Benito Vicetto

Escritor e historiador galego

Benito Vicetto Pérez, nado en Ferrol o 21 de maio de 1824 e finado na mesma cidade o 28 de maio de 1878, foi un escritor e historiador galego.

Benito Vicetto
Benito Vicetto.jpg
Nome completoBenito Vicetto Pérez
Nacemento21 de maio de 1824
 Ferrol
Falecemento28 de maio de 1878
 Ferrol
NacionalidadeEspaña
Ocupaciónescritor, xornalista, Historiador, militar, Funcionario
XénerosNarrativa, ensaio, Poesía, novela, teatro
editar datos en Wikidata ]

TraxectoriaEditar

Primeiros anosEditar

Benito Vicetto naceu na ferrolá rúa do Cárcere, fillo do mariño xenovés Benito Vicetto San Benetto, armador e capitán dunha goleta contrabandista, e da moza ferrolá Xosefina Pérez Agudo. Foi o terceiro de cinco irmáns, un deles, máis vello, finado prematuramente. Tamén o seu pai faleceu sendo el moi novo, criándose só coa súa nai e as irmás restantes.[1] A idade de doce anos ingresou no Colexio de Garda Mariñas e Pilotos do arsenal de Ferrol[2], escola que tivo que abandonar aos poucos anos debido a un novo deceso familiar, esta vez a súa nai. Após deste último infortunio, Vicetto pasou a residir coa súa irmá maior Xoana, sendo as dúas máis novas acollidas no domicilio duns familiares próximos.[3] Forzado pola precaria situación económica, e logo de encadear unha serie de pequenos empregos, alistouse no exército como voluntario durante a primeira guerra carlista.[4]

Escritor e militarEditar

 
Benito Vicetto na mocidade.

Durante a contenda Vicetto combateu as partidas carlistas no rural galego. Nunha ocasión, co seu rexemento acantonado no mosteiro de Sobrado dos Monxes, acudiu a visitalo a súa irmá Xoana e foi testemuña dunha desagradable escena na que Vicetto tivo que dirixir o pelotón de fusilamento dun xove prisioneiro. Este suceso marcou a relación entre os irmáns e foi lembrada polo propio autor nun relato posterior[5]. Tamén Manuel Murguía investigou o incidente deixando sobre el precisos detalles na súa obra Los Precursores.[6] A estancia no mosteiro de Sobrado e a colaboración dun monxe, identificado polo autor nos seus escritos como frei González, dou acceso ao novelista ao arquivo e á biblioteca do cenobio. Os datos obtidos na estadía fóronlle de utilidade en ulteriores novelas, en especial en Los hidalgos de Monforte.[7]

Rematada a guerra Vicetto ingresou no Real Cuerpo de Alabarderos e trasladouse a Madrid[8]. Nesta cidade publicou no 1844 a súa primeira novela: El caballero verde, obra que ven asinada polo autor en Sobrado dos Monxes, no ano 1841, cando só contaba con dezanove anos de idade. O texto, que nunha posterior edición mudou o seu título por El caballero de Calatrava, abriulle a porta dos primeiros xornais ilustrados publicados en Madrid: El semanario pintoresco español e El museo de las familias. No primeiro deles publicou a lenda romántica La loca de Roupar e no segundo dúas pequenas novelas: Un crimen y una venganza e La roca sangrienta. Tamén xorden por estas datas o primeiros xornais en Ferrol, Vicetto colaborou en El Aguila e no El Ferrolano publicando relatos, ensaios e artigos que foron recollidos conxuntamente nunha obra titulada Horas de Insomnio.[9]

No 1845 solicitou licenza no exército para regresar a Ferrol. Na cidade departamental rematou El arquero y el rey, peza teatral que ofreceu inmediatamente a unha compañía dramática coa condición de ser el o protagonista nas primeiras representacións. A obra estreouse en setembro do 1845 no teatro de Ferrol[10] sendo un grande éxito. O propio Vicetto foi galardoado polo público cunha coroa de prata entregada despois dunha das funcións.[11]

A finais deste ano Vicetto reincorporouse ao seu posto en Madrid, lugar desde o que asistíu ao levantamento galego do 1846, e desde o que continuou as súas prolíficas colaboracións coa prensa. Son desta época os relatos: Macías el enamorado, La infanzona de Mesía e La corona de fuego, e o inicio dos seus estudos históricos con sendos artigos: La torre de Hercules e La ciudad de Tuy publicados no Semanario Pintoresco. No 1848 imprimiu a súa peza teatral: El arquero y el rey e continuou a publicando as súas Crónicas de Galicia en diversos xornais.[12]

No 1850 rematou o seu tempo de servizo no exército. Foi nomeado cabaleiro da orde de Carlos III e comezou a traballar como oficial de prisións no cárcere de Sevilla. Na capital andaluza publicou só textos de temática galega e os seus mellores traballos narrativos: Los hidalgos de Monforte, e Cristina (chamada noutra versión: Páginas de un diario) que acadou as seis edicións. Albiscábase a saudade por Galiza nos seus artigos nos xornais sevillanos La aurora, El eco de la juventud e El telégrafo, onde aparecen por entregas as súas Crónicas de Galicia (tamén publicadas baixo o nome de crónicas españolas).[13] Tanto é así que un amigo seu, o enxeñeiro Ramón Rúa Figueroa, lle adicou un soneto titulado: Nostalgia[14] no que aconsellaba a Vicetto o regreso a Galiza, á "patria encantadora".[15] Así o fixo o autor. No ano 1852 trasladouse, co cargo de "maior de presidio", ao cárcere da cidade da Coruña.


Vicetto na CoruñaEditar

 
Juana de Vega a quen Vicetto adicou unha das súas novelas e coa que remataría inimizándose.

O popular autor foi moi ben acollido pola sociedade coruñesa, frecuentando neses anos a casa de Juana de Vega e os círculos da burguesía liberal da cidade.[16] Nesta etapa coruñesa publicou un relato en verso titulado El asedio de Ferrol en 1800, e as novelas El diario de un calavera e Rojin Rojal o el paje de los cabellos de oro, esta última adicada a Juana de Vega. Iniciou tamén nestes anos a edición do El clamor de Galicia, periódico iniciático do rexionalismo galego e continuador da causa do provincialista El porvenir de Antolín Faraldo.[17]

 
Manuel Murguía. Malia estar unido a Vicetto por un ideario común, mantivo con el unha relación de intensa rivalidade.

A comezos de 1856 imprimiuse a segunda edición de Los hidalgos de Monforte, novela histórica que popularizou a figura do mariscal Pardo de Cela e o lema "Deus fratesque Gallaeciae". Na crítica da época abundaron as loanzas ao texto[18], unha delas, a do mozo Manuel Murguía desde Madríd, tivo especial relevancia para Vicetto e motivou que os dous homes iniciasen unha efusiva relación epistolar. Vicetto a pediu a Murguía que regresase a Galiza, ofrecéndolle un posto no seu xornal[19]. A primeira entrevista entre ambos homes foi descrita por Murguia na súa obra Los precursores, nela describe a decepción de Vicetto ao coñecelo e a súa propia aversión polo avasalamento e superioridade amosados polo ferrolán.[20] A animosidade e a rivalidade marcou desde entón a relación, Murguía criticou causticamente a obra de Vicetto desde aquel momento.[21]

A finais de 1856 Vicetto foi ascendido e destinado como comandante ao presidio de Alcalá de Henares onde, illado socialmente continuou publicando as súas Crónicas de Galicia e unha novela, Magdalena, publicada no 1857.[22]

Volveu a Coruña na primeira oportunidade, a comezos do 1859, reanudando a súa vida anterior. Publicou no 1860 unha novela pretendidamente autobiográfica, Victor Basben[23] e o ensaio histórico Los reyes suevos en Galicia. No 1861 El lago de la Limia e a conclusión das súas crónicas, publicadas baixo o título final de Crónicas Galaicas.[24] Dirixiu nesta etapa o xornal El diario, onde comezou a imprimir os primeiros cadernos da súa Historia de Galicia.[25] Foron estes moi ben acollidos chegando a ofrecérselle con tal motivo un banquete homenaxe con máis de 40 comensais.[26]

Por estas datas rematou a súa amizade coa influente Juana de Vega. Adicabase esta, xunto a Concepción Arenal, a realizar visitas carcerarias socorrendo aos presos e tentando mellorar as súas condicións de vida. Estas visitas resultaron nun conflito co comandante da prisión coruñesa, o estrito Vicetto, de quen se afirma gardaba escrito pola súa propia man, con anotacións artigo por artigo, o regulamento carcerario.[27] No 2 de xullo de 1861, o prolífico Vicetto colaborou na organización na Coruña dos que serían os primeiros xogos florais galegos.[28] Presentando o autor aos mesmos a balada Al enamorado Macias, confiado en acadar o premio no certame. Finalmente concedeuselle só o primeiro accésit, o que o ofendeu profundamente. Vicetto culpou da aldraxe a "certa condesa", en referencia a Juana de Vega, condesa de Espoz y Mina "que desde a súa casa movía e gobernaba os máis sutís fios da vida coruñesa".[29]

Motivado por isto Vicetto decidiu abandonar a Coruña iniciando un periplo por diferente presidios españois. No 1862 trasladouse como comandante ao presidio de Toledo, permutando de seguida o seu posto co xefe do cárcere de Ceuta e no verán do 1863 trasladándose a Granada. Alí publicou unha colección de poesías El angel de mi amor. No outono ocupou un novo destino, esta vez en Barcelona, lugar no que publica Nostalgia, un libro onde se percibe a morriña pola súa patria. Aínda aceptou brevemente outro cargo no cárcere de "el canal de isabel II" no que pasou pouco mais dun mes antes de renunciar e retornar finalmente a Coruña en xaneiro do 1864.[30]


Foi máis adiante director da Real Casa da Moeda de Xuvia e funcionario de facenda. Destacou sobre todo como historiador, coa súa obra Historia de Galicia (1865). Colaborou en El Recreo Compostelano, Crónica de Occidente, El País (1857), Diario de La Coruña (1859) que tamén dirixiu, El Centinela de Galicia, El Progreso de Pontevedra (1865), El Brigantino (1869), e dirixiu El Clamor de Galicia (1854-1856) e Revista Galaica (1874-1876).

Prolífero autor literario en lingua castelá (na que cultivou a poesía, a novela, o teatro e o ensaio), escribiu en lingua galega tres poemas (un romance carente de título, a Cantiga dos Borboriños e Ti e eu. Sono dunha noite de vrao). Na súa poesía xa se recrea o mundo fantástico que reaparece posteriormente en Eduardo Pondal, e mais a utilización de topónimos como nomes de personaxes lendarios (trazo sistemático no poeta da Ponteceso).

Por outra parte, Vicetto considerábase a si mesmo o fundador do Rexionalismo, e sentou as bases para o desenvolvemento deste período. Ademais, foi fundamental para o (re)nacemento da historiografía galega: aínda que a súa Historia de Galicia ten pouco valor historiográfico, contribuíu a asentar a crenza nunha "raza" e na existencia dun carácter nacional específico de Galicia, e, polo tanto, a configurar unha identidade supralocal de ámbito galego[31].

ObrasEditar

 
Historia de Galicia por Benito Vicetto, Tomo IV (en PDF).

NarrativaEditar

  • El caballero verde, 1844.
  • Crónicas españolas, 1851.
  • Los hidalgos de Monforte, 1851.
  • Cristina, 1852.
  • Rogín Rojal o el paje de los cabellos de oro, 1855.[32]
  • Magdalena, 1861.
  • El lago de la Limia, 1861.
  • Las tres fases de amor, 1867
  • El conde de Amarante, 1872.
  • Víctor Basbén, 1874.
  • El cazador de fantasmas, 1877.

PoesíaEditar

  • El eco de mi amor, 1864.
  • Ecos del alma, 1869.

EnsaioEditar

  • Los reyes suevos de Galicia, 1860.
  • La baronesa de Frije, 1874.
  • Historia de Galicia, 1865-1873.

NotasEditar

  1. Burgoa, Juan José. "Benito Vicetto y Pérez". Diario de Ferrol (en castelán). Consultado o 2020-12-13. 
  2. Fort y Roldán (1903). p. 6
  3. López de Serantes (1978). p. 16
  4. López de Serantes (1978). p. 19
  5. Fort y Roldán (1903). pp. 6-7
  6. Murguía, Manuel (1886). pp.246-248
  7. López de Serantes (1978). p.37
  8. Llorca Freire (1996). p.236
  9. Fort y Roldán (1903). p.8
  10. "Manual del viajero en la catedral de Santiago". biblioteca.galiciana.gal. Consultado o 2020-12-15. 
  11. López de Serantes (1978). p.50
  12. Fort y Roldán (1903). p.10
  13. Fort y Roldán (1903). p.11
  14. Rúa Figueroa, Ramón. "Nostalgia". biblioteca.galiciana.gal. Consultado o 2020-12-15. 
  15. López de Serantes (1978). pp.98-100
  16. López de Serantes (1978). pp.101-102
  17. Manuel Murguía (1886). p.235
  18. López de Serantes (1978). p.114
  19. Davies, Catherine (1987). Rosalía de Castro no seu tempo. Galaxia. p. 161. 
  20. Manuel Murguía (1886). pp.236-237
  21. López de Serantes (1978).pp.117-120
  22. Fort y Roldán (1903). p.13
  23. López de Serantes (1978). p.124
  24. López de Serantes (1978). p.122
  25. López de Serantes (1978). p.129
  26. Fort y Roldán (1903). p.14
  27. López de Serantes (1978). pp.124-125
  28. 28,0 28,1 Album de la Caridad. Juegos Florales de La Coruña en 1861, seguido de un mosaico poético de nuestros vates gallegos contempornáneos Galiciana.
  29. Moure Mariño (1979). p.194
  30. Fort y Roldán (1903). pp.15-16
  31. G. Beramendi, Justo; Núñez Seixas, Xosé M. (1995). O nacionalismo galego. Vigo: A Nosa Terra. pp. 30–31. 
  32. Vicetto, Benito (1857). Martínez, J. J., ed. Rogin Rojal, ó El paje de los cabellos de oro: Historia caballeresca del siglo XI (en castelán). Madrid. 

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

Outros artigosEditar

Ligazóns externasEditar