Calendario gregoriano

calendario instituído polo papa Gregorio XIII en 1582

O calendario gregoriano é un calendario de orixe europea, actualmente empregado de xeito oficial en case todo o mundo. Recibe o seu nome por ser o seu promotor o papa Gregorio XIII, quen promulgou o seu uso uso por medio da bula Inter Gravissimas. A partir de 1582 substituíu gradualmente en distintos países ao calendario xuliano, utilizado desde que Xulio César o instaurara no ano 46 a. C.

O calendario espaza os anos bisestos para obter un ano medio de 365,2425, aproximando o ano tropical de 365,2422 días. A regra para os anos bisestos é:

Todos os anos que son divisíbeis entre 4 son anos bisestos, agás os que son divisíbeis por 100, mais estas centurias son anos bisestos se son divisíbeis entre 400. Por exemplo, os anos 1700, 1800 e 1900 non son bisestos, mais os anos 1600 e 2000 sono.[1]

Historia do calendarioEditar

O I Concilio de Nicea fixaba que a Pascua se celebraría o domingo seguinte á primeira lúa chea despois do equinoccio de primavera, o que significaba que o domingo de Pascua tería que caer entre o 22 de marzo e o 20 de abril. Pola contra, nos tempos do papado de Gregorio XIII a Pascua caía xa a primeiros de marzo e os astrónomos decatábanse que pouco a pouco, ao longo dos séculos, a Pascua se ía achegando ao Nadal. Xa o Concilio de Trento advertía deste problema e dispuña que se lle dese estudo e solución ao problema.

A Comisión do CalendarioEditar

Gregorio XIII, para poder levar adiante a reforma, constitúe a chamada Comisión do Calendario, un grupo de eclesiásticos e expertos na que destacaban Cristovo Clavio[2] e Luís Lilio. Clavio, astrónomo e xesuíta, o "Euclides do seu tempo", era un reputado matemático e astrónomo, o mesmo Galileo Galilei o chamou como aval científico das súas observacións telescópicas. En canto a Lilio, médico e astrónomo, sabemos que foi o principal autor da reforma do calendario aínda que morreu en 1576 sen ver rematado o proceso. Finalmente, un personaxe máis nesta historia: Afonso X o Sabio, o valor dado ao ano trópico nas Táboas afonsinas de 365 días 5 horas 49 minutos e 16 segundos é o tomado como correcto pola Comisión do Calendario. Pedro Chacón, matemático español, redacta o Compendium co ditame de Lilio, apoiado por Clavio, e chégase ao 14 de setembro de 1580 cando se aproba a reforma, para levala á práctica en outubro de 1582.

O axustamento gregorianoEditar

A diferenza principal entre o calendario gregoriano e o seu precedente, o calendario xuliano, está na distribución dos anos bisestos .

Como xa se dixo, o ano tropical medio, é dicir, o período de translación da Terra ó redor do Sol, dura 365,2422 días. Engadindo un día bisesto cada catro anos, o calendario xuliano atribuía ó ano unha duración media de 365,25 días. Isto inducía un desprazamento duns 8 días por milenio con respecto ó tempo real, facendo que por exemplo a festa de Pascua, determinada polo equinoccio de primavera, caese alá por febreiro.

Foi preciso entón suprimir os anos bisestos para os anos que son múltiplos de 100 sen ser múltiplos de 400. Así 1600 e 2000 son bisestos, pero non 1700, 1800 nin 1900.

Estrutura do calendarioEditar

A súa forma baséase no calendario xuliano da Roma clásica. É un calendario solar, baseado na translación da Terra arredor do Sol de 365,2422 días de 24 horas de 60 minutos de 60 segundos métricos. O calendario gregoriano dá un tempo medio para o ano de 365,2425 días; para asegurar un número enteiro de días por ano, engadimos regularmente (97 anos bisestos cada 400 anos) un día bisesto, o 29 de febreiro.

SubdivisiónsEditar

O calendario gregoriano está dividido en doce meses de entre 28 e 31 días:

Nome Días
1 Xaneiro 31
2 Febreiro 28 ou 29
3 Marzo 31
4 Abril 30
5 Maio 31
6 Xuño 30
7 Xullo 31
8 Agosto 31
9 Setembro 30
10 Outubro 31
11 Novembro 30
12 Decembro 31

Ademais, cada período de sete días forma unha semana, herdanza dun calendario lunar. Os días da semana son: luns, martes, mércores, xoves, venres, sábado e domingo. A orde dos días é igual en todo o mundo, pero segundo a área cultural o primeiro día da semana pode ser o domingo (como en Reino Unido e nas súas antigas colonias, ou como no calendario litúrxico que usa a Igrexa), ou o luns (como en España).

  • O ano solar fai necesaria unha media de 365,2425 días =8.765,82 horas= 525.949,2 minutos = 31 556 952 segundos.
  • Un ano común ten 365 días =8.760 horas= 525.600 minutos = 31 536 000 segundos.
  • Un ano bisesto ten 366 días =8.784 horas= 527.040 minutos = 31 622 400 segundos.
  • A era normalmente usada co calendario gregoriano é a era cristiá, é dicir, "antes / despois de Cristo", segundo os cálculos de Dionisio o Exiguo. Cómpre salientar que non hai un ano "cero"; os séculos e milenios comezan co ano "un". Así que, o século XXI e o terceiro milenio comezan 1 de xaneiro do ano 1 do terceiro milenio, 2001.

Adopción dun novo calendarioEditar

En 1582, o papa Gregorio XIII decidiu mediante a bula Inter gravissimas que o xoves 4 de outubro de 1582 sería inmediatamente seguido polo venres 15 de outubro para compensar o desfase acumulado dende o ano 45 d. C. Pola supresión de dez días, santa Tareixa de Ávila morreu na noite do 4 e foi enterrada ao día seguinte, o 15 de outubro de 1582.

É necesario salientar que o paso ó calendario gregoriano non foi adoptado en toda Europa ó mesmo tempo. Foi imposto por Gregorio XIII nos estados onde era soberano pontífice. España, Portugal e Polonia adoptárono inmediatamente. Outros, coma Francia, seguírono rapidamente. Pero Inglaterra (protestante) non adoptou o calendario gregoriano ata 1752.

Outros países foron moito máis lentos en adoptar esta reforma gregoriana, preferindo como di o astrónomo Johannes Kepler "estar en desacordo co Sol, antes que de acordo co papa".

Cumprirá esperar á revolución de outubro de 1917 para que Rusia o adopte. Iso fixo que a revolución chamada de "outubro" tivese lugar a comezos de novembro, segundo o calendario gregoriano.

En Turquía foi no 1927, como parte do proceso occidentalizador de Atatürk.

191219261923192219191918191619151912187518731867181115841760175217531700168216481582161016051587158615831582

Estas variacións de calendario supoñen un crebacabezas para os historiadores, xa que un documento inglés datado por exemplo o 10 de xaneiro de 1603 é de feito posterior a un documento francés ou español datado o 15 de xaneiro dese mesmo ano. Por exemplo, William Shakespeare e Miguel de Cervantes morreron na mesma "data" (23 de abril de 1616), pero non no mesmo "día".

Ademais, en cada país onde se adoptaba o novo calendario, protestábase, dicindo por exemplo que se tería que pagar un alugueiro mensual enteiro habendo só 21 días no mes laboral.

Con todo, segue quedando algún resto do antigo calendario xuliano, por exemplo, no calendario litúrxico ortodoxo. Deste xeito, os ortodoxos celebran o Nadal, nas datas nas que os católicos celebran os Reis.

PrecisiónEditar

O calendario gregoriano, ao saltar tres días bisestos cada 400 anos, mellora a aproximación feita polo calendario xuliano, dando un ano medio de 365,2425 días solares medios.[3] Esta aproximación ten un erro de aproximadamente un día cada 3300 anos con respecto ao valor actual do ano tropical medio. Con todo, debido á precesión dos equinoccios, que non é constante, e ao movemento do perihelio (que afecta á velocidade orbital da Terra) o erro con respecto ao equinoccio vernal astronómico é variábel; se se considera un intervalo medio aproximado entre equinoccios de primavera cunha duración de 365,24237 días en ciclos de 2000 anos,[4] isto implica un erro próximo a 1 día cada 7700 anos. En calquera caso, o calendario gregoriano é substancialmente máis preciso có calendario xuliano (que cun ano medio de 365,25 días, incorre nun día de erro cada 128 anos).

No século XIX, John Herschel propuxo unha modificación ao calendario gregoriano con 969 días bisestos cada 4000 anos, en lugar dos 970 días bisestos que o calendario gregoriano insertaría no mesmo período.[5] Isto reduciría o ano medio a 365,24225 días. A proposta de Herschel haría o ano 4000 (e os seus múltiplos) comúns en lugar de bisestos. Se ben esta modificación xa se propuxo varias veces, nunca se adoptou oficialmente.[6]

En escalas de tempo de miles de anos, o calendario gregoriano atrasa respecto ás estacións astronómicas debido á ralentización da rotación da Terra, que fai cada día un pouco máis longo co paso do tempo, mentres que o ano mantén unha duración máis uniforme.

Erro estacional do calendarioEditar

 

A imaxe mostra a diferenza entre o calendario gregoriano e as estacións astronómicas. O eixe vertical é a data en xuño e o eixe horizontal son os anos no calendario gregoriano.

Cada punto é a data e a hora do solsticio de xuño dese ano en particular. O erro desprázase arredor dun cuarto de día por ano. As centurias son anos ordinarios, a menos que sexan divisíbeis por 400; nese caso incluiranse nos anos bisestos. Isto provoca unha corrección nos anos 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 e 2300. Por exemplo, estas correccións causan que o 23 de decembro de 1903 fose o solsticio máis tardío nun mes de decembro, mentres que o 20 de decembro de 2096 sexa o solsticio de decembro máis temperán, con -2,25 días de diferenza con respecto á data teórica do acontecemento estacional.

Reformas do calendario gregorianoEditar

Se o principio de axuste gregoriano non foi posto en causa, non sucede o mesmo coa súa estrutura interna.

Os críticos ven os seus vínculos co cristianismo, a través das festas cristiás e das referencias ós santos. Iso motivou moitos proxectos de calendarios laicos, como por exemplo o calendario republicano da revolución francesa.

Outras críticas atinxen á construción mesma do calendario:

  • meses de lonxitude variable (de 28 a 31 días), que falsean por exemplo as estatísticas económicas;
  • ausencia de sincronización entre o nome dos días e o seu número de mes;
  • variación da data de certos días festivos que se rexen polo calendario lunar, como a Pascua e as festas que se celebran segundo o día que se fixa esta: por orde cronolóxica Entroido, Coresma, Semana Santa todas antes da Pascua, Ascensión, Pentecoste e Corpus Christi, despois dela. Ou o Ramadán para os musulmáns.

No curso dos tres últimos séculos as proposicións de reforma multiplicáronse. As máis coñecidas son as propostas do calendario universal e do calendario fixo. A mediados do século XX, a Sociedade de Nacións (antecesora da ONU) fixo estudos para reformar o calendario. Pero foron abandonados pola presión de países como Estados Unidos, Reino Unido, Países Baixos ou Indonesia, oficialmente por razóns relixiosas.

NotasEditar

  1. Introduction to Calendars. (15 de maio de 2013). United States Naval Observatory.
  2. En homenaxe a Clavius, un dos cráteres da Lúa leva o seu nome.
  3. Seidelmann (1992), páx. 580–581.
  4. Meeus and Savoie (1992), páx. 42
  5. John Herschel, Outlines of Astronomy, 1849, páx. 629.
  6. Steel, Duncan (2000). Marking Time: The Epic Quest to Invent the Perfect Calendar. John Wiley & Sons. p. 185. ISBN 0-471-29827-1. 

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

  • Meeus, J. & Savoie, D. (1992). The history of the tropical year. Journal of the British Astronomical Association, 102(1): 40–42.
  • Seidelmann, P. K. (Ed.) (1992). Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac. 2nd ed. Sausalito, CA: University Science Books.

Outros artigosEditar

Ligazóns externasEditar