Abrir o menú principal

Xeque[1] (en árabe: شيخ‎ šayḫ [ʃajx], habitualmente pronunciado [ʃeːx], plural شيوخ šuyūḫ [ʃuju:x]), é un título honorífico en lingua árabe. Xeralmente designa ao gobernante dunha tribo, que herdou o título de seu pai. Un varón da familia real recibe o título de xeque ao nacer, e unha muller da familia real recibe o de xeica.

Índice

Etimoloxía e significadoEditar

 
Xeques kurdos, 1895

A palabra en árabe procede dunha raíz triconsonante conectada con "idade" e "envellecemento": ش-ي-خ, shīn-yā'-khā'. O título ten o significado de "maior", ou "nobre", especialmente na Península Arábiga e as Tribos de Arabia, onde xeque se converteu en séculos recentes nun título tradicional dun dirixente tribal beduíno. Debido ao impacto cultural da civilización árabe, e especialmente ao espallamento do Islam, a palabra gañou peso como termo relixioso ou honorífico en moitas outras partes do mundo tamén, notabelmente en culturas musulmás en África e Asia.

Termo sufíEditar

No sufismo, a palabra xeque acostuma a representar un valí que inicia unha particular tariqa que o leva a Mahoma, a pesar de que moitos santos teñen este título engadido antes do seu nome como sinal de respecto dos seus seguidores. Un exemplo destacado é o Xeque Abdul Qadir Jilani, que iniciou a orde Qadiriyya, que se basea fortemente na adherencia aos fundamentos do Islam.[2]

Uso rexionalEditar

Península arábigaEditar

 
O xeque Juma Al Maktoum (esquerda) e o xeque Saeed bin Maktoum Al Maktoum (dereita) da familia Maktoum

Na Península Arábiga, o título é utilizado para a realeza, como reis, príncipes, e princesas. Por exemplo, era o termo utilizado en Occidente para referirse aos dirixentes da dinastía Al-Sabah de Kuwait e ás dinastías Al-Nahyan e Al Maktoum dos Emiratos Árabes Unidos. O mesmo aplica a todos os países do Golfo. O termo é utilizado para case todos os homes e mulleres membros de calquera casa real do Golfo.

LíbanoEditar

No Monte Líbano, o título tiña a mesma connotación real que na península arábiga até a invasión otomá de 1516 xa que representaba ao xefe tribal ou gobernante indíxena sui iuris autónomo.[3] Un exemplo de familia antiga que tiña o título de xeque sui iuris é a familia Al-Chemor, que gobernou de 1211 a 1747 en Koura e Zgharta, a familia Boudib (descendentes da familia Haxemita) que gobernaron Jebbeh de 1471 a 1759.[4][5][6] Os descendentes desta familia real agora viven en Miziara, México e Nixeria, e a familia Abu Harmoush que gobernou a rexión de Chouf até a Batalla de Ain Dara en 1711. Despois da época otomá e da implantación do sistema Iltizam, o título adquiriu unha connotación de nobreza en vez de realeza xa que era outorgado por unha autoridade máis alta, neste caso os otománs nomeaban a un Emir quen era nada máis que un mültezim ou cobrador de impostos para o imperio.[7] Algunhas familias maronitas moi influentes, que recibiron o título son os El Hachem de Akoura (descendentes da familia Haxemita Familia, dende 1523), os El-Khazen (dende 1545), os Hubaysh de Kisrawan, e os Douaihy de Zgharta. Outras familias, cuxos membros son hoxe en día coñecidos como "xeques" non foron tradicionalmente gobernantes de provincias, senón oficiais de alto rango do Emir naquel tempo.

MagrebEditar

No Magreb, durante a época da dinastía Almohade, o califa era tamén asesorado por un grupo de xeques. Representaban a todas as tribos diferentes baixo o seu dominio, incluídos árabes, (beduínos), andalusíes e bérberes e eran tamén responsábeis de mobilizar os seus parentes en caso de guerra.[8]

Corno de ÁfricaEditar

 
O xeque somalí Muhammad Dahir Roble lendo un sermón musulmán.

Nas partes musulmás do Corno de África, "xeque" é a miúdo utilizado como título nobiliario. Na sociedade somalí, está reservado como título honorífico para dirixentes musulmáns maiores e clérigos (wadaad), e é a miúdo abreviado como "Sh".[9] Entre os xeques locais máis famosos están Abdirahman bin Isma'il al-Jabarti, un dirixente musulmán do norte de Somalia; Abadir Umar Ar-Rida, o santo patrón de Harar; Abd al-Rahman al-Jabarti, xeque do riwaq do Cairo que documentou a invasión napoleónica de Exipto; Abd Al-Rahman bin Ahmad al-Zayla'i, erudito que xogou unha función crucial no espallamento do movemento Qadiriyyah en Somalia e o leste de África; o Xeque Sufi, erudito do século XIX, poeta, reformista e astrólogo; Abdallah al-Qutbi, polemista, teólogo e filósofo máis coñecido polo seu Al-Majmu'at al-mubaraka ("A Colección Bendicida"); e Muhammad Al-Sumaalee, profesor no Masjid al-Haram da Meca que influíu a moitos dos eruditos islámicos prominentes de hoxe.

África OrientalEditar

 
O xeque senegalés Tidiane Gaye dando unha conferencia islámica en Louga.

En África Oriental, "xeque" é un título habitual para persoas de liñaxes reais e dirixentes e eruditos musulmáns. Entre as comunidades islámicas de Senegal, Guinea (maioritariamente na cidade de Timbo), Níxer e Gambia, entre outras zonas, o título é normalmente soletreado como Cheikh.

Unha das familias Reais máis notábeis de África de Oeste é a de Abdul-Rahman ibn Ibrahim Sori, quen era un gobernante musulmán (Emir) de Torodbe Fulani nacido en 1762 na cidade de Timbo, agora en Guinea. O seu pai, Almami Ibrahim Sori consolidou a confederación islámica de Futa Jallon en 1776, con Timbo como a súa capital, onde Abdul Rahman vivido e estudou. Foi instruído nas ciencias islámicas e falaba polo menos catro linguas africanas, alén do árabe.

Abdul-Rahman ibn Ibrahim Sori foi vendido como escravo e converteuse en cidadán americano en Natchez, Mississippi. Foille devolto o seu título de Emir despois de que os Estados Unidos de John Quincy Adams lle deran a súa liberdade e regresase a África, a Liberia.

Os descendenets do emir Abdul-Rahman ibn Ibrahim Sori , o xeque Artemus Gaye de Monrovia, Liberia e Karen Chatman de Natchez, mantiveron os seus títulos reais oficiais.

Sur de AsiaEditar

 
O xeque paquistaní Syed Abdul Qadir Jilani, un importante erudito sunnita.

No sur de Asia non é un título étnico, senón un título laboral xeralmente atribuído a familias de comerciantes musulmáns, habitualmente sen liñaxe árabe. Despois da chegada do islam ao sur de Asia, as tribos tamén se converteron ao Islam e adoptaron o título. En Punjab, Paquistán, os brahmáns, chatrías, Rathores, Bhattis, Chauhans, Rangrez e outros rajputs hindús, convertéronse ao islam a través de diferentes pires ismailíes. Os pires ismailíes concederon aos novos conversos de Punjab o título hereditario de xeque así como os musulmáns chegados de Arabia e instalados en Punjab adoptaron este título.

Sueste asiáticoEditar

En Indonesia e outras partes do sueste asiático, os xeques son respectados polos musulmáns locais. As persoas máis eruditas de Indonesia son normalmente chamadas "Ustad" ou "Kyiayi".

IránEditar

Dende a perspectiva de Irán (a cal inclúe tamén a visión islámica), a palabra ou título de "Xeque" posúe significados diversos, entre os individuos que son vellos, sabios, científicos; e foi tamén un título honorífico que era e é utilizado para os maiores e sabios (eruditos), como: o Xeque al-Rayees Abu Ali Sina, o Xeque Mufid, o Xeque Morteza Ansari, etc. Os eruditos islámicos que son descendentes do profeta Mahoma, son chamados Sayyid en vez de Xeque, como o Sayyid Ali Jamenei e o Sayyid Ali Sistani.[10]

Para mulleresEditar

Historicamente, as eruditas no Islam foron chamadas xeica (árabe: شيخة‎). Entre as xeicas máis notábeis están Fakhr-un-Nisa Shuhdah do século X e erudita do século XIII Fatima al-Fudayliyya.[11][12]

Unha filla ou muller ou nai dun xeque é tamén chamada xeica. Actualmente, o termo xeica é xeralmente utilizado para mulleres de familias gobernantes, nos Estados árabes do Golfo Persa coa excepción de Omán.

NotasEditar

  1. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para Xeque.
  2. Abun-Nasr, Jamil M. (2007). Comunidades musulmás de Graza: O Sufi Fraternidades en Vida Relixiosa islámica. Prensa de Columbia University. p. 94.
  3. Unha Casa de Moitas Mansións: A Historia de Líbano Reconsiderou, 2001, Kamal Salibi
  4. Axencia de Noticia nacional - Ministerio de Información República libanesa, 2014 http://nna-leb.gov.lb/ar/espectáculo-informe/371/
  5. Libro Al-Sheikh Al-Chemor Al-Hakum Al-Akoura Al-Hakum Al-Zawyia, Ignatios Tannous Al-Khoury, Beirut, 1948, pg.123
  6. "Tārīkh al-ṭāʼifah al-Mārūnīyah (Microform, 1890)". [WorldCat.org].
  7. Líbano Predicament, 1987, Samir Khalaf
  8. Niane, Djibril Tamsir (1984). Africa from the Twelfth to the Sixteenth Century (en inglés). ISBN 92-3-101-710-1. 
  9. International Cataloguing, Volumes 11-15 (en inglés). IFLA Committee on Cataloguing. 1982. 
  10. Quen/que é Sheikh? porseshkadeh.com Recuperou 28 Oct 2018
  11. "Shaykhah Shuhdah, Fakhr-un-Nisa" (en inglés). 
  12. Siddiqi, Muhammad Zubayr (1993). "WOMEN SCHOLARS OF HADITH". The Islamic Texts Society (en inglés).