Begonte

concello da comarca de Terra Chá, na provincia de Lugo

Coordenadas: 43°8′59.52″N 7°41′10.56″O / 43.1498667, -7.6862667

Begonte é un concello da provincia de Lugo, pertencente á comarca da Terra Chá. Segundo o INE a súa poboación no 2016 era de 3115 habitantes (3413 no 2010, 3587 no 2006, 3616 no 2005, 3682 no 2004, 3684 no 2003). O seu xentilicio (véxase no Galizionario) é begontés[7] ou begontino.

Begonte
Bandeira de Begonte---Escudo de Begonte
Begonte 01-01a.JPG
Casa do concello
Situacion Begonte.PNG
Situación
Xentilicio[1]begontés/begontesa
begontino/begontina
Xeografía
ProvinciaProvincia de Lugo
ComarcaComarca da Terra Chá
Poboación3.026 hab. (2019)[2]
Área126,8 km²[3]
Densidade23,86 hab./km²
Entidades de poboación19 parroquias
Capital do concelloBegonte
Política (2019 [4][5])
AlcaldeJosé Ulla Rocha (PPdeG)
Concelleiros
PPdeG: 9
PSdeG-PSOE: 2
Eleccións municipais en Begonte
Uso do galego[6] (2011)
Galegofalantes81,66%
Na rede
www.concellodebegonte.es
editar datos en Wikidata ]

XeografíaEditar

O Concello de Begonte está formado por 19 parroquias, cun total de 103 entidades de poboación. Atópase ao oeste da provincia de Lugo, a 19 km da capital. Ten unha extensión de 125,4 km², e limita con Guitiriz, Vilalba, Cospeito, Rábade, Outeiro de Rei e Friol. Pertence ó partido xudicial de Vilalba.

A súa superficie é plana na zona central do concello, como corresponde á comarca na que está enclavado. As zonas altas están situadas ó norte, noroeste e sur. Os puntos máis elevados, nas serras occidentais do Concello, son o Cordal (735 m), e Monterredondo e Pena Cha (600 m).

Seguindo a zona máis baixa do concello, case paralelas ó eixo fluvial dos ríos Parga e Ladra, pasan a autovía A-6 e o ferrocarril Palencia-A Coruña. Así mesmo, pasa polo concello a autovía A-8, que conecta Lugo co norte da península.

Os ríos Parga e Ladra cruzan o concello, xuntándose en Pacios antes de desembocar no río Miño, xa no concello de Outeiro de Rei. A xuntanza do río Támoga co Miño forma a illa de San Roque no punto onde limitan os concellos de Begonte, Outeiro de Rei e Cospeito. As lagoas do Ollo e Riocaldo, ás que hai que engadir as orixinadas pola extracción de áridos nas inmediacións da de Riocaldo, teñen un excelente futuro cunha dobre vertente: a observación e potenciación da natureza, desde o punto de vista medioambiental e unha racional explotación turística que contemple a súa singularidade.

Begonte te unha zona do seu territorio formando parte da zona especial de conservación (ZEC) Parga-Ladra-Támoga, que comprende as ribeiras dos ríos Parga, Ladra, Támoga e Miño, e as lagoas de Riocaldo.[8][9]

DemografíaEditar

Censo total 2014 3179 habitantes
Menores de 15 anos 229 (7,2 %)
Entre 15 e 64 anos 1814 (57,06 %)
Maiores de 65 anos 1136 (35,73 %)
Evolución da poboación de Begonte   Fontes: INE e IGE.
1900 1930 1950 1981 2004 2009 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
6541 6335 6963 4753 3682 3322 {{{13}}} {{{14}}} {{{15}}} {{{16}}} {{{17}}}
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.)

HistoriaEditar

Os Baamonde e os Saavedra deron nome a dúas parroquias do concello, aínda que o paso dos séculos fixo desaparecer a casa-fortaleza de Baamonde e o castelo de Saavedra, onde fixo noite Vermudo II cando veu conquistar o castelo de Aguiar, e onde ditou sentenza familiar Afonso V. Os irmandiños intentaron tomalo, pero foron derrotados.

Begonte foi un lugar de paso cara a Castela. En 1773 inaugurouse a estrada Madrid-A Coruña en 1773 en substitución do antigo Camiño Real que desde a ponte de Rábade cruzaba este concello. Tamén pasa polo concello a vía do Norte do camiño de Santiago.

A comezos do século XIX os franceses invadiron a comarca, quedando como testemuña o topónimo de Francés na parroquia de Carral[Cómpre referencia].

O ferrocarril chegou en 1885. Malia que xa en 1874 se solicitara un apeadoiro, non tivo estación de ferrocarril até xuño de 1941.

O Concello de Begonte xorde en 1842, sendo o seu primeiro alcalde Ramón Losada y Montenegro. En 1924, Rábade (que pertencía a Begonte) pasou a ter un goberno autónomo como entidade local menor, conseguindo ser concello en 1925.

CulturaEditar

ToponimiaEditar

O nome de Begonte procede (pasando por unha disimilación respecto á tónica) dun antropónimo xermánico na locución [villa(m)] Abogonti e está composto de abo, "home", gunth, "loita" e a terminación do xenitivo latino.

Segundo Manuel Vidán Torreira, debe o seu nome aos lexionarios romanos da tribo dos Vocontii, da conca do río Ródano. Aparece mencionado o ano 666 na Itación de Wamba como Pogonti, nuns documentos de 966 e 971 aparece con Boconti, e en 1137 e 1187 aparece documentado como Bogunti. Segundo Nicandro Ares Vázquez, Vocontii pode tamén significar "Vinte" ou "Os vinte", que podería corresponder aos aproximadamente vinte quilómetros de distancia á capital lucense.

Paulo Martínez Lema remite ao antropónimo UOCONTĬŬS (sendo BOCONTĬŬS unha variante gráfica), no seu xenitivo nunha construción do tipo (UĪLLA) UOCONTĪĪ, o cal sería de orixe celta testemuñado en inscricións hispanas, galas e dálmatas.[10]

PatrimonioEditar

Patrimonio arqueolóxico

Hai restos arqueolóxicos do megalitismo (cara ao 3500 a. C.), así como da ocupación romana.

Galería de imaxesEditar

Artigo principal: Galería de imaxes de Begonte.

ParroquiasEditar

Galicia | Provincia de Lugo | Parroquias de Begonte

Baamonde (Santiago) | Baldomar (San Xoán) | Begonte (San Pedro) | Bóveda (Santalla) | Carral (San Martiño) | O Castro (Santa María) | Damil (San Salvador) | Donalbai (San Cristovo) | Felmil (Santiago) | Gaibor (San Xiao) | Illán (Santiago) | Saavedra (Santa María) | San Fiz de Cerdeiras (San Fiz) | San Martiño de Pacios (San Martiño) | San Vicente de Pena (San Vicente) | Santalla de Pena (Santalla) | Trobo (Santa María) | Uriz (Santo Estevo) | Virís (Santa Helena)

Lugares de BegonteEditar

Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Begonte vexa: Lugares de Begonte.

NotasEditar

  1. Véxase no Galizionario.
  2. Instituto Nacional de Estadística (ed.). Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por unidad poblacional a 1 de enero. Begonte. (en castelán).
  3. Instituto Galego de Estatística. (2019) Begonte. "Begonte".Información municipal. Sociedade e poboación Begonte. Xunta de Galicia. Consultado o:[[{{{1}}} de {{{2}}}]] de [[{{{3}}}]] Este produto emprega a API de datos do Instituto Galego de Estatística (IGE), pero non está certificado ou aprobado polo IGE.
  4. Goberno de España, Ministerio del Interior (ed.). "Elecciones 2019". resultados.eleccioneslocaleseuropeas19.es. Consultado o 27 de maio de 2019. 
  5. Federación Galega de Municipios e Provincias (ed.). "Begonte". www.fegamp.gal. Consultado o 14 de setembro de 2019. 
  6. Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Consultado o 14 de outubro de 2014. 
  7. Costas González, X.-H. (2016): Os xentilicios de Galicia e dos outros territorios de lingua galega, páx. 42. Universidade de Vigo. ISBN 978-84-8158-706-7
  8. Consellaría de Medio Ambiente e Ordenación do Territorio, Xunta de Galicia (eds.). "ZEC ES1120003: Parga - Ladra - Támoga". Consultado o 9/9/2019. 
  9. Axencia Ambiental Europea - Unión Europea (eds.). "Parga - Ladra - Támoga". Consultado o 9/9/2019. 
  10. "Nomes de posesor na toponimia do concello de Begonte (Lugo)" (PDF). Instituto da Lingua Galega. Consultado o 20 de xuño do 2016. 

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar