María I de Hungría

María I ou María de Anjou (latín: Maria Andegavensis, húngaro: Anjou Mária, croata: Marija Anžuvinska, croata: Maria Andegaweńska) nada arredor de 1371 e finada en Buda o 17 de maio de 1395) foi raíña de Hungría e Croacia entre 1382 e 1385 e dende 1386 ata a súa morte. Era filla de Luís I «o Grande», rei de Hungría e de Polonia, e da súa esposa Isabel de Bosnia. O matrimonio de María con Sexismundo de Luxemburgo, membro da dinastía imperial de Luxemburgo, decidírase antes do seu primeiro aniversario. Unha delegación de prelados e señores polacos confirmou o seu dereito a suceder o seu pai en Polonia en 1379.

María I de Hungría
Mary (Chronica Hungarorum).jpg
Nacemento14 de abril de 1371
 Buda
Falecemento17 de maio de 1395
 Buda
CausaParto
SoterradaCathedral Basilica of St. Mary
NacionalidadePolonia e Hungría
Ocupaciónmonarca e política
PaiLuís I da Hungria
NaiIsabel da Bósnia
CónxuxeSexismundo de Luxemburgo
FillosN. of Luxemburg, Prince of Hungary
IrmánsCatherine of Hungary e Edviges da Polónia
editar datos en Wikidata ]

Foi coroada «rei» de Hungría o 17 de setembro de 1382, sete días despois da morte do seu pai. Isabel de Bosnia asumiu a rexencia e eximiu os nobres polacos de xurar lealdade a María en favor da súa irmá menor Eduvixes, a principios de 1383. A idea dun monarca feminino foi impopular entre a nobreza húngara, xa que a maioría deles consideraban un primo non achegado de María, Carlos III de Nápoles, como o rei lexítimo. Para fortalecer a posición de María, a raíña nai quería que a súa filla casase con Luís, irmán menor de Carlos VI de Francia. O compromiso foi anunciado en maio de 1385.

Carlos III de Nápoles desembarcou en Dalmacia en setembro de 1385. Sexismundo de Luxemburgo invadiu a Alta Hungría, o que obrigou a raíña nai a entregarlle a María como esposa en outubro. Porén, non puideron evitar que Carlos III entrase en Buda. Despois de que María abdicase, Carlos III foi coroado rei o 31 de decembro de 1385, pero foi asesinado por incitación de Isabel de Bosnia en febreiro de 1386. María foi restaurada no trono, mais os partidarios do rei asasinado capturárona a ela e a súa nai o 25 de xullo. A raíña nai foi asasinada en xaneiro de 1387, mais María foi liberada o 4 de xuño de 1387. María permaneceu oficialmente como cogobernante xunto a Sexismundo, quen logo foi coroado rei, e a influencia da súa esposa sobre o goberno xa era mínima. María e o seu fillo prematuro morreron despois de que o seu cabalo os lanzase durante unha viaxe de caza.

TraxectoriaEditar

Primeiros anosEditar

 
Isabel de Bosnia e as súas tres fillas ilustradas nunha placa metálica en Zagreb.

Nada na segunda metade de 1371, era filla de Luís I, rei de Hungría e Polonia, e da súa segunda esposa, Isabel de Bosnia.[1][2] Era a segunda filla dos seus pais.[2] Non tiveran fillos durante máis dunha década antes da irmá máis vella de María, Catarina, nada en 1370.[2][3] María e Catarina tiveron outra irmá, Eduvixes, en 1374.[3][4]

Como Luís I non enxendraba fillos varóns, a expectativa de que legaría ás súas fillas Hungría, Polonia e as súas pretensións sobre Nápoles e Provenza convertíaas en cónxuxes desexábeis para os membros das familias reais europeas.[3] Antes do primeiro anviersario de María, o seu pai fixo unha promesa ao emperador xermánico Carlos IV de que ela casaría co seu segundo fillo, Sexismundo.[2][5] Luís I confirmou a súa promesa nunha acta en xuño de 1373.[2][6] Ambos estaban estreitamente emparentados, porque a avoa paterna de María, Isabel de Polonia, era a irmá do bisavó de Sexismundo, Casimiro III de Polonia.[2] O papa Gregorio XI emitiu a dispensa necesaria para o matrimonio o 6 de decembro de 1374.[7] Os principais señores húngaros e polacos aprobaron a promesa de Luís I sobre o matrimonio de María e Sexismundo o 14 de abril de 1375.[2]

A súa irmá maior, Catarina, comprometida con Luís de Francia, morreu a fins de 1378.[3][8] Luís I confirmou a súa promesa anterior do matrimonio de María e de Sexismundo ao irmán deste, Wenceslao, en Zólyom en 1379.[8][9] Luís I e Wenceslao tamén acordaron que recoñecerían a Urbano VI como o papa legítimo en lugar de Clemente VII.[8] María comprometeuse formalmente con Sexismundo en Nagyszombat o mesmo ano.[9][5] Sexismundo, que fora nomeado entre tanto margrave de Brandeburgo,[10] chegou a Hungría nese ano.[11]

Luís I convocou os prelados e señores polacos a Kassa en setembro de 1379 e intentou convencelos de recoñecer o dereito de María de sucedelo en Polonia.[5][12] O cronista contemporáneo Jan de Czarnków, que estaba ensañado contra o rei húngaro, rexistrou que os polacos cederon ante as demandas de Luís I só despois de que lles impedira abandonar a cidade pechando as súas portas.[5][13] Nunha reunión co duque de Austria, Leopoldo III, a principios de 1380, Luís I aparentemente dixo que legaría Hungría á súa filla menor, Eduvixes, que estaba comprometida co fillo do duque, Guillerme.[14] Por petición do rei húngaro, unha delegación de nobres polacos novamente homenaxeou a Sexismundo e María o 25 de xullo de 1382.[15] Segundo o historiador Oscar Halecki, Luís I tiña a intención de dividir o seu reino entre as súas dúas fillas sobreviventes,[16] pero Pál Engel e Claude Michaude indican que o rei húngaro enfermo quería legar tanto a Hungría como Polonia a María e Sexismundo.[5][17]

ReinadoEditar

Ascenso ao trono (1382-1384)Editar

Luís I morreu o 10 de setembro de 1382.[18] O cardeal Demetrio, arcebispo de Esztergom, coroou a María como «rei» coa Santa Coroa húngara en Székesfehérvár o 17 de setembro, un día despois do enterro do seu pai.[1][19] O título de María e a súa rápida coroación en ausencia do seu prometido, Sexismundo, demostran que a súa nai e os partidarios da súa nai querían dar énfase ao papel de María como monarca e pospor ou mesmo obstaculizar a coroación de Sexismundo.[20]

A raíña nai Isabel asumiu a rexencia.[19] O nádor Nicolao Garai e o cardeal Demetrio foron os seus principais conselleiros.[19] A maioría dos baróns de Luís I conservaron os seus cargos; a raíña nai só despidiu o mestre de copeiros, Xurxo Czudar, e o seu irmán Pedro, viavoda de Rutenia.[21] Segundo o historiador do século XV Jan Długosz, os irmáns Czudar entregaron fortalezas aos lituanos, quen lles «subornaran grandemente».[22][23] A raíña nai encarcerou a Pedro Czudar antes do 1 de novembro; as súas cartas só indicaban que «obviamente fora desleal» sen especificar as razóns do seu arresto.[24]

 
María ataviada coas súas vestiduras reais (Chronica Hungarorum).

As cédulas reais emitidas durante os primeiros seis meses do reinado de María daban a entender que ela herdara legalmente do seu pai a coroa.[21] porén, a maioría dos nobres húngaros opuxéronse firmemente á idea dunha monarca feminina.[19] Consideraban a Carlos III de Nápoles como o lexítimo herdeiro de Luís I, porque Carlos era o último descendente varón da casa capeta de Anjou.[19][25] Carlos III non podía anunciar publicamente as súas pretensións sobre Hungría, porque o seu rival no Reino de Nápoles, Luís I, duque de Anjou (tío de Carlos VI de Francia), invadira o sur de Italia o ano anterior. [26][27]

Os nobres da Gran Polonia ofrecéronse a homenaxear a María ou Eduvixes nunha reunión en Radomsko o 25 de novembro, mais estipularon que a raíña e o seu marido debían vivir en Polonia.[28] A asemblea de nobres da Pequena Polonia aprobou unha resolución similar en Wiślica o 12 de decembro.[28] Nesta última ocasión, como resposta á demanda da raíña nai Isabel, os nobres tamén prometeron que non homenaearían a ninguén máis que a María ou Eduvixes.[28][29] O prometido de María, Sexismundo, quen estaba en Polonia, regresou a Hungría.[29] o arcebispo de Gniezno Bodzanta, a familia Nałęcz e os seus aliados na Gran Polonia favoreceron un príncipe nativo, Siemowit IV de Masovia.[28] Para evitar unha guerra civil,[19] a raíña nai enviou representantes á próxima asemblea de nobres polacos en Sieradz a finais de febreiro de 1383.[30] O 28 de marzo, os seus representantes absolveron os polacos do seu xuramento de lealdade a María de 1382 e anunciaron que a raíña nai enviaría a súa filla menor, Eduvixes, a Polonia.[30][31]

Xoán de Palisna, prior de Vrana, alzouse en rebelión contra o goberno de María e a súa nai na primavera de 1383.[31][32][33] As raíñas nombearon a Estevo Lackfi ban de Croacia.[26] O exército real marchou a Croacia e sitiou Vrana, o que forzou a Xoán de Palisna a fuxir a Bosnia.[31][32] Os defensores de Vrana rendíronse ante María, que estivera presente durante o asedio xunto coa súa nai, o 4 de novembro.[31] Para fortalecer a posición da súa filla contra Carlos III de Nápoles, a raíña nai Isabel enviou representantes a Francia e iniciou negociacións sobre o matrimonio de María co irmán menor de Carlos VI de Francia, Luís, quen unha vez estivo comprometido coa súa outra filla, Catarina.[34] María e a raíña nai abandonaron Croacia e Eslavonia a principios do ano seguinte.[35] A raíña nai substituíu a Estevo Lackfi con Tomás Szentgyörgyi, quen empregou medidas draconianas para pór fin a unha conspiración contra as raíñas en Zadar en maio de 1384.[36]

Aínda que a última dieta se celebrou a principios dos anos 1350, as raíñas convocaron unha dieta para tratar coas queixas dos nobres húngaros.[26] O 22 de xuño de 1384, María ratificou os decretos do seu pai de 1351 que recoñecían privilexios da nobreza.[26] As negociacións do matrimonio de María en Francia causaron unha nova fenda dentro da nobreza húngara, porque os Lackfi, Nicolao Zámbó, Nicolao Szécsi e outros altos oficiais nomeados durante o reinado de Luís I continuaron a apoiar o prometido de María, Sexismundo, de acordo coa voluntade do anterior rei húngaro.[37] A raíña nai substituíunos con seguidores de Nicolao Garai en agosto de 1384.[38] Os prelados tamén se opuxeron ao matrimonio francés, porque os franceses apoiaban a Clemente VII, considerado polo clero húngaro como un antipapa.[39] A irmá de María, Eduvixes, foi enviada a Polonia e o 16 de outubro de 1384 foi coroada raíña.[18][40] O cardeal Demetrio, que acompañara a Eduvixes a Polonia, non asistiu á corte das raíñas despois do seu regreso a Hungría.[41] O goberno real non puido funcionar correctamente durante a súa ausencia porque era o gardián do selo real.[41]

Ameaza napolitana (1384-1385)Editar

Luís I de Anjou morreu o 10 de setembro de 1384, o que permitiu ao seu rival, Carlos III de Nápoles, estabilizar o seu goberno en Italia meridional durante os seguintes meses.[42][38] A consolidación de Carlos III en Nápoles tamén contribuíu á formación dun grupo de nobres que apoiaba as súas pretensións en Hungría.[38][43] Xoán Horvat, ban de Macsó, e o seu irmán, Paulo, bispo de Zagreb, eran as principais figuras dese movemento.[44] Sexismundo de Luxemburgo intentou convencer a raíña nai de que aceptase o seu matrimonio con María, mais ela non o aceptou.[45] Abandonou Hungría a principios de 1385.[35]

As raíñas e os seus partidarios iniciaron negociacións cos representantes da oposición, mais non se chegou a ninguna reconciliación na reunión de Požega na primavera de 1385.[46][47] Despois da chegada a Hungría dunha delegación francesa en maio de 1385, María estaba comprometida con Luís de Francia.[48] A partir dese momento, Luís de Francia asinaba as súas cartas como «Luís de Francia, rei de Hungría», segundo Jean Froissart.[48] no mesmo mes, a raíña nai despidiu a Estevo Lackfi, acusándoo de alta traizón.[49] Tamén enviou cartas a Zagreb e outros lugares do reino, nas que prohibía aos seus habitantes apoiar os Lackfi, Nicolao Szécsi, o bispo Paulo Horvat e os seus familiares.[49] Xoán e Paulo Horvat e os seus aliados ofreceron formalmente a coroa a Carlos III de Nápoles e invitárono a Hungría en agosto.[35][50] Tamén nese mesmo mes, María confirmou a adquisición de Kotor por parte de Tvrtko I de Bosnia en Dalmacia.[51] Sexismundo irrumpiu na Alta Hungría, acompañado polos seus primos, Jobst e Prokop de Moravia, e ocupou o condado de Pozsony.[35][38] A raíña nai substituíu a Nicolao Garai con Nicoaos Szécsi como nádor e nomeou a Estevo Lackfi voivoda de Transilvania e Nicolao Zámbou mestre do tesouro.[52]

En setembro de 1385, Carlos III de Nápoles desembarcou en Senj en Dalmacia e marchou a Zagreb.[51] Sexismundo de Luxemburgo chegou a Buda e convenceu a raíña nai de dar o seu consentimento para o seu matrimonio con María.[51][38] A cerimonia tivo lugar nesa mesma cidade en outubro, mais Sexismundo non foi coroado rei nin recibiu ningunha función gobernamental.[38][53] A raíña nai convocou unha nova dieta e María ratificou novamente as liberdades dos nobres, pero o réxime das raíñas seguía sendo impopular.[53] Sexismundo abandonou Buda e hipotecou os territorios ao oeste do río Vág aos seus primos moravos.[53] Mentres tanto, Carlos III de Nápoles partiu de Zagreb e anunciou que quería restablecer a paz e a orde pública en Hungría.[53]

Reinado de Carlos II (1385-1386)Editar

 
Isabel de Bosnia e a súa filla María chorando sobre a tumba de Luís I durante a coroación de Carlos II de Hungría e III de Nápoles (József Molnár, c. 1880).

Moitos membros da nobreza uníronse a Carlos III de Nápoles, quen marchaba cara a Buda.[54] María e a súa nai recibírono cerimoniosamente antes de chegar e el entrou na capital acompañado das dúas raíñas a principios de decembro de 1385.[55][56] María abdicou sen resistencia a mediados de decembro por temor a que Carlos III a matase.[55] O novo gobernante primeiro adoptou o título de gobernador, pero a dieta declarouno rei.[57] Carlos III (xa Carlos II) foi coroado rei de Hungría en Székesfehérvár o 31 de decembro.[18] De acordo co cronista contemporáneo Lorenzo de Monacis, María e a súa nai, que asistiron á coroación de Carlos II, visitaron a tumba de Luís I durante a cerimonia e botáronse a chorar a causa dos acontecementos recientes.[57]

Carlos II non detivo a María nin a súa nai, que continuaron a vivir no palacio real en Buda.[58] A raíña nai Isabel e Nicolao Garai decidiron en segredo desfacerse de Carlos II.[59][60][61] Convenceron a Blaise Forgách, mestre dos copeiros, para que se unise a eles e prometéronlle o dominio de Gimes se asasinaba o rei.[62] Por petición da raíña Isabel, Carlos II visitouna a ela e á súa filla o 7 de febreiro de 1386.[62] Durante a reunión, Blaise Forgách atacou o rei, feríndoo gravemente na cabeza.[62][63] Carlos II foi levado a Visegrád, onde morreu o 24 de febreiro.[59]

Restauración e captura (1386-1387)Editar

María foi restaurada no trono coa súa nai gobernando no seu nome.[61] A raíña nai informou os cidadáns de Kőszeg dende o 14 de febreiro que «a raíña María recuperara a Santa Coroa».[64] Porén, os irmáns Horvat alzáronse en rebelión en nome do fillo do rei asasinado, Ladislao I de Nápoles.[65] o esposo de María, Sexismundo, e o seu irmán, Wenceslao, invadiron a Alta Hungría en abril.[18] Despois de semanas de negociacións, as raíñas recoñeceron o status de Sexismundo como consorte nun tratado que se asinou en Győr a principios de maio.[59][66] Tamén confirmaron a hipoteca de Sexismundo sobre as terras ao oeste do Vág a favor de Jobst e Prokop de Moravia.[66] Logo da sinatura do tratado, as raíñas regresaron a Buda e Sexismundo dirixiuse a Bohemia, o que suxire que non estaba satisfeito co tratado.[67]

 
Nicolao Garai defendiendo a súa soberana María e a súa nai Isabel de mans dos croatas (Mihály Kovács, c. 1855).

A raíña nai Isabel, quen segundo o historiador do século XV Johannes de Thurocz estaba «impulsada pola locura», decidiu visitar os condados do sur do reino controlados por partidarios de Ladislao I de Nápoles.[59][65] A raíña nai e María partiron cara a Đakovo, acompañadas por Nicolao Garai e un pequeno séquito arredor do 15 de xullo.[59][65][68] Porén, Xoán Horvát, Xoán de Palisna e os seus servidores emboscaron e atacaron as raíñas e o seu séquito en Gorjani o 25 de xullo.[59][65] O pequeno séquito das raíñas loitou contra os atacantes, mais foron asasinados ou capturados.[69] Blaise Forgách e Nicolao Garai foron decapitados e as súas cabezas lanzadas á carruaxe das raíñas.[70] Isabel tomou responsabilidade da rebelión e rogou aos atacantes que perdonasen a vida da súa filla, segundo o relato de Johannes de Thurocz.[70][71]

María e a súa nai foron encarceradas[65] no castelo de Gomnec, unha fortaleza do bispado de Zagreb.[72] En ausencia das raíñas, os baróns do reino convocaron unha dieta cun «selo dos regnicoles» acabado de tallar[59] (sigillum regnicolarum; réginicole é un antigo vocábulo xurídico francés que designa os habitantes naturais dun reino ou estado, en oposición a aubain ou «estraño»). En nome da raíña María, prometeron un perdón xeral, mais os Horvat rexeitaron someterse.[59] As dúas raíñas foron trasportadas a Krupa e de alí ao castelo de Novigrade na costa do mar Adriático.[65][72] Os baróns ou a dieta elixiron como nádor a Estevo Lackfi e rexente a Sexismundo de Luxemburgo.[73] Os seguidores de Xoán Horvat estrangularon a raíña Isabel en presenza de María a principios de xaneiro.[73] No mesmo mes, Sexismundo invadiu Eslavonia, mais non puido vencer os rebeldes.[73][68]

Aproveitando a anarquía en Hungría, as tropas polacas invadiron Hálych e Lodomeria en febreiro.[74]Vladislao II de Opole, que reclamaba ambos os dous reinos, protestou contra esa acción.[75] Sexismundo foi coroado rei o 31 de marzo cando decidiu que o reino xa non podería existir sen un gobernante efectivo.[73] Un dos seus seguidores, Iván de Krk, asediou o castelo de Novigrad coa axuda dunha frota veneciana ao mando de Giovanni Barbarigo.[65][76] Capturaron o castelo e liberaron a María o 4 de xuño de 1387,[77] quen estaba especialmente agradecida con Barbarigo; ela nomeouno cabaleiro e otorgoulle 600 floríns de ouro anuais.[77]

Cogoberno co seu marido (1387-1395)Editar

 
Selo real de María I de Hungría.

María reuniuse co seu marido en Zagreb o 4 de xullo.[68] Permaneceu oficialmente como cogobernante xunto a Sexismundo ata o final da súa vida, mais a súa influencia no goberno era mínima.[78] As concesións de terras de Sexismundo sempre foron aprobadas co gran selo de María durante o primeiro ano do seu goberno común, mais a partir de entón os beneficiarios rara vez buscaron a confirmación dela.[77] As cartas reais contaban os seus anos de reinado, pero non dende a súa coroación senón a do seu esposo.[77] Porén, María convenceu o seu esposo para ordenar a tortura e execución a Xoán Horvat, capturado en xullo de 1394, aínda que Sexismundo estaba disposto a perdoarlle a vida.[79][80]

María estaba embarazada cando se aventurou soa nunha cacería por un bosque de Buda o 17 de maio de 1395.[61] O seu cabalo tropezou, lanzouna e aterrou sobre ella.[81] O trauma induciu o parto e deu a luz prematuramente un fillo.[61] A raíña sucumbiu ás feridas fatais; ao estar lonxe de calquera asistencia médica, o seu fillo tamén morreu.[61] Foi enterrada na catedral de Várade.[1] A irmá de María, Eduvixes, reclamou a Coroa, mais Sexismundo retivo o poder sen moita dificultade.[78][82]

DevanceirosEditar

NotasEditar

  1. 1,0 1,1 1,2 Csukovits 2012, p. 120.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Süttő 2002, p. 67.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Engel 2001, p. 169.
  4. Halecki 1991, p. 56.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Engel 2001, p. 170.
  6. Solymosi & Körmendi 1981, p. 222.
  7. Halecki 1991, p. 55.
  8. 8,0 8,1 8,2 Solymosi & Körmendi 1981, p. 224.
  9. 9,0 9,1 Süttő 2002, pp. 67-68.
  10. Halecki 1991, p. 69.
  11. Süttő 2002, p. 68.
  12. Halecki 1991, p. 71.
  13. Halecki 1991, pp. 57, 71.
  14. Halecki 1991, p. 73.
  15. Halecki 1991, pp. 74-75.
  16. Halecki 1991, p. 75.
  17. Michaud, Claude (2000). "The kingdoms of Central Europe in the fourteenth century". En Jones, Michael. c. 1300-c. 1415. The New Cambridge medieval history (en inglés) VI. Cambridge: Cambridge University Press. p. 742. ISBN 0-521-36290-3. OCLC 874314683. 
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Bartl et al. 2002, p. 40.
  19. 19,0 19,1 19,2 19,3 19,4 19,5 Engel 2001, p. 195.
  20. Halecki 1991, p. 98.
  21. 21,0 21,1 Fügedi 1986, p. 37.
  22. Michael 1997, p. 339.
  23. Fügedi 1986, p. 43.
  24. Fügedi 1986, pp. 43-44.
  25. Fügedi 1986, p. 32.
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 Engel 2001, p. 196.
  27. Tuchman 1978, p. 399.
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 Halecki 1991, p. 99.
  29. 29,0 29,1 Fügedi 1986, p. 52.
  30. 30,0 30,1 Halecki 1991, p. 101.
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 Solymosi & Körmendi 1981, p. 226.
  32. 32,0 32,1 Fine 1994, p. 394.
  33. Fügedi 1986, p. 63.
  34. Engel 2001, pp. 195-196.
  35. 35,0 35,1 35,2 35,3 Solymosi & Körmendi 1981, p. 227.
  36. Fügedi 1986, p. 67.
  37. Engel 2001, pp. 196-197.
  38. 38,0 38,1 38,2 38,3 38,4 38,5 Engel 2001, p. 197.
  39. Fügedi 1986, p. 69.
  40. Halecki 1991, p. 109.
  41. 41,0 41,1 Fügedi 1986, p. 70.
  42. Tuchman 1978, p. 409.
  43. Fine 1994, p. 395.
  44. Fine 1994, pp. 395-396.
  45. Halecki 1991, p. 125.
  46. Süttő 2002, pp. 70-71.
  47. Csukovits 2012, pp. 120-121.
  48. 48,0 48,1 Fügedi 1986, p. 62.
  49. 49,0 49,1 Fügedi 1986, p. 68.
  50. Magaš, Branka (2007). Croatia through history: the making of a European state (en inglés). Londres: SAQI. p. 63. ISBN 978-0-86356-775-9. OCLC 255141723. 
  51. 51,0 51,1 51,2 Fine 1994, p. 396.
  52. Fügedi 1986, p. 94.
  53. 53,0 53,1 53,2 53,3 Fügedi 1986, p. 96.
  54. Fügedi 1986, p. 97.
  55. 55,0 55,1 Fügedi 1986, p. 98.
  56. Solymosi & Körmendi 1981, p. 228.
  57. 57,0 57,1 Fügedi 1986, p. 99.
  58. Fügedi 1986, pp. 103-104.
  59. 59,0 59,1 59,2 59,3 59,4 59,5 59,6 59,7 Engel 2001, p. 198.
  60. Fügedi 1986, p. 106.
  61. 61,0 61,1 61,2 61,3 61,4 Csukovits 2012, p. 121.
  62. 62,0 62,1 62,2 Fügedi 1986, p. 107.
  63. Halecki 1991, p. 157.
  64. Fügedi 1986, p. 111.
  65. 65,0 65,1 65,2 65,3 65,4 65,5 65,6 Fine 1994, p. 397.
  66. 66,0 66,1 Bartl et al. 2002, p. 41.
  67. Fügedi 1986, p. 124.
  68. 68,0 68,1 68,2 Solymosi & Körmendi 1981, p. 229.
  69. Fügedi 1986, p. 129.
  70. 70,0 70,1 Fügedi 1986, p. 130.
  71. Bak, János M (1997). "Queens as scapegoats in medieval Hungary". En Duggan, Anne. Queens ande queenship in medieval Europe (en inglés). Boydell Press. p. 231. ISBN 0-851-15881-1. OCLC 862146805. 
  72. 72,0 72,1 Fügedi 1986, p. 131.
  73. 73,0 73,1 73,2 73,3 Engel 2001, p. 199.
  74. Halecki 1991, pp. 164-165.
  75. Halecki 1991, p. 165.
  76. Süttő 2002, pp. 73, 75.
  77. 77,0 77,1 77,2 77,3 Süttő 2002, p. 73.
  78. 78,0 78,1 Engel 2001, p. 201.
  79. Engel 2001, p. 202.
  80. Süttő 2002, pp. 74-75.
  81. Süttő 2002, p. 76.
  82. Halecki 1991, p. 220.
  83. Halecki 1991, pp. 366-367.

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

  • Bartl, Július; Čičaj, Viliam; Kohútova, Mária; Letz, Róbert; Segeš, Vladimír; Škvarna, Dušan (2002). Slovak history: chronology and lexicon (en inglés). Wauconda: Bolchazy-Carducci Publishers/Slovenské Pedegogické Nakladatel'stvo. ISBN 0-86516-444-4. OCLC 43607496. 
  • Csukovits, Enikő (2012). "Mária". En Gujdár, Noémi; Szatmáry, Nóra. Magyar királyok nagykönyve: Uralkodóink, kormányzóink és az erdélyi fejedelmek életének és tetteinek képes története [Encyclopedia of the kof Hungary: an illustrated history of the life and deeds of our monarchs, regents and the princes of Transylvania] (en húngaro). Budapest: Reader's Digest. pp. 120–121. ISBN 978-963-289-214-6. OCLC 827055657. 
  • Engel, Pál (2001). The realm of St Stephen: a history of medieval Hungary, 895–1526 (en inglés). Nova York: I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3. OCLC 56676014. 
  • Fine, John VA, Jr. (1994). The late medieval Balkans: a critical survey from the late twelfth century to the Ottoman conquest (en inglés). Ann Arbor: University of Michigan Press. ISBN 0-472-08260-4. OCLC 749133662. 
  • Fügedi, Erik (1986). "Könyörülj, bánom, könyörülj ..." ["Have mercy on me, my ban, have mercy ..."] (en húngaro). Budapest: Helikon. ISBN 9-632-07662-1. OCLC 908921267. 
  • Halecki, Oskar (1991). Jadwiga of Anjou and the rise of East Central Europe. Atlantic studies on society in change (en inglés). Boulder: Polish Institute of Arts and Sciences of America/Columbia University Press. ISBN 0-88033-206-9. OCLC 637818350. 
  • Michael, Maurice, ed. (1997). The annals of Jan Długosz (en inglés). Chichester: IM Publications. ISBN 1-901019-00-4. OCLC 163756818. 
  • Solymosi, László; Körmendi, Adrienne (1981). "A középkori magyar állam virágzása és bukása, 1301–1506" [The heyday and fall of the medieval Hungarian State, 1301–1526]. En Solymosi, László. A kezdetektől 1526-ig [From the beginning to 1526]. Magyarország történeti kronológiája [Historical chronology of Hungary] (en inglés) I. Budapest: Akadémiai Kiadó. pp. 188–228. ISBN 963-05-2661-1. OCLC 313143718. 
  • Süttő, Szilárd (2002). "Mária". En Kristó, Gyula. Magyarország vegyes házi királyai [The kings of various dynasties of Hungary] (en húngaro). Szeged: Szukits Könyvkiadó. pp. 67–76. ISBN 963-9441-58-9. OCLC 314690887. 
  • Tuchman, BW (1978). A distant mirror: the calamitous 14th century (en inglés). Nova York: Ballantine. ISBN 0-345-34957-1. OCLC 1007410883.