Mongolia

país de Asia entre Rusia e a China

Coordenadas: 47°55′N 106°53′L / 47.917, -106.883

A República de Mongolia[1] (en mongol: ) é un país de Asia, encravado entre Rusia e mais a China. A súa capital é Ulán Bátor (Ulaanbaatar), a lingua oficial é o khalkha e a moeda o tugrik. Posúe unha extensión de 1.565.000 km² e unha poboación estimada no 2006 de 2.832.224 habitantes. Forma parte da rexión de Mongolia.

Mongolia
Монгол Улс
ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ
Bandeira de Mongolia
Bandeira de Mongolia
Escudo de Mongolia
Escudo de Mongolia
BandeiraEscudo
Himno: Монгол улсын төрийн дуулал
Capital
 Poboación
Ulán Bátor
1 318 100
Cidade máis poboadaUlán Bátor
Linguas oficiaisMongol
Forma de gobernoRepública
Ukhnaagiin Khürelsükh
Luvsannamsrain Oyun-Erdene
 • Imperio Mongol
 • Independencia da Dinastía Quing
Formado en 1206
11 de xullo de 1921
SuperficiePosto 19º
 • Total1 564 115,75 km²
 • % auga0,43
Fronteiras8 220 km
Costas0 km
PoboaciónPosto 140º
 • Total (2013 est.)2 921 287 hab.
 • Densidade1,84 hab./km²
PIB (nominal)
 • Totaln/d
 • per cápitan/d
PIB (PPA)Posto 148º
 • Total (2006)6 016 mill. US$
 • per cápita2 322 US$
MoedaTugrik (MN$, MNT)
IDHn/d
XentilicioMongol
Fuso horarioUTC +7
 • Horario de veránUTC +8
Dominio de Internet.mn
Prefixo telefónico+976
Prefixo radiofónicon/d
Código ISO496 / MNG / MN
Membro de: ONU

Historia editar

No século XIII, Xenxis Kan unifica as tribos mongois e crea un imperio, obra seguida polos seus sucesores Ögödei, Güyük, Mönkh e Khubilai. Este imperio comeza a recuar no 1386, coa perda da China. No século XV, baixo o reino de Altan Khan, os mongois convértense ao budismo tibetano. Un século máis tarde, caen baixo a dominación dos manchús, que conquistan tamén a China. O seu país foi transformado en dúas provincias chinesas, a Mongolia interior e a Mongolia exterior. A independencia de Mongolia exterior foi declarada no 1921 á calor dunha revolución liderada por Sukhbaatar; mais tivo goberno independente ata 1924, cando se declarou a República popular mongol co sostén da URSS.

Durante a segunda guerra mundial, os aliados soviéticos defenden Mongolia fronte ao Xapón. O 20 de outubro de 1945, por referendo, os mongois votan pola independencia da China (97,8 % de si; 98,4 % de participación).

A República popular mongol foi recoñecida á vez pola República da China e maila República Popular da China. O país achégase porén aos soviéticos no 1958 e ten numerosas bases soviéticas durante a Guerra fría. Mongolia entra na ONU no 1961.

En 1990, o partido comunista relaxa o seu control sobre o goberno. No 1992, a República Popular é substituída por un estado mixto, entre sistema parlamentario e sistema presidencial.

Xeografía editar

A meirande parte do país está constituída por estepas. Porén, o deserto do Gobi recobre unha parte do sur do país, mentres que ao norte e ao oeste, atópanse as rexións montañosas de bosques frondosos.

O clima presenta unha acusada oscilación térmica estacional, con moita calor en verán e extremadamente frío no inverno, con temperaturas baixando ata os -30 °C.

Política editar

O partido dominante en Mongolia é o Partido revolucionario do pobo mongol formado polos antigos comunistas mongois despois da Guerra Fría. O principal partido de oposición é o Partido democrático que controlou unha coalición no poder entre o 1996 e 2000. Esta coalición non logrou nin manter a súa cohesión, nin arranxar os problemas económicos do país, polo que foi moi fortemente sancionada polos electores no 2000, que deron a vitoria ao PRPM cunha esmagadora maioría. Durante as eleccións lexislativas do 2004, o PRPM e o partido Democrático obtiveron un número igual de escanos. A fin de que o desenvolvemento da Mongolia non sexa trabado por crises políticas, decidiron elaborar un programa común e formar un goberno de unión nacional.

Este Estado ten un executivo bicéfalo, á cabeza do Estado hai un presidente elixido e á cabeza do goberno un primeiro ministro. O parlamento chámase o Gran Hural, unha cámara composta de 76 asentos.

Nas eleccións de 22 de maio de 2005, o antigo primeiro ministro Nambaryn Enkhbayar, candidato do PRPM, foi elixido presidente de República co 53,4 % dos sufraxios. O seu principal adversario, Mandsaikhanin Enkhsaikhan, candidato do partido Demócrata, obtivo o 20 %. Enkhbayar comezou o seu mandato á fin do mes de xuño do 2005 e substitúe ao presidente Natsagiyn Bagabandi, tamén do PRPM.

División territorial editar

 
Mapa de Mongolia por provincias.
Artigo principal: Provincias de Mongolia.

Mongolia está dividida en 21 provincias (aimags), que están á súa vez divididas en 329 distritos (sumas).[2] A capital, Ulaanbaatar non pertence a ningunha provincia. As aimags son:

Demografía editar

 
Evolución da demografía entre 1961 e 2003 (cifra da FAO, 2005). Poboación en milleiros de habitantes.

Linguas editar

A lingua oficial de Mongolia é o mongol, que fala arredor do 95% da poboación. En Mongolia escríbese desde 1946 oficialmente co alfabeto cirílico; porén tradicionalmente se escribiu usando o alfabeto mongol como aínda se escribe o mongol na China. En Mongolia intentouse reintroducir en 1994 pero finalmente non se realizou polas dificultades que tiñan amplos sectores da poboación en comprendelo[3], aínda que se introduce devagar no sistema educativo.[4].

Fálanse tamén dialectos doutras linguas mongólicas, no oeste do oirat e no norte do buriato. No oeste fálanse dúas linguas túrquicas, o casaco e o tuva. A principal lingua da comunidade xorda é a lingua de signos mongol.

O ruso é a lingua estranxeira máis coñecida, foi obrigatorio no ensino secundario ata 1990 e de novo desde 2007, considerándose que Mongolia é o país onde o ruso está máis difundido fóra dos países que formaron parte da Unión Soviética[5]. A segunda lingua estranxeira é o inglés, que gradualmente ve aumentar a súa difusión. O coreano gañou popularidade polos milleiros de emigrantes en Corea do Sur.[6]

Economía editar

Artigo principal: Economía de Mongolia.

A economía mongol está esencialmente centrada no petróleo, o carbón e o cobre. Atópase tamén un débil tecido de pequenas industrias do molibdeno, do tungsteno, e minas de fosfato. Despois de anos de economía de estado, o país ten encamiñado unha difícil transición cara á economía de mercado. A maior parte das empresas sitúanse nas cidades: fóra delas, a maior parte dos Mongois son nómades.

Mongolia entrou na Organización Mundial do Comercio no 1997. Exporta caxemira, la e alimentos a Rusia, á China, ao Xapón e a outros países.

Cultura editar

O canto difónico é propio da zona. Require do cantor que xere dúas notas á vez, unha máis alta ca outra.

Mapas e imaxes editar

 
Mapa.
Mapa. 
 
Imaxe satélite con Mongolia cuberta de neve.
Imaxe satélite con Mongolia cuberta de neve. 
 
Imaxe satélite.
Imaxe satélite. 
 
Diagrama climático de Ulán Bátor.
Diagrama climático de Ulán Bátor

Notas editar

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para mongol.
  2. Givaandondogiin Purevsambuu (2006). Mongolia. Montsame News Agency. p. 46. ISBN 978-99929-0-627-9. 
  3. Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier, Peter Trudgill (2006). Walter de Gruyter & Co., ed. Sociolinguistics/Soziolinguistik: An Internationdkznal Handbook of the Science of Language and Society. Berlín. ISBN 978-3-11-018418-1. 
  4. "Mongolia: Essential information". guardian.co.uk (Londres). 22 de novembro de 2006. Consultado o 27 de marzo de 2010. 
  5. NEWSru, ed. (15 de marzo de 2007). "В школах Монголии вводят русский язык как обязательный". Arquivado dende o orixinal o 24 de xaneiro de 2010. Consultado o 12 de marzo de 2010. 
  6. Han, Jae-hyuck (2006-05-05). Office of the President, Republic of Korea, ed. "Today in Mongolia: Everyone can speak a few words of Korean". Archived from the original on 30 de setembro de 2007. Consultado o 2007-08-17. 

Véxase tamén editar