Abrir o menú principal

Coordenadas: 41°N 75°L / 41, -75

Kirguizistán[1][2] é un país de Asia Central. Extremadamente montañoso, poboado orixinariamente por poboacións nómades, foi república da URSS; Kirguizistán faise independente despois da fin desta última, no 1991. Dirixido entre 1990 e 2005 por Askar Akaiev, o país está hoxe en día nunha situación política confusa despois da revolución dos tulipáns que atravesou.

República de Kirguizistán
Кыргыз Республикасы
Kyrgyz Respublikasy
Киргизская республика
Kirgizskaya respublika
Bandeira de Kirguizistán
Emblema de Kirguizistán
BandeiraEmblema
Kyrgyzstan (orthographic projection).svg
Himno: Himno nacional de Kirguizistán
Capital
 Poboación
Bixkek
900 000 (2005)
Cidade máis poboadaBixkek
Linguas oficiaisKirguiz e ruso
Forma de gobernoRepública
Sooronbay Jeenbekov
Muhammetkaliy Abulgaziyev
 · declarada
 · recoñecida
31 de agosto de 1991
decembro de 1991
SuperficiePosto 86º
 • Total198 500 km²
 • % auga3,6
Fronteiras3 878 km
Costas0 km
PoboaciónPosto 111º
 • Total5 213 898 hab.
 • Densidade24 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 133º
 • Total (2006)10 764 millóns US$
 • per cápita2 224 US$
MoedaSom kirguiz (KGS)
IDH (2007)0,696 (116º) – Medio
XentilicioKirguiz
Fuso horarioUTC + 6
 • Horario de veránNon aplica
Dominio de Internet.kg
Prefixo telefónico+996
Prefixo radiofónicoEXA-EXZ
Código ISO417 / KGZ / KG
Membro de: ONU, OSCE, CEI, CEEA OCS, OCE

Índice

HistoriaEditar

A rexión correspondente ao Kirguizistán foi poboada no século XV e século XVI polos kirguiz, un pobo nómade turco orixinalmente situado, hai 2000 anos, no Nordeste de Mongolia e que primeiro se desprazara cara ao sur da Siberia entre o século VI e o século VIII, e logo cara á rexión de Tuva ata o século XIII. O Islam converteuse na relixión principal da rexión contra o século XII; a maior parte de kirguiz son musulmáns sunnitas da escola hanafita.

Ao comezo do século XIX, o sur do territorio cae baixo o control do Khanato de Kokand. Foi formalmente incorporado ao Imperio Ruso no 1876. A represión de varias revoltas empuxa a un certo número de habitantes a emigrar cara a Afganistán e á China.

En 1918, fundouse un soviet dentro da rexión e a oblast autónoma Kara-Kirguiz creouse no 1924 no seo da URSS. No 1926, convértese na República Socialista Soviética Autónoma de Kirguizistán. No 1936, a República Socialista Soviética de Kirguizistán foi integrada coma membro da URSS.

Despois das revoltas políticas sobrevidas a partir da fin dos anos 1980 na Unión Soviética, organizáronse eleccións libres no Kirguizistán en 1990, que dan a vitoria a Askar Akaiev no posto de presidente en outubro do mesmo ano. O país troca de nome e convértese na República do Kirguizistán en decembro de 1990, mentres que Frunze, a capital, foi rebautizada co seu nome presoviético de Bixkek en febreiro de 1991.

Logo do intento de golpe de estado en Moscova que marcou a fin da URSS, o Kirguizistán vota pola independencia da URSS o 31 agosto do 1991. Adhírese porén á Comunidade de Estados Independentes á fin dese mesmo ano.

No curso dos anos seguintes, o poder, sempre ostentado por Askar Akaiev, faise visiblemente cada vez máis autoritario. As eleccións lexislativas do 27 febreiro e do 13 marzo 2005 foron denunciadas coma fraudulentas, particularmente polos observadores da OSCE. Os problemas comezaran a finais de marzo cando se transformaran rapidamente no sur do país en manifestacións pedindo a dimisión do goberno; o 24 marzo, 15 000 manifestantes partidarios da oposición asaltan o edificio da presidencia despois dos rumores en canto á fuxida do presidente Akaiev fóra do país. É a «Revolución dos Tulipáns».

Na fin de marzo do 2005, os xefes da oposición estableceron un goberno interino e prometeron proceder rapidamente a unhas novas eleccións a fin de acadar unha lexitimidade definitiva.

PolíticaEditar

A Constitución de 1993 define o estatuto político do país coma unha república democrática. O poder executivo está composto polo presidente e por un primeiro ministro. O poder lexislativo é bicameral. O poder xudicial componse dunha Corte suprema, dunha Corte constitucional, Cortes locais e un procurador xeral.

En marzo 2002, estoupan os problemas no distrito de Aksi con manifestacións pedindo a liberación dun opositor político. A represión comandada polo primeiro ministro Kurmanbek Bakiev mata seis persoas. Pouco despois, o presidente Akaiev acepta a dimisión de Bakiev das súas funcións e substitúeo por Nikolai Tanaiev. O presidente Askar Akaiev lanza unha reforma constitucional, á que foi convidada a oposición e a sociedade civil, que a conclúen en febreiro do 2003 cun referendo, verdadeiramente cheo de irregularidades. As emendas á constitución transforman entre outros o parlamento bicameral nun parlamento unicameral de 75 cadeiras a partir das eleccións de febreiro 2005.

Despois da «Revolución das Tulipas» que segue a estas eleccións, o goberno interino prometeu novas estruturas políticas e arranxar certos problemas constitucionais. A dimisión forzada do antigo presidente Askar Akaiev é aceptada polo Parlamento kirguiz o 11 de abril do 2005. Esta decisión permite unha nova elección presidencial o 10 de xullo do 2005.

SubdivisiónsEditar

Kirguizistán está dividido en 7 rexións ou oblastary (en singular, oblasty) e unha cidade (shaary). O seus centro administrativos levan xeralmente o mesmo nome (excepcións entre parénteses na lista que segue):

Organización territorial de Kirguistán
Rexión Capital Área
(km²)
Poboación
(2005)
Mapa
1. Bixkek (shaar) Bixkek 127 900 000  
2. Batken Batken 16 995 400 400
3. Chuy Bixkek 20 200 818 000
4. Jalal-Abad Jalal-Abad 33 700 962 200
5. Naryn Naryn 45 200 269 700
6. Osh Osh 29 200 1 299 500
7. Talas Talas 11 400 216 100
8. Isiq-Köl Karakol 43 100 450 700
Kirguizistán Bixkek 198 500 5 316 600

XeografíaEditar

 
Mapa de Kirguizistán.
 
Vista satélite de Kirguizistán.

Kirguizistán é un país de Asia central, encadrado pola China ao leste e sueste, Casaquistán ao norte, Uzbekistán ao oeste e Taxiquistán ao suroeste. Cunha superficie de 198 500 km², o país está totalmente encravado e non ten acceso ao mar.

O país é case totalmente montañoso; ao leste, a cadea do Tian Xan marca a fronteira coa China e culmina a 7.439 no Pico Pobedy (Vitoria en ruso), que é o cumio do país. Ao oeste, as cadeas do Fergana (ao norte) e do Pamir Alay (ao sur). A cadea do Pamir Alay culmina no Pico Lenin de 7 134 m.

Estea zonas montañosas dividen en dous ao país, o norte e o sur; estes dous non se comunican mais que por portos situados a mais de 2.700 m de altitude.

As cidades do Kirguizistán sitúanse nas zonas máis baixas do país. Ao norte, a capital Bixkek atópase a 800 m.

Ao leste está o lago Ysik forma un pequeno mar interior de 6.332 km² a 1.620 m de altitude, o segundo máis grande lago de montaña do mundo (despois do lago Titicaca). Profundo de 702 m, o lago está salgado e non se conxela no inverno.

EconomíaEditar

Artigo principal: Economía de Kirguizistán.

O Kirguizistán é un país dabondo pobre, cunha economía baseada na agricultura. Antes da caída da URSS no 1991, o 98 % das exportacións do Kirguizistán eran destinadas a Union soviética; despois da caída desta, freouse considerablemente a produción do país ao comezo dos 1990. Reformas importantes foron acometidas (o Kirguizistán foi a primeira república do antigo bloque soviético en ser admitida na Organización Mundial do Comercio en decembro do 1998).

A agricultura é o principal sector de actividade do país, empregando en 2002 a metade da poboación e producindo o 35,6% do PIB.

Kirguizistán exporta principalmente metais non-ferrosos e das minerais, produtos manufacturados en la e agrícolas, enerxía eléctrica etc. As importacións comportan do petróleo, do gas natural, metais ferrosos, produtos químicos etc. Os seus socios comerciais principais son Rusia, Casaquistán, China, os Estados Unidos, Uzbekistán e Alemaña.

  • PIB : 1603 millóns de US$
  • Crecemento : 7,1 % en 2004.
  • 2/3 da poboación vive na pobreza.

DemografíaEditar

 
Evolución da demografía entre 1992 e 2003 (cifra da FAO, 2005). Poboación en milleiros de habitantes.

O 69,5% da poboación é de orixe kirguiz, un grupo étnico turco presentando influencias mongolas e chinesas e estando historicamente constituído por bergares semi-nómades.

Poboación (2003, fonte : Banco mundial de institutos estatísticos): 5 millóns de habitantes

Esperanza de vida (2003: Banco mundial de institutos estatísticos): 68,6 anos

Taxa de alfabetización de adultos (2001): 97 %

Renda nacional bruto por habitantes en dólares (2003, está.): 340

CulturaEditar

 
Vista de Bixkek

Tradicionalmente un pobo nómade, os kirguiz, seguen ligados a estas tradicións e ao modo de vida nómade está aínda mantido considerablemente, mentres que a liberdade que el implica ten un impacto sobre a mentalidade do país.

A relixión principal é o Islam sunnita, da escola hanafita.

A lingua kirguiz pertence ao grupo das linguas turcas. No 1924 introducíuse un alfabeto baseado no alfabeto árabe, que foi substituído polo alfabeto latino en 1928. En 1941 adoptouse deinitivamente o alfabeto cirílico.

NotasEditar

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para kirguiz.
  2. Tamén ás veces escrito Quirguistán ou Quirguicistán.