Ricardo Courtier

Ricardo Courtier Burguero, máis coñecido como Ricardo Courtier, nado na Coruña o 10 de marzo de 1865 e finado en Ourense o 10 de decembro de 1922, foi un músico e compositor galego. Nado nunha familia de músicos, fillo de José Courtier, quen fora mestre de Pablo Sarasate, é considerado o membro máis salientable da terceira xeración de músicos da saga Courtier.[1]

Ricardo Courtier
Ricardo Courtier (A Coruña, 1863 – Ourense, 1922).jpg
Nome completoRicardo Courtier Burguero
Nacemento10 de marzo de 1865
 A Coruña
Falecemento10 de decembro de 1922
 Ourense
NacionalidadeEspaña
Ocupaciónmúsico e compositor
editar datos en Wikidata ]

Logo de finalizar a súa formación instalouse na Pobra de Trives, onde foi director da banda de música. Foi precisamente nesta vila ourensá onde desenvolveu unha intensa labor fundando diversas agrupacións e compoñendo obras que serían interpretadas por estas. Posteriormente trasladouse coa súa familia á cidade de Ourense, onde residiu ata o seu falecemento, e onde foi director da Banda de Música Municipal.

A súa obra salienta pola influencia da música tradicional galega, empregando harmonías sinxelas e formas típicas da música popular. Ademais do seu labor como compositor, Ricardo Courtier realizou diversos arranxos para as distintas agrupacións das que estivo á fronte.

TraxectoriaEditar

Orixes e formaciónEditar

Ricardo Courtier Burguero naceu o 10 de marzo de 1863 na Coruña foi fillo de José Courtier, un afamado violinista concertino da Catedral de Santiago de Compostela e profesor na Escola de Música da capital galega, onde tivo por discípulo a Pablo Sarasate, cuxo pai era director da "Banda do Rexemento Aragón" de guarnición en Galicia..[2][3][4] Foi continuador dunha longa saga familiar de músicos asentados en Galicia dende 1818, cando o seu bisavó Juan Courtier, violinista do 5º rexemento de artillería, mestre de capela das catedrais de Segovia e Sevilla trasládase a Santiago de Compostela para prestar servizo na súa catedral.[5] O seu avó chamado igualmente Juan Courtier, músico da catedral de Santiago creara a escola de música da Real Sociedade de Amigos do País en 1877.[1]

Inicialmente a formación musical de Ricardo corre a cargo do seu pai.[6] A familia Courtier-Burguero trasladouse a Barcelona en 1879.[6] É nesta cidade onde Ricardo Courtier entra en contacto con músicos da talla de Albéniz, Granados ou Pedrell, pero sobre todo salienta a súa relación coa Renaixença e o movemento coral catalán, impulsado por Josep Anselm Clavé, cuxos coros basean unha considerable parte do seu repertorio en músicas identitarias catalás, populares e folclóricas, que culminará en 1891, coa creación do Orfeó Catalá. Ricardo  Courtier entra en contacto con este movemento participando como pianista.[7] Na cidade condal tamén entrou en contacto coas novas músicas e modas que daquela chegaban dende o resto de Europa e especialmente de América.[8] Dende a cidade condal marcharía despois a Cádiz, onde complementou a súa formación musical.[9]

Finalmente a Madrid, onde completou a súa formación musical estudando a carreira de piano na Escola Nacional de Música e Declamación,[a] onde estuda tamén harmonía e composición. Paralelamente participou en xiras como director de compañías de zarzuela coas que percorre boa parte da xeografía española.[1][6]

Non tardará en destacar como avezado pianista.[Cómpre referencia]

Regreso a GaliciaEditar

A Pobra de TrivesEditar

En 1888 Ricardo Courtier regresou a Galicia instalándose na Pobra de Trives, onde se converteu no músico oficial da vila, exercendo como organista de igrexa e pianista no casino.[11][6] Ao pouco tempo da súa chegada á capital da Terra de Trives Ricardo Courtier tivo unha filla "extra-matrimonial" coa viúva Filomena Santamaría Domínguez, coa que terminará casando en 1889, matrimonio do que naceron catro fillas máis: Ángeles Marina (nada en xuño de 1889 antes de que contraeran matrimonioo), Rosario (1890), Matilde (1892), María de los Ángeles (1894) e Milagros (1896).[9]

Trives na época era punto de reunión da nobreza galega e un dos concellos máis importantes da provincia de Ourense.[12] A vila formaba parte dos máis destacados lugares de recreo, xunto a illa da Toxa, destinos que eran elixidos por importantes familias da burguesía decimonónica galega, que portan consigo, ideais e costumes propios do seu status social.[Cómpre referencia] Probablemente propónselle a creación da banda municipal de música de Pobra de Trives, agrupacións que prestixiaban aos concellos que as posuían e que non podía faltar nunha vila burguesa destas características.[Cómpre referencia] Segundo os irmáns Beatriz e Alberto Cancela Montes existe referencia expresa da creación da banda de música trivesa desde 1889, ano no que Ricardo Courtier diríxese por carta ao empresario coruñés Canuto Berea solicitando un catálogo para a renovación de instrumentos, con todo, esta información contradí o sinalado por Enrique Iglesias Alvarellos na súa obra Bandas de música de Galicia, quen afirma que a banda trivesa tería existido entre 1890 e 1898 e que contaba con 16 músicos que terían recibido os seus instrumentos da recentemente desaparecida Banda de Música de Manzaneda, mentres que os irmáns Cancela Montes sosteñen que en 1890 a agrupación contaba xa con 26 músicos. A agrupación continuará a súa actividade como mínimo ata 1905, ano no que Ricardo Courtier volve escribir ao empresario coruñés para a realización dun novo pedido de instrumentos.[13] Ao mesmo tempo que se ocupa da banda de música, crea o Orfeón Courtier en 1893 tamén en Trives, formado por 40 voces da localidade, algunhas delas pertinentes a escolares,[9] e apoiado polo marqués Nicanor Alvarado Casanova, e pola marquesa Jacinta Alvarado Barroeta-Almadar.

 
O Teatro Eslava de Madrid acolleu a estrea da zarzuela de Ricardo Courtier Flor de cardo o 25 de maio de 1904.

O 25 de maio de 1904 estreouse no Teatro Eslava de Madrid a súa zarzuela Flor de cardo, con libreto de Antonio Suárez de Puga.[11] A zarzuela editouse na imprenta S. Velasco de Madrid ese mesmo ano.[14]

En Trives foi compositor e membro fundador do grupo de gaitas Os Trintas de Trives, unha agrupación integrada por gaita, requinto, caixa e bombo, que chegaría percorrer boa parte da xeografía española e actuado na capital española na coroación do rei Afonso XIII en 1902, se ben Courtier non actuaba con eles en directo e o seu papel era máis o de harmonizar os sons da agrupación, a composición e foi o responsable de arranxos.[15][16][17]

OurenseEditar

Despois da súa importante actividade musical na comarca de Trives, no ano 1907 trasládase coa súa familia a Ourense, xa que obtén por oposición a dirección da banda de música da cidade,[6] ademais cada noite toca o piano en diferentes locais como o Club Ourensán, Café Moderno e Café A Unión. É nomeado xefe musical do Ateneo da cidade, onde farase cargo de asesorar ao Orfeón Unión Ourensana,[6] agrupación que desenvolve un intenso labor na cidade de Ourense. Tamén  participa como membro do xurado en diferentes certames musicais.

En setembro de 1910 Ricardo Courtier presentouse ao posto de director da Banda Municipal de Ourense, disputando o posto con ata dez mestres consolidados entre os que se contaban a Ramón Gutiérrez Parada (quen era ex director do Orfeón Unión Ourensá) ou Joaquín Rubianes Otero (director da Banda de Vilagarcía). Courtier gañou o posto e debutou á fronte da banda ourensá, integrada daquela por 45 músicos, o 11 de novembro de 1910.[18]

MorteEditar

Ricardo Courtier faleceu na Rúa Moratín da cidade de Ourense o 10 de decembro de 1922, aos 59 anos debido a unha bronquite crónica. Xa viúvo, Ricardo estaba ao cargo de catro das súas fillas: Matilde, Rosario, Marina e Milagros. Catro anos despois do seu falecemento recibiu unha homenaxe no día da conmemoración do seu aniversario e na que se reuniron as tres bandas de música que daquela existían na cidade das Burgas xunto co Orfeón Unión Orensana para honrar o labor que realizara na cidade.[9]

ObraEditar

 
"Morriña, melodía gallega". Letra de Juan Pla Zubiri. Música de Ricardo Courtier.

A obra de Courtier amosa unha gran versatilidade de liñas, creando composicións orixinais sobre o sustento da música popular. A harmonía da música de Courtier en xeral é sinxela, moi próxima á música popular, mais en obras como Flor de cardo, Morriña e especialmente Hechizo amosa a súa creatividade e destreza. Se ben a súa música pon de manifesto os seus amplos coñecementos da música académica, estes coexisten con elementos como as longas pedais, floreos, repeticións en eco, ou melodías que trataban de imitar instrumentos como a gaita ou o tamboril, todos eles máis característicos da música popular, o que lle confire á súa música unha sonoridade propia característica.[7]

Escribiu obras de salón, música para piano e agrupacións reducidas, música para banda, valses, pasodobres, muiñeiras ou pasarrúas. Tamén realizou arranxos de obras doutros compositores e transcricións doutras de música popular, e adaptacións de obras propias, especialmente no seu traballo coa agrupación Os Trintas de Trives.[7]

  • Flor de cardo, zarzuela.[7]
  • Rosicler, valse.
  • Hechizo, valse.[7]
  • El club, pasodobre.
  • Os noitébregos, pasodobre.
  • De pándiga, pasodobre.
  • Evita, pasodobre.
  • El garrotín de Viluma, pasodobre.
  • Rosariño, muiñeira.
  • Villoria, muiñeira.[7]
  • Conchiña, muiñeira.
  • Angelines, muiñeira.[19]
  • Mimi Monchiña, muiñeira.[20]
  • Ay Rosiña…!, muiñeira.[19]
  • Saludo a Vigo, pasarrúa.[20]
  • Morriña.[7]
  • Os Trintas.[7]
  • Blanca o Negra.[7]
  • A Desperniquebradera.[7]

LegadoEditar

Ricardo Courtier é especialmente recoñecido na cidade de Ourense, onde pasou os últimos anos da súa vida. Unha rúa da cidade leva o seu nome.[21] Ademais a asociación cultural que leva o nome do compositor coruñés xestionou a Banda de Música de Ourense dende principios do século XX ata o ano 2015.[22]

O 23 de maio de 2013, a editorial ourensá Ouvirmos publicou na súa colección "A Tiracolo" un disco con gravacións da Banda Batallón Mérida de Ourense. Realizadas en 1929, estas foron as primeiras gravacións dunha banda de música en Galicia.[23] Entre estas primeiras gravacións dunha banda de música realizadas en Galicia incluían catro composicións de Ricardo Courtier: as muiñeiras Angelines, Ay Rosiña…! e Flor de Cardo e o pasodobre de concerto Os Noitébregos.[19]

Tamén en 2013 a editorial Alvarellos publicou o libro dos irmáns Beatriz e Alberto Cancela Montes La saga Courtier en Galicia, que repasa a historia da familia Courtier, entre eles o propio Ricardo Courtier.[24]

NotasEditar

  1. En 1900 a Escola Nacional de Música e Declamación pasou a denominarse conservatorio.[10]
Referencias
  1. 1,0 1,1 1,2 Cancela Montes, Beatriz (2018). "Las bandas de música en el entorno rural gallego. El ejemplo de la Banda Municipal de Santiago de Compostela" (PDF). Cuadrivium (en castelán) (9): 4. ISSN 1989-8851. 
  2. Silvela, Zdenko. Historia del violín (en castelán). Entrelíneas Editores. p. 268. ISBN 84-96190-38-2. 
  3. Cascón Góñez, Sabela. "El violín y la música gallega durante los siglos XIX y XX" (PDF) (en castelán). Consultado o 21 de maio de 2020. 
  4. Ransanz, Pablo (xullo de 2008). "PABLO SARASATE: UN VIOLINISTA INMORTAL (I)" (en castelán). sinfoniavirtual.com. Consultado o 21 de maio de 2020. 
  5. "Dos hermanos indagan en la "saga" de los músicos Courtier en Galicia". Faro de Vigo (en castelán). 27 de outubro de 2013. Consultado o 21 de maio de 2020. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 "Courtier Burguero, Ricardo (A Coruña 1865, Ourense 1922)". Fundación Barrié. Consultado o 15 de maio de 2020. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 Cancela Montes, Alberto; Cancela Montes, Beatriz (marzo de 2013). "150 anos do nacemento dun gran compositor galego: Ricardo Courtier e a música galega (neproducido no blog Descubrindo as Nosas Músicas)". O Sil (en castelán) (201). p. 46. 
  8. "A saga de músicos Courtier". Descubrindo as nosas músicas. 22 de xaneiro de 2013. Consultado o 5 de xuño de 2020. 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Cancela Montes, Alberto; Cancela Montes, Beatriz (15 de xaneiro de 2013). "Un músico, unha vila: Ricardo Courtier e Trives". O Sil. Consultado o 5 de xullo de 2020. 
  10. "Historia" (en castelán). Real Conservatorio Superior de Música de Madrid. Consultado o 22 de maio de 2020. 
  11. 11,0 11,1 "La saga Courtier". El Correo Gallego (en castelán). 19 de maio de 2014. Consultado o 15 de maio de 2020. 
  12. "Historia". Concello da Pobra de Trives. Consultado o 5 de xuño de 2020. 
  13. Seoane Abelenda 2019, p. 212.
  14. "Flor de cardo : zarzuela en un acto, dividido en cuatro cuadros, en prosa y verso" (en inglés). Consultado o 8 de xuño de 2020. 
  15. "LOS “TRINTAS” DE TRIVES" (en castelán). Miscelánea Mindoniense. Consultado o 5 de xuño de 2020. 
  16. Varela, Ángel (14 de xaneiro 2003). "Recordando a Os Trintas". La Voz de Galicia (en castelán). Consultado o 5 de xuño de 2020. 
  17. "O grupo de música tradicional do Igaem inclúe composicións propias no repertorio". ABC. 28 de agosto de 2006. Consultado o 5 de xuño de 2020. 
  18. Salgado, Rafael (2 de abril de 2016). "La Banda Municipal de Ourense". La Región (en castelán). Consultado o 22 de maio de 2020. 
  19. 19,0 19,1 19,2 "As composicións de Ricardo Courtier". Ouvirmos. Consultado o 21 de maio de 2020. 
  20. 20,0 20,1 Noche García 2013, p. 375.
  21. "Rúa Ricardo Courtier" (en castelán). ourense.callejero.net. Consultado o 21 de maio de 2020. 
  22. Galán, Pablo (14 de agosto de 2017). "La Ricardo Courtier cederá el testigo de la Banda de Música de Ourense". La Región (en castelán). Consultado o 6 de xuño de 2020. 
  23. "Banda Batallón Mérida de Ourense". Ouvirmos. Consultado o 21 de maio de 2020. 
  24. "La saga Courtier en Galicia". Consorcio De Santiago. Consultado o 6 de xuño de 2020. 

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar