seus compañeiros na Villa Medici, baixo o seu benevolente director Horace Vernet, déronlle a benvida,[53] e gozou das súas reunións con Felix Mendelssohn, que estaba de visita na cidade,[g] mais encontrou Roma de mal gusto: "a cidade máis estúpida e prosaica que coñezo; non é un lugar para alguén con cabeza ou corazón".[18] Con todo, Italia tivo unha importante influencia no seu desenvolvemento. Visitou moitas partes durante a súa estadía en Roma. Macdonald comenta que despois do seu tempo alí, Berlioz tiña "unha nova cor e brillo na súa música ... sensual e vivaz" – derivado non da pintura italiana, na que non estaba interesado, ou a música italiana, que despreciaba, senón pola "paisaxe e o sol, e dende o seu agudo sentido de lugar".[18] Macdonald identifica Harold en Italie, Benvenuto Cellini e Roméo et Juliette como as expresións máis obvias da súa resposta a Italia, e engade que Les Troyens e Béatrice et Bénédict "reflicten calidez e quietude do Mediterráneo, así como a súa vivacidade e forza".[18] O propio Berlioz escribiu que Harold in Italy baseou-se nas "lembranzas poéticas formadas a partir dos meus vagabundeos polos Abruzzos".[55]

Vernet aceptou a solicitude de Berlioz de que se lle permitira saír da Villa Medici antes de finalizar a súa estadía de dous anos. Seguindo o consello de Vernet de que sería prudente atrasar o seu retorno a París, onde as autoridades do Conservatorio podían ser menos indulxentes en relación coa prematura finalización dos seus estudos, fixo unha relaxada viaxe de regreso, desviándose por La Côte-Saint-André para ver á súa familia. Deixou Roma en maio de 1832 e chegou a París en novembro.[56][57]

1832–1840: ParísEditar

O 9 de decembro de 1832 Berlioz ofreceu un concreto das súas obras no Conservatorio. O programa incluía a abertura de Les Francs-juges, a Sinfonía fantástica – amplamente revisada dende a súa estrea – e Le Retour à la vie, na que Bocage, un popular actor, recitou os monólogos.[51] A través dunha terceira persoa, Berlioz envioulle unha invitación a Harriet Smithson, quen aceptou, e ficou deslumbrada polas celebridades que se encontraban entre a audiencia.[58] Entre os músicos presentes encontrábanse Liszt, Frédéric Chopin e Niccolò Paganini; os escritores incluían a Alexandre Dumas, Théophile Gautier, Heinrich Heine, Victor Hugo e George Sand.[58] O concerto tivo tanto éxito que o programa repetiuse ao longo dese mes, mais a consecuencia máis inmediata foi que Berlioz e Smithson coñecéronse finalmente.[51]

En 1832 a carreira de Smithson estaba en declive. Presentou unha tempada ruinosamente infrutuosa, primeiro no Théâtre-Italien e logo noutros escenarios menores, e en marzo de 1833 estaba profundamente endebedada. Os biógrafos difiren sobre se a receptividade de Smithson ao cortexo de Berlioz estivo motivado pola súa situación económica e en que medida;[h] mais aceptouno, e malia a forte oposición de ambas familias casaron na Embaixada Británica en París o 3 de outubro de 1833.[63] A parella viviu en París, e posteriormente en Montmartre (daquela aínda unha vila). O 14 de agosto de 1834 naceu o seu único fillo, Louis-Clément-Thomas.[43] Os primeiros anos do matrimonio foron felices, aínda que finalmente fracasou. Harriet continuou a ansiar a súa carreira mais, como sinala o seu biógrafo Peter Raby, nunca aprendeu a falar francés de xeito fluído, o que limitou seriamente a súa vida profesional e social.[63]

 
Paganini, por Ingres.

Paganini, coñecido principalmente como violinista, adquirira unha viola Stradivarius, que quería tocar en público se atopaba a música axeitada. Moi impresionado pola Sinfonía fantástica, pediu a Berlioz que lle escribira unha peza axeitada.[64] Berlioz díxolle que non podía compoñer unha obra brillantemente virtuosa, e comezou a compoñer o que chamou unha sinfonía con viola obbligato, Harold en Italia. Como preveu, Paganini considerou a parte demasiado reticente – "Non hai abondo que facer para min aquí; debería estar a tocar todo o tempo"[65] – e o violista na estrea en novembro de 1834 foi Chrétien Urhan.[66]

Ata finais de 1835 Berlioz tiña un modesto estipendio como laureado co Prix de Rome.[67] Os seus ingresos da composición non foron substanciais nin regulares, e os complementou escibindo crítica musical para a prensa parisiense. Macdonald comenta que esta actividade "na que salientaba mais aborrecía".[18] Escribiu para L'Europe littéraire (1833), Le Rénovateur (1833–1835), e dende 1834 para a Gazette musicale e o Journal des débats.[18] Foi o primeiro, mais non o último, compositor francés salientable que exerceu como crítico: entre os seus sucesores cóntanse Fauré, Messager, Dukas e Debussy.[68] Aínda que se queixaba – tanto en privado como ás veces nos seus artigos – de que o seu tema estaría mellor aproveitado escribindo música que crítica musical, puido permitirse o luxo de atacar ás súas bêtes noires e alabar os seus entusiasmos. As primeiras incluían pedantes musicais, escritura e canto coloratura, violistas que non eran máis que violinistas incompetentes, libretos estúpidos, e contrapunto barroco.[69] Eloxiou de xeito extravagante as sinfonías de Beethoven, e as óperas de Gluck e Weber, e abstívose escrupulosamente de promocionar as súas propias composicións.[70] O seu xornalismo consistía principalmente na crítica musical, algunhas das cales compilou e publicou, baixo o título de Les Soirées de l'orchestre (1854), mais tamén artigos técnicos, como os que conformaron a base do seu Traité d'instrumentation et d'orchestration (1844).[18] A pesar das súas queixas, Berlioz continuou a escribir crítica musical durante a maior parte da súa vida, moito despois de ter tido algunha necesidade financeira para facela.[71][i]

Berlioz conseguiu un encargo do goberno francés para o seu Réquiem – a Grande messe des morts – tocada por primeira vez nos Inválidos en decembro de 1837. Seguiulle un segundo encargo do goberno – a Grande symphonie funèbre et triomphale en 1840. Ningún dos traballos reportoulle moitos cartos ou fama artística nese momento,[18] mais o Requiem ocupou un lugar especial nos seus afectos: "Se fora ameazado coa destrución de todas as miñas obras agás unha, rogaría clemencia pola Messe des morts".[73]

 
Poster da estrea de Benvenuto Cellini, setembro de 1838. O nome de Berlioz non se menciona.

Un dos principais obxectivos de Berlioz na década de 1830 foi "derrubar as portas da Opéra"[74] Nesta época en París, o éxito musical que importaba estaba na ópera e non na sala de concertos.[75] Robert Schumann comentou, "Para os franceses, a música por si soa non significa nada".[76] Berlioz traballou na súa ópera Benvenuto Cellini dende 1834 ata 1837, continuamente distraído polas súas crecentes actividades como crítico e promotor dos seus propios concertos sinfónicos.[74] O estudoso de Berlioz D. Kern Holoman sinala que Berlioz vía acertadamente a Benvenuto Cellini como unha obra de exuberancia e brío excepcionais, que merecía unha recepción mellor que a que recibiu. Holomanen gade que a obra era dunha "dificultade técnica incomparable", e que os cantantes non eran especialmente cooperativos.[74] Un libreto feble e unha posta en escena pouco satisfactoria agravaron a pobre recepción[75] A ópera só tivo catro representacións completas, tres en setembro de 1838 e unha en 1839. Berlioz dijo que o fracaso da obra significou que as portas da Opéra estiveran pechadas para el o resto da súa carreira – que o foron, excepto para un encargo para arranxar unha partitura de Weber en 1841.[77][78]

Pouco despois do fracaso da ópera, Berlioz tivo un gran éxito como compositor-director dun concerto no que se tocou de novo Harold en Italia. Desta volta Paganini estaba presente no público; subiu á plataforma ao final e púxose de xeonllos en homenaxe a Berlioz e bicou a súa man.[79][j] Poucos días despois Berlioz quedou abraiado ao recibir un cheque seu por 20 000 francos.[81][k] O agasallo de Paganini permitiulle a Berlioz pagar as súas débedas e as de Harriet, abandonar a crítica musical por un tempo, e concentrarse na composición. Escribiu a "sinfonía dramática" Roméo et Juliette para voces, coro e orquestra. Foi estreada en novembro de 1839 e foi tan ben recibida que Berlioz e as súas enormes formas instrumentais e vocais ofreceron dúas interpretacións más en rápida sucesión.[83][l] Entre a audienca encontrábase o mozo Wagner, que se sentiu abrumado polas posibilidades da poesía musical,[84] e na que posteriormente se baseou ao compoñer Tristan und Isolde.[85]

Ao final da década Berlioz logrou o recoñecemento oficial en forma de nomeamento como bibliotecario adxunto d Conservatorio e oficial da Lexión de Honra.[86] O primeiro era un posto pouco esixente, mais non ben pagados, e Berlioz continuaba a precisar duns ingresos fiables que lle permitiran her tempo libre para a composición.[87]

1840s: Struggling composerEditar

The Symphonie funèbre et triomphale, marking the tenth anniversary of the 1830 Revolution, was performed in the open air under the direction of the composer in July 1840.[88] The following year the Opéra commissioned Berlioz to adapt Weber's Der Freischütz to meet the house's rigid requirements: he wrote recitatives to replace the spoken dialogue and orchestrated Weber's Invitation to the Dance to provide the obligatory ballet music.[89] In the same year he completed settings of six poems by his friend Théophile Gautier, which formed the song cycle Les Nuits d'été (with piano accompaniment, later orchestrated).[90] He also worked on a projected opera, La Nonne sanglante (The Bloody Nun), to a libretto by Eugène Scribe, but made little progress.[91] In November 1841 he began publishing a series of sixteen articles in the Revue et gazette musicale giving his views about orchestration; they were the basis of his Treatise on Instrumentation, published in 1843.[92]

During the 1840s Berlioz spent much of his time making music outside France. He struggled to make money from his concerts in Paris, and learning of the large sums made by promoters from performances of his music in other countries, he resolved to try conducting abroad.[93] He began in Brussels, giving two concerts in September 1842. An extensive German tour followed: in 1842 and 1843 he gave concerts in twelve German cities. His reception was enthusiastic. The German public was better disposed than the French to his innovative compositions, and his conducting was seen as highly impressive.[18] During the tour he had enjoyable meetings with Mendelssohn and Schumann in Leipzig, Wagner in Dresden and Meyerbeer in Berlin.[94]

Ficheiro:Marie-Recio.png
Marie Recio, later Berlioz's second wife

By this time Berlioz's marriage was failing. Harriet resented his celebrity and her own eclipse, and as Raby puts it, "possessiveness turned to suspicion and jealousy as Berlioz became involved with the singer Marie Recio".[63] Harriet's health deteriorated, and she took to drinking heavily.[63] Her suspicion about Recio was well founded: the latter became Berlioz's mistress in 1841 and accompanied him on his German tour.[95]

Berlioz returned to Paris in mid-1843. During the following year he wrote two of his most popular short works, the overtures Le carnaval romain (reusing music from Benvenuto Cellini) and Le corsaire (originally called La tour de Nice). Towards the end of the year he and Harriet separated. Berlioz maintained two households: Harriet remained in Montmartre and he moved in with Recio at her flat in central Paris. His son Louis was sent to a boarding school in Rouen.[96]

Foreign tours featured prominently in Berlioz's life during the 1840s and 1850s. Not only were they highly rewarding both artistically and financially, but he did not have to grapple with the administrative problems of promoting concerts in Paris. Macdonald comments:

The more he travelled the more bitter he became about conditions at home; yet though he contemplated settling abroad – in Dresden, for instance, and in London – he always went back to Paris.[18]

Berlioz's major work from the decade was La Damnation de Faust. He presented it in Paris in December 1846, but it played to half-empty houses, despite excellent reviews, some from critics not usually well disposed to his music. The highly romantic subject was out of step with the times, and one sympathetic reviewer observed that there was an unbridgeable gap between the composer's conception of art and that of the Paris public.[97] The failure of the piece left Berlioz heavily in debt; he restored his finances the following year with the first of two highly remunerative trips to Russia.[98] His other foreign tours during the rest of the 1840s included Austria, Hungary, Bohemia and Germany.[99] After those came the first of his five visits to England; it lasted for more than seven months (November 1847 to July 1848). His reception in London was enthusiastic, but the visit was not a financial success because of mismanagement by his impresario, the conductor Louis-Antoine Jullien.[98]

Soon after Berlioz's return to Paris in mid-September 1848, Harriet suffered a series of strokes, which left her almost paralysed. She needed constant nursing, which he paid for.[100] When in Paris he visited her continually, sometimes twice a day.[101]

NotasEditar

  1. A ópera era Les Danaïdes de Antonio Salieri.[21]
  2. As óperas de Gluck eran Armide, Orfeo ed Euridice, Alceste, Iphigénie en Aulide e Iphigénie en Tauride.[24]
  3. Barzun suxire que seu pai puido ter sido máis comprensivo de non ser pola fervorosa convicción relixiosa de súa nai de que todos os músicos e artistas estaban condenados á perdición.[30]
  4. Louis Berlioz cedera o suficiente para enviarlle ao seu fillo unha suma substancial para cubrir algúns dos gastos.[34]
  5. Os concertos do Conservatorio estaban dirixidos por François Habeneck, a quen Berlioz honrou por introducir as sinfonías de Beethoven ás audiencias francesas, mais con quen máis tarde rifou pola dirección de Habeneck das obras de Berlioz.[37][38][39]
  6. Berlioz tomou á lixeira o episodio nas súas Mémoires, mais claramente deixou unha profunda cicatriz emocional.[52]
  7. O gusto de Berlioz pola música de Mendelssohn non foi recíproco: este último non ocultou a súa opinión de que Berlioz carecía de talento.[54]
  8. Barzun e Evans consideran a posibilidade de que a situación financeira de Smithson puidoa tornar máis receptiva aos acercamentos de Berlioz; Cairns e Holoman non expresan opinión ao respecto.[59][60][61][62]
  9. Un dos motivos polos que os seus deberes como crítico ocupaban boa parte do tempo de Berlioz foi porque se aproximaba a eles cunha escrupulosidade inusual, estudando as obras en gran detalle antes da súa interpretación, e asistindo aos ensaios sempre que lle era posible.[72]
  10. A pesar da súa admiración, Paganini nunca tocou a parte solista de Harold en Italia, xa que nese momento se retirara da interpretación pública a causa dos seus problemas de saúde.Cairns (1999), p. 174[80]
  11. Segundo un sitio web de comparación de divisas, un equivalente moderno da suma sería ao redor duns 170 000€.[82]
  12. Berlioz reuniu unha orquestra de 160 músicos, tres solistas e un coro de 98 cantantes para as seccións vocais.[83]
Referencias
  1. Matthew B. Tepper. "Matthew B. Tepper". Home.earthlink.net. Arquivado dende o orixinal o 06 de agosto de 2012. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 "Caltech". Its.caltech.edu. 1996-06-03. 
  3. 3,0 3,1 3,2 "Think Quest". Library.thinkquest.org. Arquivado dende o orixinal o 06 de outubro de 2009. 
  4. "Andante.com". Andante.com. Arquivado dende o orixinal o 15 de setembro de 2009. 
  5. IMDb
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 "EssentialsOfMusic.com". EssentialsOfMusic.com. Arquivado dende o orixinal o 11 de abril de 2009. 
  7. "HBerlioz.com". HBerlioz.com. 
  8. 8,0 8,1 Berlioz, Louis Hector (1848). "Chapitre IV". Mémoires de Hector Berlioz comprenant ses voyages en Italie, en Allemagne, en Russie et en Angleterre, 1803-1865 (en francés). 
  9. Berlioz: Volume One: The Making of an Artist, 1803-1832, David Cairns, 2003
  10. 10,0 10,1 10,2 "Hector Berlioz". Encyclopedia Britannica (en inglés). Consultado o 2018-06-29. 
  11. "Rhapsody.com". Rhapsody.com. Consultado o 2010-03-13. 
  12. "Berlioz and Shakespeare". Home.vicnet.net.au. Arquivado dende o orixinal o 07 de xullo de 2010. 
  13. "Karadar.com". Karadar.it. 2009-11-15. Arquivado dende o orixinal o 22 de novembro de 2008. 
  14. Cairns 2000, pp. 87–88.
  15. 15,0 15,1 15,2 Bloom 2000, p. xv.
  16. Cairns 2000, p. 101.
  17. Holoman 1989, p. 19.
  18. 18,00 18,01 18,02 18,03 18,04 18,05 18,06 18,07 18,08 18,09 18,10 18,11 18,12 18,13 Macdonald, Hugh. "Berlioz, (Louis-)Hector", Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. Consultado o 18 de outubro de 2018.
  19. Barzun 1956, pp. 21 e 60.
  20. Anderson, Gordon A., et al. "Paris" Arquivado 11 October 2018 en Wayback Machine., Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. Retrieved 19 October 2018. (require subscrición)
  21. Holoman 1989, p. 20.
  22. Cairns 2000, p. 106.
  23. Barzun 1956, p. 41.
  24. 24,0 24,1 Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome ba41
  25. Cairns 2000, p. 112.
  26. Holoman 1989, pp. 25–27.
  27. Barzun 1956, p. 47.
  28. Carta publicada o 12 de agosto de 1823, citada en Cairns 2000, p. 130
  29. Cairns 2000, p. 119.
  30. Barzun 1956, p. 49.
  31. Cairns 2000, p. 114.
  32. 32,0 32,1 Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome bxv
  33. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome dnb
  34. Cairns 2000, p. 276.
  35. Holoman 1989, p. 51.
  36. Cairns 2000, pp. 277 e 279.
  37. Berlioz 1970, p. 104.
  38. Cairns 2000, p. 263.
  39. Holoman 1989, pp. 185–186.
  40. Bonds 2013, p. 419.
  41. Holoman 1989, p. 305.
  42. Berlioz 1970, p. 131.
  43. 43,0 43,1 Bloom 2000, p. xvi.
  44. Barzun 1956, p. 98.
  45. Barzun 1956, p. 107.
  46. Cairns 2000, p. 426.
  47. Kregor 2010, pp. 43–46.
  48. Evans 1957, p. 27.
  49. Cairns 2000, p. 422.
  50. Holoman 1989, pp. 115–116.
  51. 51,0 51,1 51,2 51,3 Evans 1957, pp. 28–29.
  52. Berlioz 1970, p. 554: nota de David Cairns.
  53. Barzun 1956, p. 113.
  54. Barzun 1956, p. 118.
  55. Berlioz 1970, p. 225.
  56. Barzun 1956, p. 125.
  57. Evans 1957, p. 28.
  58. 58,0 58,1 Cairns 2000, p. 557.
  59. Barzun 1956, p. 133; p. 2.
  60. Cairns 1999.
  61. Evans 1957, p. 29.
  62. Holoman 1989, p. 136.
  63. 63,0 63,1 63,2 63,3 Raby, Peter (2008). "Smithson (married name Berlioz), Harriet Constance (1800–1854), actress"". Oxford Dictionary of National Biography (en inglés). Oxford University Press. 
  64. Berlioz 1970, p. 224.
  65. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome b225
  66. Holoman 1989, p. 161.
  67. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome bxvi
  68. Nectoux, Jean-Michel. "Fauré, Gabriel (Urbain)"; Wagstaff, John, e Andrew Lamb. "Messager, André" Arquivado 2018-10-11 en Wayback Machine.; Schwartz, Manuela e G. W. Hopkins. "Dukas, Paul"; e Lesure, François, e Roy Howat. "Debussy, (Achille-)Claude" Arquivado 2018-05-15 en Wayback Machine., Grove Music Online, Oxford University Press, 2001. (require subscrición)
  69. Wright Roberts 1926a, pp. 65, 69 e 71.
  70. Wright Roberts 1926b, pp. 138 e 140.
  71. Murphy 1998, p. 111.
  72. Bent 2005, p. 41.
  73. Bernard 2010, p. 309.
  74. 74,0 74,1 74,2 Holoman, D. Kern (1992). "Berlioz, (Louis-)Hector (opera)". Grove Music Online (en inglés). Oxford University Press.  (require subscrición)
  75. 75,0 75,1 Evans 1957, p. 31.
  76. Cairns 1966, p. 211.
  77. Macdonald 1969, p. 44.
  78. Bloom 2000, p. xviii.
  79. Cairns 1999, pp. 172–173.
  80. Neill, Edward (2001). "Paganini, Nicolò". Grove Music Online (en inglés). Oxford University Press. Arquivado dende o orixinal o 12 de maio de 2018.  (require subscrición)
  81. Holoman 1989, p. 197.
  82. "Historical currency converter" (en inglés). Historical Statistics. Arquivado dende o orixinal o |url-arquivo= require |data-arquivo= (Axuda). Consultado o 7 de xuño de 2021. 
  83. 83,0 83,1 Evans 1957, p. 32.
  84. Cairns 1999, p. 205.
  85. Barzun 1956, p. 188.
  86. Bloom 2000, p. xvii.
  87. Cairns 1999, p. 177.
  88. Erro no código da cita: Etiqueta <ref> non válida; non se forneceu texto para as referencias de nome bvii
  89. Bloom (2000), p. xviii
  90. Rushton (2001), p. 165
  91. Cairns (1999), pp. 241–242
  92. Cairns (1999), p. 235; and Holoman (1989), p. 282
  93. Cairns (1999), p. 259
  94. Holoman (1989), pp. 292, 296–297 and 300
  95. Evans, p. 29; and Holoman (1989), p. 288
  96. Holoman (1989), p. 313
  97. Cairns (1999), pp. 363–364
  98. 98,0 98,1 Evans, p. 35
  99. Bloom (2000), pp. xviii and xix
  100. Cairns (1999), pp. 440–441
  101. Cairns (1999), p. 441

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

  • BERLIOZ Hector, Mémoires, Flammarion, París, 1991, ISBN 2-08-212539-4
  • BERLIOZ Hector, Memorias de Hector Berlioz de 1803 a 1865 y sus viajes a Italia, Alemania, Rusia e Inglaterra, contados por él mismo, Taurus, Col·lecció Ensayistas (n° 258), Madrid, 1985, tradución ao castelán de José Vega Merino, rústica, 21 x 13,5 cm., ISBN 84-306-9954-6. Esta edición existe tamén en dous volumos separados:
  • BALLIF Claude, Berlioz, Seuil, Col·lecció Solfèges, París, 1979, ISBN 978-2-02-000249-3
  • PIATIER François, Benvenuto Cellini de Berlioz ou le Mythe de l'artiste, Aubier, Colección Les grands opéras, París, 1979, ISBN 2-7007-0160-7
  • BARRAUD Henri, Hector Berlioz, Fayard, Col·lecció Les Indispensables de la musique, París, 1989, 506 p., ISBN 978-2-213-02415-8
  • CAIRNS David, Hector Berlioz Vol.1, La formation d'un artiste : 1803 - 1832, Fayard, París, outubro de 2002, tradución ao francés de Dennis Collins, 720 p. : 13,5 x 21,5 cm., ISBN 2-213-61249-8
  • CAIRNS David, Hector Berlioz Vol.2, Servitude et grandeur : 1832 - 1869, Fayard, París, outubro de 2002, tradución ao francés de Dennis Collins, 954 p. : 13,5 x 21,5 cm., ISBN 2-213-61250-1
  • WASSELIN Christian e SERNA Pierre-René, Cahier Berlioz, n° 77, Éditions de L'Herne, París, xaneiro de 2003, ISBN 2-85197-090-9
  • WASSELIN Christian, Berlioz : les deux ailes de l'âme, Éditions Gallimard, París, xaneiro de 2003, ISBN 2-07-076522-9
  • Colectivo de autores baixo a dirección de MASSIP Catherine e REYNAUD Cécile, Berlioz, la voix du romantisme, catálogo da exposición realizada na Biblioteca Nacional de Francia os anos 2003 e 2004, BnF/Fayard, París, setembro de 2003, ISBN 2-213-61697-3;
  • REYNAUD Cécile, BARTOLI Jean-Pierre, BLOOM Peter, baixo a dirección de CITRON Pierre, Dictionnaire Berlioz, Fayard, París, outubro de 2003, ISBN 2-213-61528-4
  • WASSELIN Christian, Berlioz ou le Voyage d'Orphée, Éditions du Rocher, París, outubro de 2003, ISBN 2-268-04795-4
  • SERNA Pierre-René, Berlioz de B à Z, Éditions Van de Velde, París, xuño de 2006, ISBN 2-85868-379-4
  • HOLOMAN Dallas Kern, Catalogue of the Works of Hector Berlioz, Bärenreiter, Kassel, 1987, ISBN 3-7618-0449-0
  • HOLOMAN Dallas Kern, Berlioz, Cambridge MA, Harvard University Press, 1989, ISBN 0-674-06778-9

Da biografía de Berlioz por David Cairns existen dúas edicións. A edición de 1989 corresponde ao que máis tarde sería o primeiro volume de dous:

  • CAIRNS David, Berlioz: The making of an artist, Andre Deutsch Ltd., 1989, cartoné, 586 p., ISBN 0-233-97994-8

A edición de 2000 publica o segundo volumo (ata aquela inédito) así como completa o primeiro:

  • CAIRNS David, Berlioz, Vol.1, The making of an artist: 1803 - 1832, University of California Press, mars de 2000, cartoné, 672 p., ISBN 0-520-22199-0
  • CAIRNS David, Berlioz, Vol.2, Servitude and Greatness: 1832 - 1869, University of California Press, mars de 2000, cartoné, 907 p., ISBN 0-520-22200-8

Nota: cómpre sinalar que na bibliografía en francés menciónase unha tradución ao francés desta edición de 2000 da biografía de Berlioz por David Cairns.

  • O compositor alemán Alfred Schattmann escribiu unha monografía moi completa de Berlioz.

Ligazóns externasEditar