Abrir o menú principal

Daniel (en hebreo: דָּנִיּאֵל; en árabe: دانيال) é o profeta, autor e protagonista principal do Libro de Daniel, que se acha incluído tanto no Tanak como na Biblia.[1]

Daniel
Daniellion.jpg
Nacementoséculo VII a. C.
Falecementoséculo VI a. C.
 Babel
Ocupaciónlíder religioso
editar datos en Wikidata ]

No libro de Ezequiel noméase certo Daniel como unha persoa de excepcional sabedoría e rectitud (Ez. 14: 14, 20 e 28: 3). Tamén aparecen mencionados outras dúas personaxes co mesmo nome, a saber: Daniel, fillo de David (1 Cr 3:1 e 2 Sam 3:3) e Daniel fillo de Itamar, de familia sacerdotal, un dos exiliados que retornaron con Esdras en 458 a.C. (Esd 8:2).

Significado do nomeEditar

 
Daniel no foso dos leóns. A resposta de Daniel ao rei, óleo por Briton Rivière, 1892.

O nome consta de dúas partes: o primeiro segmento provén do verbo דין (din) "xulgar", "contender" ou "alegar" e a porción final é אל (O), abreviatura de "Elohim"; 'Deus', 'divindade'. A partícula י (i) foi interpretada tanto como un hiriq, denotando pertenza, ou como un iode posesivo de primeira persoa (como no hebreo moderno).[2] Polo tanto Daniel adoita traducirse como "Deus é o meu Xuíz" ou "xuízo de Deus". A Enciclopedia Xudaica interprétao, á luz de Xén 30,6, como "Deus é o defensor do meu dereito".[3]

No xudaísmo Daniel é considerado o autor do libro homónimo, o cal é parte dos Ketuvim, pero non un profeta. Os cristiáns, en cambio, inclúeno entre os profetas maiores. Nas Igrexas católica e ortodoxa tamén é venerado como santo.

Na tradición islámica, aínda que non sexa mencionado polo Corán, considérase igualmente un profeta.

Vida de DanielEditar

As únicas referencias a Daniel atópanse no libro bíblico que leva o seu nome, as cales poden complementarse cos datos fornecidos por Flavio Xosefo cuxa fonte última se ignora. Segundo estas tradicións, Daniel pertencía a unha familia nobre do Reino de Xudá, talvez emparentada coa realeza.[4]

A casta SusanaEditar

 
Daniel salva a Susana, óleo de Sebastiano Ricci.

Na súa mocidade, segundo se infere das seccións deuterocanónicas do seu libro tería uns catorce anos cando foi conducido cativo a Babilonia, logo da caída de Xerusalén en 587 a.C.[5] Sendo aínda un adolescente tivo unha intervención decisiva no proceso contra Susana. Esta muller, nova e bela, fora acusada inxustamente de adulterio por dous dos anciáns da comunidade dos desterrados; Daniel non só defendeu a súa inocencia senón que probou, por medio dun hábil interrogatorio, que os propios denunciantes eran quen acosaran a muller, calumniándoa ao non ceder aos seus desexos.[6]

FormaciónEditar

Nabucodonosor II, segundo o relato bíblico, ordenou escoller un grupo de mozos hebreos para ser educados, despois do cal entrarían ao servizo do rei.[7] Os escollidos foron Daniel e tres mozos da súa mesma tribo: Ananías, Misael e Azarías quen foron confiados ao coidado de Aspenaz, xefe dos eunucos.[8]

Os mozos foron introducidos na cultura mesopotámica, aprendendo a súa lingua, a súa escritura e a súa tradición literaria motivo polo cal recibiron nomes en lingua acadia tardía. O texto bíblico transcríbeos como Beltsasar ou Baltasar (Balâtsu-usur, "Bel protexe o rei") para Daniel, e Sadrac, Mesac e Abednego, para os outros tres mozos respectivamente. Foron aloxados no palacio real, hoxe identificado coa zona arqueolóxica de Kasr, na marxe occidental do Éufrates.

A tradición xudía sostén que estes mozos foron convertidos en eunucos.

Daniel e os seus compañeiros, no entanto residir na corte, mantiveron as súas prácticas kosher de alimentación revelándose, sempre segundo o relato do seu libro, que este réxime os facía máis saudables que os demais mozos que vivían no palacio. Despois dunha formación de tres anos, Daniel e os seus tres compañeiros, foron presentados ante Nabucodonosor quen, di o texto: "achounos dez veces mellores que todos os magos e astrólogos que había no seu reino".[9]

Na corte de BabiloniaEditar

No segundo ano do reinado de Nabucodonosor, o monarca tivo un soño que o deixou profundamente angustiado, polo que convocou os seus astrólogos e expertos en artes adivinatorias, e esixiulles que o interpretasen; para asegurarse de que non o enganasen no momento de interpretar o seu soño, púxoos a proba explicándolles que existía unha gran dificultade: díxolles que esquecera o seu propio soño.[10] Ante a falta de resposta satisfactoria de parte dos seus sabios, o rei irritouse e ordenou que os executasen. Daniel, que non estivera presente nese episodio, foi tamén arrestado mais, ao decatarse sobre o ocorrido, falou con Arioc, xefe da garda, e solicitou un prazo para poder responderlle ao soberano. A petición foille concedida. Entre tanto, Daniel e os seus compañeiros oraron a Yahveh pedindo que lles revelase o misterio.

Esa noite, nunha visión, foille revelado a Daniel o soño do monarca e, o día seguinte, o profeta presentouse na corte proporcionando subsecuentemente o relato do soño de Nabucodonosor así como tamén a súa correspondente interpretación.[11] Este feito marcou o recoñecemento de Daniel, quen foi subsecuentemente nomeado gobernador da provincia de Babilonia e xefe de sabios e expertos. Do mesmo xeito, o tres novos xudeus recibiron importantes cargos na administración imperial.

Daniel permaneceu na corte real durante todo o reinado de Nabucodonosor e continuou ligado a ela cando Belsasar o sucedeu no trono.[12] O libro de Daniel omite a existencia de Evilmerodac, Neriglisar, Labashi-Marduk e Nabonido, considerando a Belsasar ser fillo de Nabucodonosor. Algúns autores postulan que o termo fillo non se emprega literalmente, senón co sentido de descendente.[13]

Neses anos os relatos mencionan o episodio do ídolo de ouro, no cal os tres novos foron lanzados a un forno ardente, e outro que, presentado como un testemuño do propio rei, narra a transformación de Nabucodonosor en besta.[14][15]

O banquete de BelsasarEditar

 
Banquete de Belsasar, Rembrandt

O seguinte episodio da vida de Daniel rexistrado no libro do seu nome é o banquete de Belsasar. Nesa ocasión o soberano correxente de Babilonia, xa que o monarca primeiro era o seu pai Nabónido, celebraba un festín en compañía dos seus nobres cando tivo a ocorrencia de beber nos vasos sacros subtraídos do Templo de Xerusalén. De inmediato unha misteriosa escritura apareceu na parede, trazada por unha man espectral, a cal ningún dos sabios foi capaz de interpretar. Chamado Daniel, por suxestión da raíña quen lembraba a súa desempeño de outrora, este censurou o rei e, sen aceptar as súas promesas de obsequios, descifrou a escritura. O texto anunciaba, en arameo, a caída de Babilonia en mans dos persas.

Belsasar cumpriu o prometido e nomeou a Daniel terceiro señor do reino, pero esa mesma noite a cidade foi tomada e o rei, morto.

No foso dos leónsEditar

 
Pintura de Peter Paul Rubens.

A teor do narrado polo libro de Daniel, o conquistador de Babilonia e sucesor de Belsasar foi Darío, o medo, personaxe descoñecido pola historia. Baixo o reinado deste soberano tivo lugar un complot dos sátrapas contra Daniel que derivou no seu peche no pozo dos leóns; esta intriga valeuse da fidelidade a Deus do protagonista, pois un edicto caprichoso suxerido ao rei por aqueles prohibía calquera petición, fose a un deus ou a un home excepto o soberano, durante trinta días (Daniel 6:1-9). Cando Daniel soubo que o edicto fora asinado, entrou á súa casa e orou tres veces ao día, como o adoitaba facer anteriormente; entón devanditos homes achárono orando a Deus, polo que foi acusado de violar o edicto real do rei e, por iso, enviado ao foso dos leóns (Daniel 6:10-16).

No foso dos leóns o profeta non sufriu dano ningún.

Á mañá seguinte, cando Darío comprobou o portento, ordenou liberar a Daniel e botar ao foso os seus acusadores, quen pereceron inmediatamente ao ser brutalmente devorados polas bestas (Daniel 6:19-28).

Nesas mesmas seccións menciónase a sucesión de Astiaxes, a entronización de Ciro II o Grande e o episodio polo cal Daniel revela a fraude dos sacerdotes de Bel que convenceran o rei de que o deus comía as ofrendas, sendo que eran eles quen o facían.[16]

O profetaEditar

 
Profeta Daniel, por Aleijadinho, Congonhas, Minas Gerais, 1800-5.

Durante gran parte da súa vida, conta o libro homónimo, Daniel recibiu diversas visións apocalípticas que anunciaban, por medio de símbolos e claves numéricas, a instauración do Reino de Deus sobre a terra.

Morte de DanielEditar

Sobre a morte de Daniel non existen testemuños bíblicos e as tradicións posteriores non aclaran se regresou ao territorio de Xudea ou permaneceu en Mesopotamia, pero isto último parece o máis seguro.

Dado que aínda vivía durante o reinado de Ciro, en Babilionia a partir de 539 a.C., é posible que alcanzase unha idade centenaria. A súa morte sitúase, entón, entre o terceiro ano do reinado do mencionado soberano persa, é dicir entre 536 e 530 a.C., cando morre Ciro (pois xa non se menciona a súa presenza en tempos de Cambises). É moi probable que tivese lugar en Babilonia pero, dado que a súa tumba se veneraba en Susa, algúns autores inclínanse por esta última cidade.

Tumba de DanielEditar

 
Tumba do profeta Daniel en Susa.
 
Tumba de Daniel en Samarcanda.

Existen polo menos seis lugares diferentes que pretenden posuír a tumba de Daniel:

  1. Babilonia, no actual Iraq. Este emprazamento baséase no Martyrologium Romanum que dedica o día 21 de xullo para conmemoralo e declara que foi enterrado naquela cidade, nunha cripta real.
  2. Susa, Irán. Segundo unha antiga tradición local, compartida por xudeus e musulmáns, o profeta foi enterrado nesa cidade. Testemuños de escritores árabes, sirios e persas desde o século VII relatan a historia dese sepulcro; Benjamín de Tudela (1160) narra nos seus escritos como era reclamado polos moradores de ambas as ribeiras do río Coaspes (hoxe Karkheh, o Ulai da Biblia) ata que o shah Shanjar (quizais Sharvaraz) ordenou colocar o féretro no centro dunha ponte que o cruzaba.[17] Na actualidade o lugar da mesma é un popular santuario.[18] O mausoleo data da segunda metade do século XIX, caracterizado pola súa torre cónica de xeso branco que coroa a obra e os dous pequenos minaretes. Este tipo de torres é típico do suroeste de Irán e das zonas veciñas de Iraq.[19]
  3. Kirkuk, Kurdistán iraquí. Na cidadela de Kirkuk atópase tamén unha tumba atribuída a Daniel. O sitio foi orixinalmente un edificio relixioso xudeu, máis tarde unha igrexa cristiá e por último unha mesquita musulmá. Na mesma atópanse catro tumbas que se di que pertencen a Daniel e os catro mozos.[20]
  4. Samarcanda, Uzbekistán. Nos arredores de Samarcanda existe outra tumba de Daniel. Segundo unha lenda local, Tamerlán, tentaba conquistar Siria ou, segundo outras versións A Meca, sen éxito ata que un dos seus conselleiros lle asegurou que as súas derrotas se debían á presenza, nese territorio, da tumba do profeta. Nunha acción militar, o conquistador logrou apoderarse do corpo, ao cal fixo trasladar até os seus dominios da Asia Central. Desta tumba mana unha fonte de auga á que se atribúen propiedades curativas.[21][22][23]
  5. Muqdadiyah, Iraq. No ano 2007, despois dun bombardeo no pobo da o Wajihiya, preto de Muqdadiyah algunhas fontes mencionaron a presenza da tumba de Daniel como un obxectivo dos grupos insurxentes locais. A tumba, situada no Goberno de Diyala, foi atacada e danada, incluíndo o seu domo de cor verde.[24][25]
  6. Mala Amir, Kurdistán iraniana.A Enciclopedia Xudía sinala outra tumba de Daniel a cinco días de marcha de Dizful, preto de Mala Amir.

Profecías e visiónsEditar

Segundo o libro de Daniel, este profeta recibiu dúas visións durante o primeiro e o terceiro ano de Belsasar. Nelas, diferentes animais fantásticos apareceron ante a súa vista para representar a sucesión de reinos posteriores ao Imperio Babilónico até un tempo indeterminado cando serían destruídos e alguén como un fillo do home que representa probablemente aos "santos do Altísimo", é dicir o resto do pobo xudeu, asumiría o poder nun mundo renovado.

Quizais a máis soada profecía atribuída a Daniel sexa a das Setenta Semanas. A narración bíblica di que no primeiro ano do mencionado rei Darío, Daniel constatou nos escritos de Xeremías que se aproximaba o fin dos setenta anos de desolación de Xerusalén. Recibiu entón, segundo o haxiógrafo, unha revelación transmitida por medio de Gabriel onde se anunciaba a reconstrución da cidade, a morte dun Unxido (Mesías) e o cumprimento de todas as profecías. A predición fixaba os prazos para estes eventos por medio de semanas que, segundo todos os comentaristas, corresponden a períodos de sete anos. Outra profecía moi coñecida, é a do carneiro e o macho cabrío, na cal se lle mostra a derrota e conquista de imperio medo e o imperio persa a mans de Alexandre o Grande.

Máis tarde, sempre a teor do libro bíblico, durante o terceiro ano de Ciro (536), Daniel recibiu novas visións apocalípticas onde se lle mostra os anxos protectores de Persia, Javan (Grecia) e Israel contendendo en favor das súas respectivas nacións. Tamén se lle anuncian invasións e guerras na terra de Israel, protagonizadas por personaxes enigmáticas designadas como o rei do norte e o rei do sur, posiblemente algúns dos soberanos helenísticos.

Daniel como personaxe históricaEditar

Existe unha referencia sobre Daniel no libro de Ezequiel (capítulo 14:14); na mesma está considerado como un modelo de sabio, isto levou a considerar que a pasaxe se refire a Dan-El, un mítico heroe cananeo e fenicio.[26] Os defensores da historicidade da personaxe sosteñen que, posto que en devandita referencia está considerado xusto, é improbable que Ezquiel eloxiase a Dan-El, un adorador de deuses pagáns.

A tendencia entre os comentaristas bíblicos que utilizan o método de análise literaria é, polo contrario, que o libro de Daniel sería un relato popular destinado a subliñar algúns temas importantes para a nación xudía en anos previos á persecución de Antíoco Epífanes.[27] A linguaxe do libro e a minuciosidade das descricións de Antíoco tenden a suxerir esta noción.[28]

Conmemoración litúrxicaEditar

A Igrexa Ortodoxa Oriental celebra a festa de San Daniel, o Profeta xunto coa dos tres mozos o Domingo dos Santos Patriarcas que adoita caer entre o 11 e o 17 de decembro, é dicir o último domingo antes do Nadal. A profecía do capítulo 2 do seu libro (Dn. 2:34-35), sobre a pedra que destruíu o ídolo dos pés de barro, adoita ser usada na himnoloxía como unha metáfora da Encarnación. Así, a "pedra" é Cristo e que sexa "non cortada por man humana" refírese ao nacemento virxinal, sendo a Virxe María ou Theotokos, a "montaña non cortada".[29]

Na Igrexa católica, a súa onomástica celébrase o 21 de xullo.[30]

Tamén é conmemorado no Calendario dos Santos da Igrexa Luterana de Missouri xunto cos Tres Mozos o 17 de decembro, concidindo coa celebración ortodoxa.[31]

A Igrexa Copta, pola súa banda, celébrao o 23 de Baramhat, equivalente ao 3 de abril.[32]

Na literatura rabínicaEditar

Segundo a tradición rabínica, Daniel pertencía á realeza; o seu destino foi profetizado polo propio Isaías cando lle dixo ao rei Ezequías: "e os teus fillos, que ti procreaches, serán eunucos no palacio do rei de Babilonia". Tamén se eloxia a Daniel con estas palabras: "Se estivese nun prato da balanza e todos os sabios dos xentís no outro; el sería máis pesado que todos eles".[33][34] Dise que Nabucodonosor o admiraba moito, a pesar de que se negou a renderlle honras divinas e que cando o mozo lle revelou o soño que esquecera non tivo ningunha dúbida de que a súa interpretación do mesmo era correcta.[35][36]

Daniel no islamEditar

Os musulmáns consideran a Daniel como un profeta, a pesar de non ser mencionado no Corán. As tradicións islámicas din que predicou en Iraq durante os reinados dos reis persas Lahorasp e Ciro, aos cales ensinou a unicidade de Deus e exhortou o pobo a retornar ao seu culto. O historiador Tabari conta que Daniel resucitou coas súas pregarias a unha multitude de persoas mortas mil anos atrás, un episodio que historiza a parábola de Ezequiel 37 1 10.[37]

Ciro encargáralle o ensino da verdadeira relixión, cando Daniel lle pediu permiso para reconstruír o Templo e retornar a Palestina, o rei accedeu á primeira petición pero rexeitou deixalo ir alegando que "se tivese mil profetas coma ti, querería que todos quedasen comigo".

Noutras tradicións, con todo, considérase o profeta como rei de Israel tralo retorno do cativerio de Babilonia. Atribúese tamén a Daniel a invención da xeomancia ("'ilm al-raml") e a autoría do libro Usul al-Ta'bir ("Principios da Interpretación dos Soños").[38] Al Masudi di que en realidade houbo dous Daniel. O Antigo, que viviu entre a época de Noé e a de Abraham, autor das mencionadas ciencias, e Daniel o Mozo, tío materno de Ciro autor do Kitab al-Jafar ("Libro da Adiviñación") e de numerosas predicións sobre os reis de Persia.[39][40]

Daniel na tradición occidentalEditar

Daniel foi unha figura moi importante na tradición cristiá en razón de mencionada Profecía das Semanas que anunciaría, segundo algúns teólogos, con exactitude o nacemento e a morte de Xesucristo. Do mesmo xeito, as súas predicións sobre guerras apocalípticas e a sucesión dos Imperios fixérono un favorito dos predicadores da Parusía, en especial á hora de calcular a data de tal evento.

Como un mozo estudoso, pleno de confianza en Deus, aparece nos deseños do Renacemento, en especial nos frescos de Michelangelo na Capela Sistina.

Nos séculos XIX e XX, a figura histórica do profeta foi cuestionada polos estudosos da antigüidade mesopotámica en razón das incongruencias entre os relatos do seu libro, que parecería corresponder ao século IV ou III a.C., e os feitos históricos.

NotasEditar

  1. O nome de Daniel é frecuente en linguas como o daco siríaco (ܕܢܝܐܝܠ, Daniyel), o árabe (دانيال), o persa (دانيال, Dâniyal ou Danial, tamén Dani, داني; Danyal) ou o grego (Δανιήλ, Dhanil).
  2. abarim-publications.com
  3. jewishencyclopedia.com
  4. Daniel I, 3; e Xosefo, Antigüidades Xudías, X, 10, § 1
  5. Enciclopedia Católica s.v. aciprensa.com, acceso 18/03/2010
  6. Dn. 13
  7. Escuela bíblica y arqueológica francesa de Jerusalén. "Daniel". Biblia de Xerusalén (edición castelá) (en castelán). Desclée de Brouwer. ISBN 84-330-0022-5. 
  8. Dn. 1:3
  9. Dn. 1:20 Tradución Reina Valera Revisada 1960
  10. Para evitar contradicións co texto bíblico, ás veces considérase o duodécimo ano do seu reinado.
  11. Daniel 2
  12. Algunhas traducións verquen o nome como Baltasar, mais, para evitar equívocos innecesarios, é preferible Belsasar; Jamieson-Fausett Brown,Jaime C. Quarles. "Comentario exegético y explicativo de la Biblia", vol. 1, p. 830; G. J. Wenham, Nuevo Comentario Biblico Siglo XXI, p. 785.
  13. Belsasar talvez foi de orixe asiria ou sen parentesco ningún con Nabucodonosor. Sobre Belsasar como descendente de Nabucodonosor biblehistory.net; sobre Nabonido e a súa orixe: Simo Parpola, "National and Ethnic Identity in the Neo-Assyrian Empire and Assyrian Identity in Post-Empire Times", Journal of Assyrian Academic Studies, 18: 2; tamén fundotrasovejas.org.ar.
  14. Daniel Capítulo 3
  15. Daniel Capítulo 4; Eusebio Praep, Evang. IX, xl. Talvez se trate dun recordo deformado do traslado de Nabonido ao oasis de Taima.
  16. Dn. 14:1-22
  17. jewishencyclopedia.com
  18. Rosenmuller, E.F.C. (1836). "Appendix to Chapter VI". The Biblical Geography Of Central Asia. Edimburgo: Thomas Clark. pp. 318.
  19. irna.ir
  20. jewishencyclopedia.com
  21. "camaraviajera.com". 
  22. sacredsites.com
  23. abandonthecube.com
  24. iraqupdates.com Consutado o 10 de maio de 2010
  25. listin.com.do, consultado o 10 de maio de 2010
  26. Eerdmans dictionary of the Bible By David Noel Freedman, Allen C. Myers, Astrid B. Beck, p. 311
  27. "claiweb.org". Arquivado dende o orixinal o 26 de xullo de 2011. Consultado o 14 de setembro de 2018. 
  28. Isto é aceptado por autores católicos e evanxélicos. Para a postura católica que acepta as conclusións da crítica: Brown, Raymond et al. "Comentario Bíblico San Jerónimo" Tomo II, Ediciones Cristiandad; 26. Louis F. HARTMAN, Daniel. Unha interpretación similar, pero evanxélica, en H. de Wit, Libro de Daniel. Una relectura desde América Latina. Santiago de Chile, Rehue, 1990.
  29. Sergei Bulgakov, Manual for Church Servers, 2nd ed. (Kharkov, 1900) pp. 453-5. Decembro de 11-17:
  30. Francis E. Gigot (1889). "Daniel". Catholic Encyclopedia on CD-ROM. New Advent. newadvent.org.
  31. lcms.org
  32. copticchurch.net
  33. Is. 39,7. Talmud Sanhedrin 93b; Pirke de Rabbi Eliezer LII. Jewwish Enclycopedia s.v.
  34. Yoma 77a
  35. Genesis Rabba XVI.
  36. Tan. I. 191 da Edición Buber (1901).
  37. Tabari, "Crónica" tradución francesa de Zotenberg, I 44.
  38. D'Herbelot, Bibliothèque Orientale, s.v.E. G. H. M. Sel.
  39. Al Masudi, Les Prairies d'Or (ed. B. de Meynard), II. 128.
  40. Jewish Encyclopedia s. v. sección: In Arabic Literature.

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

  • P. Grelot, El libro de Daniel (Cuadernos bíblicos, 79), Verbo Divino, Estella 1993.
  • A. LaCocque, Daniel. Introducción y comentario, en "Comentario Bíblico Internacional", Verbo Divino, Estella 1999, pp. 990–1010.
  • A.A. di Lella, El libro de Daniel, Ciudad Nueva, Madrid 1999.
  • Ph. Monod, La intervención salvadora de Dios en el libro de Daniel. La originalidad en el contexto de la Apocalíptica, en "Excerpta e dissertationibus in Sacra Theologia", t. XIX, Pamplona 1991, pp. 9–64.