Eladio Rodríguez González

lexicógrafo, xornalista e escritor galego
(Redirixido desde "Eladio Rodríguez")

Eladio Rodríguez González, nado en San Clodio (Leiro) o 24 de xullo de 1864 [1] e finado na Coruña o 14 de abril de 1949, foi un lexicógrafo, xornalista e escritor galego. Foi un dos corenta membros numerarios fundadores da Real Academia Galega, a cal presidiu entre 1926 e 1934; tamén é autor dun dicionario, ó que lle dedicou toda a súa vida, moi valorado polo seu contido etnográfico, que foi editado postumamente. No ano 2001 dedicóuselle o Día das Letras Galegas.

Eladio Rodríguez González
Eladio Rodríguez González 1926.jpg
Retrato en Vida Gallega, 1926.
Nacemento27 de xullo de 1864
 San Clodio
Falecemento14 de abril de 1949
 A Coruña
NacionalidadeEspaña
Ocupaciónescritor
FillosJulio Rodríguez Yordi
XénerosPoesía
Coñecido/a porDiccionario enciclopédico gallego-castellano
Firma Eladio Rodríguez.svg
editar datos en Wikidata ]

TraxectoriaEditar

Foi fillo dun labrego, Camilo, e unha costureira, Agustina, solteira, que tiveron outros tres fillos: Emilio (que morreu novo), Petra e Matilde. Con sete anos de idade, a nai mandoulle a vivir cun irmán seu na Coruña porque "o neno non serve pra o campo, o neno é de letras", pero volveu pronto ao seu lugar de nacemento, onde traballou de mestre -sen titulación- no convento de San Clodio.

 
Casa natal en San Clodio, Leiro.

En 1886 escribiu a súa primeira poesía coñecida, A noite de San Xoán, coa que conseguiu un accésit no "Certame gallego literario-musical", celebrado en Pontevedra. Nese mesmo ano publicou outros traballos en revistas como O Galiciano (semanario de Pontevedra que convocara eses xogos florais [2]), O Tio Marcos d'a Portela (Ourense [3]) e Galicia Moderna (editada en Cuba [4]). En 1887 participou noutros xogos florais convocados en Betanzos e conseguiu tres premios [5]; no mesmo ano publicou nas revistas Galicia. Revista Regional (A Coruña) e A Gaita Gallega (Cuba [6]).

 
Eladio Rodríguez en 1904.

De volta na Coruña (1888) comezou a traballar como escribán temporal no concello da Coruña, no que traballou ata a súa xubilación en 1937) como Oficial Maior, aínda que sempre compaxinou este traballo co xornalismo, a lexicografía e a poesía. Froito desta dedicación foron a dirección do xornal La Mañana e continuas colaboracións nas revistas galegas e da emigración da época, como Galicia Humorística (Santiago), El Eco de Galicia (Cuba), A Monteira (Lugo) etc.

 
Consello de redacción da Revista Gallega, Eladio Rodríguez é o da dereita de todo.

O 28 de marzo de 1891 casou coa coruñesa Josefa Benigna Evarista Yordi Visier, coa que tivo sete fillos: Luís Galo, Arturo, Eladio, Julio, María, Adela e Mercedes. O mesmo ano conseguiu o Premio de Honor nos xogos florais de Tui polo seu poema "Desperta" [7].

En 1894 publicou o seu primeiro libro de poemas, Folerpas, con obras premiadas nos certames literarios nos que se tiña presentado.

O ano 1895 naceu a Revista Gallega, na imprenta de Uxío Carré Aldao, con Eladio Rodríguez como membro da redacción. Constituída como órgano de expresión da Cova Céltica, da que nacerá dez anos despois a Real Academia Galega, Eladio Rodríguez participou nos faladoiros da librería xunto con Manuel Murguía, Eduardo Pondal, Salvador Golpe, Francisco Tettamancy, Galo Salinas, Manuel Lugrís Freire e, ocasionalmente, Emilia Pardo Bazán. O 22 de setembro dese mesmo ano, os membros da Cova Céltica constituíron a Liga Gallega [8] allea a calquera partido político e co único obxectivo de loitar polos intereses de Galicia. A partir do 14 de novembro de 1897, a Revista Gallega proclamábase Órgano oficial de la Liga Gallega en La Coruña. Eladio Rodríguez foi nomeado bibliotecario da "Reunión Recreativa e Instructiva de Artesanos", máis coñecida como "Círculo de Artesanos da Coruña"; como bibliotecario desta organización, elaborou un "Catálogo de las obras científicas, literarias y musicales" da institución, con máis de 3.300 obras (publicado en 1901 e ampliado en 1907).

Foi un dos socios fundadores da Asociación da Prensa da Coruña en 1904, da cal foi tamén presidente.

 
De pé, de esquerda a dereita, Uxío Carré Aldao, Florencio Vaamonde, Francisco Tettamancy e Eladio Rodríguez González. Sentados, José Ogea, Manuel Murguía, Manuel Curros Enríquez e Andrés Martínez Salazar, na Coruña, en outubro de 1904.

En 1905 participou como socio fundador da Real Academia Galega, con Murguía como Presidente. Eladio foi o seu secretario desde 1920 a 1926, e o seu presidente desde esta data ata 1934, ano en que dimitiu por razóns de saúde.

Continuou colaborando con revistas literarias e galeguistas [9], como A Nosa Terra [10], Solidaridad Gallega, Suevia (Buenos Aires), El Compostelano (Santiago [11]) ou o suplemento literario que El Noroeste comezou a publicar en 1918 [12]. No Boletín da Real Academia Galega publicou numerosos ensaios.

En 1916 participou na fundación da Irmandade dos Amigos da Fala (Irmandades da Fala), promovidas por Antón Villar Ponte [13]

En 1917 participou na fundación do coro Cántigas da Terra, que chegou a presidir e para o que escribiu un poema co mesmo título "Cántigas da Terra". En 1918 gañou o primeiro premio da Festa da Poesía e da Música da cidade de Lugo, con "Alma de raza", e o premio especial e extraordinario con "¡Malpocado!".

En 1920, xa secretario da Real Academia Galega, respondeu ó discurso de ingreso de Ramón Cabanillas; en 1926 respondeu igualmente ó discurso de ingreso de Fernando Martínez Morás. En 1922 publicouse o seu segundo libro, Raza e terra [14]. En 1924 gañou co poema "Oraciós campesiñas" o premio de honor na Festa da Língoa Galega, en Santiago.

 
Elección de Eladio Rodríguez como presidente da RAG.

O 20 de novembro de 1926 resultou elixido por unanimidade como presidente da Real Academia Galega, para suceder a Francisco Ponte Blanco, cargo que ocupou ata o 4 de marzo de 1934, ano en que foi sucedido por Manuel Lugrís [15]. Por este cargo, colaborou na comisión redactora do Anteproxecto de Estatuto de Autonomía en 1932.

En 1927 publicou Oraciós campesiñas [16], foi nomeado académico correspondente da Sección Gallega da Real Academia Española e membro do Instituto Histórico do Minho (Portugal). Tamén ingresou no Seminario de Estudos Galegos.

Enfermo desde 1934, renunciou á presidencia da Academia e foi reducindo as súas colaboracións literarias. Finalmente, morreu na Coruña o 14 de abril de 1949 e recibiu sepultura no cemiterio de San Amaro, na Coruña.

Dedicóuselle o Día das Letras Galegas de 2001.

ObrasEditar

PoesíaEditar

  • Folerpas. Poesías gallegas (A Coruña: Andrés Martínez Salazar, 1894)
  • Raza e terra (Ferrol: Céltiga, 1922)
  • Oraciós campesiñas (A Coruña: Lit. e Imp. Roel, 1927)

ProsaEditar

  • La Ultima broma, con Alfredo de la Fuente (A Coruña, 1897).[17]

Diccionario enciclopédico gallego-castellanoEditar

Fóra de toda dúbida, a obra máis coñecida de Eladio Rodríguez foi o seu Diccionario enciclopédico gallego-castellano, considerado o máis importante ata a aparición dos dicionarios monolingües [18] e fonte principal dos dicionarios modernos da lingua galega.

Aínda que se anunciou a súa publicación en 1928 e 1933, non foi posible levalo ó prelo ata 1958, case 20 anos despois da morte do autor.

NotasEditar

  1. Data tomada da biografía publicada por Teresa Monteagudo (px. 21), que transcribe o certificado de bautismo asinado o 27 de xullo: "...baptizo solemnemente y pongo los santos óleos a un niño que dijeron había nacido el veinte y cuatro antecedente a las doce del día". A Gran Enciclopedia Galega dá a data do 27 de xullo como a do nacemento.
  2. "Presentementos", "Catro verdades" -asinado como Mingos Reza- e "Or'o demo".
  3. "Os gallegos fora d'os lares". Co tempo publicaría moitas máis colaboracións no Tío Marcos.
  4. "Os gallegos fora d'os lares" e "El toque de Alba".
  5. Premio de Honor por "Os orfos da emigración", Caravel de prata por "O puzo d'o barco" e o primeiro accésit por "¡Arrenégote moda!".
  6. "Presentimentos".
  7. Neste acto, Alfredo Brañas pronunciou un discurso no que falou destes actos literarios como unha manifestación práctica do rexionalismo, unido así cultura e política no movemento rexionalista.
  8. Fundada formalmente en novembro de 1897, con Salvador Golpe como presidente, Lugrís como secretario e Eladio Rodríguez entre os vocais.
  9. En total, hai catalogadas colaboracións en, canto menos, 45 periódicos e revistas.
  10. Na que escribiu case 30 colaboracións desde o primeiro número ata 1927, xa na segunda época da revista. Nesta segunda época, que comeza en 1916, publicou a sección "Pintores d'almas" na que escribiu sobre Castelao, Asorey, Sotomayor, Sobrino, Lloréns etc. Con estes artigos tiña pensado publicar un libro co título Terra a miña, que nunca chegou ó prelo.
  11. No que publicou ata 79 colaboracións entre 1925 e 1941.
  12. Do que Eladio Rodríguez foi primeiro xefe de redacción e logo director desde a segunda entrega. Neste suplemento volveu a publicar algúns artigos da serie Pintores de almas.
  13. En novembro dese ano, Eladio Rodríguez foi nomeado "Iº Mestre da Fala" no primeiro concurso literario que convocan as Irmandades, polo seu poema "Orballeiras".
  14. Doce poesías, das que oito foron incluídas posteriormente dentro do seu terceiro libro Oraciós campesiñas.
  15. Volveu ocupar o cargo de forma provisional entre o 19 de xuño ó 15 de outubro de 1944.
  16. No libro, o autor anuncia un próximo libro, Sementadores de ideal, que nunca chegaría a ser publicado.
  17. La Ultima broma
  18. Ernesto Xosé González Seoane: "Sobre as fontes lexicográficas galegas do DEGC" en Ramón Lorenzo (coord.): Homenaxe a Fernando R. Tato. Universidade de Santiago de Compostela, 2002, p. 145.
  19. Recepción de Castelao na Real Academia Galega na Coruña o 25 de xullo de 1934.

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

Ligazóns externasEditar

Predecesor:
Francisco Ponte Blanco
  
Presidente da RAG
 
1926 - 1934
Sucesor:
Manuel Lugrís Freire