Abrir o menú principal

Samuel Johnson, nado en Lichfield (Staffordshire) o 18 de setembro de 1709 e finado en Londres o 13 de decembro de 1784, foi unha das figuras literarias máis importantes de Inglaterra: poeta, ensaísta, biógrafo e lexicógrafo e é considerado por moitos como o mellor crítico literario en lingua inglesa. Johnson era posuidor dun gran talento e dunha prosa cun estilo inigualable.

Samuel Johnson
Dr-Johnson.jpg
Nacemento18 de setembro de 1709
 Lichfield
Falecemento13 de decembro de 1784
 Londres
Causasurgical complications
SoterradoAbadía de Westminster
NacionalidadeReino de Gran Bretaña
RelixiónIgrexa Anglicana
Alma máterPembroke College
Ocupaciónlexicógrafo, lingüista, poeta, historiador literário, escritor, mestre, crítico literario, biógrafo, ensaísta, político, tradutor e libreiro
PaiMichael Johnson
NaiSarah Ford
CónxuxeElizabeth Porter
Coñecido/a porA Dictionary of the English Language
editar datos en Wikidata ]

Devoto anglicano e politicamente conservador, o Dr. Johnson foi descrito como «sen dúbida, o home de letras máis distinguido da historia inglesa».[1] A pesar da gran calidade da súa obra e a súa enorme celebridade en vida, Johnson é principalmente lembrado por ser o obxecto de «o máis notable exemplo de arte biográfico nas letras inglesas», a biografía escrita polo seu amigo James Boswell, The Life of Samuel Johnson, á que quedou inevitablemente ligado.[2] Famoso pola súa brillante conversa, e grazas aos seus múltiples biógrafos contemporáneos, coñécense gran cantidade de anécdotas do Dr. Johnson. Igualmente, o seu estilo aforístico, a súa filosofía baseada sobre todo no sentido común, e a súa elegancia escrita, fixeron que sexa o segundo autor máis citado da lingua inglesa tras Shakespeare.

TraxectoriaEditar

 
Entrada de Pembroke College (Oxford)

Fillo dun humilde libreiro, Johnson naceu en Lichfield, Staffordshire e educouse na Lichfield Grammar School; o 31 de outubro de 1728, pouco despois de cumprir os dezanove anos, ingresou no Pembroke College, de Oxford. Pasados só trece meses, con todo, a súa precaria situación económica obrigouno a deixar Oxford sen ningún título. Tentou entón traballar como instrutor e mestre de escola, pero foi rexeitado polo director da Adam´s Grammar School, o reverendo Samuel Lee, atopando traballo logo nunha escola de Stourbridge. Aos vinte e cinco anos contraeu matrimonio con Elizabeth "Tetty" Porter, unha viúva que lle leva vinte e un anos de idade.

 
Elizabeth "Tetty" Porter, esposa de Johnson

En 1737, Johnson, sen un penique, mudouse a Londres xunto ao seu ex-alumno David Garrick, e comezou a escribir para The Gentleman´s Magazine, baixo a dirección de Edward Cave. Durante as seguintes tres décadas, Johnnson escribiu copiosamente: ensaios, poesía, biografías, informes parlamentarios e mesmo o catálogo da Harlein Library. Continuou a vivir na pobreza. Os seus traballos máis importantes deste período son o poema London (1738) e Life of Savage (1745). Este último conta a vida dun amigo seu, o escritor Richard Savage, quen compartira con Johnson a súa pobreza e morrera o ano anterior.

 
Retrato de Johnson feito por Joshua Reynolds en 1775, que mostra a intensa concentración de Johnson e a debilidade da súa vista.

Entre 1747 e 1755, Johnson compuxo a súa obra máis coñecida, A Dictionary of the English Language. Aínda que é moi eloxiada e incalculablemente influente, Johnson non gañou moito diñeiro dela, tan só 1575 libras, por ter que custear o longo proceso de escritura. Durante este tempo tamén publicou unha serie de traballos case semanais titulados The Rambler ("O divagador"). Xeralmente de temática moral ou relixiosa, estes ensaios son máis serios do que o seu título suxire, e continuaron a aparecer até 1752. O seu mozo amigo James Elphinstone (1721-1809) publicounos semanalmente tamén en Edimburgo. Non foron moi populares, pero unha vez que foron compilados nun único volume tiveron unha grande aceptación. A esposa de Johnson morreu pouco despois de aparecer a última entrega, e viuse sumamente afectado por esta perda.

Johnson comezou a escribir outra serie, The Idler ("O ocioso"), en 1758. Estes ensaios son máis breves e menos serios que os anteriores, e publicáronse semanalmente durante dous anos. A diferenza de The Rambler, publicado de maneira independente, The Idler apareceu nunha publicación semanal.

En 1759 publicou a novela filosófica The History of Rasselas, Prince of Abissinia, segundo dixo, escrita en dúas semanas para custear o funeral da súa nai; o éxito foi rotundo, recibindo encomios mesmo no estranxeiro, onde foi e segue a ser comparada co Cándido de Voltaire, novela de temática parecida e escrita case á vez. Nesta época, estreouse grazas a David Garrick a súa obra de teatro Irene, que foi un rotundo fracaso: Johnson foi repudiado como dramaturgo pola súa linguaxe, que acusaron de dilatado. Tamén publicou un plan de subscrición para a edición das obras de Shakespeare, que non viron a luz até dez anos despois; o poeta contemporáneo Charles Churchill aludiu a este feito ao escribir: "Hei for subscribers baits his hook / and takes your cash, but where's the book?" (Para os subscritores prepara a súa carnada/ e toma o seu diñeiro, pero, onde está o libro?)

 
The Club, club de cabaleiros fundado por Samuel Johnson, reunido nunha das súas sesións.

En 1762, Johnson recibiu unha pensión gobernamental de trescentas libras anuais, principalmente grazas aos esforzos de Thomas Sheridan e o duque de Bute. O ano seguinte coñeceu a James Boswell, o seu futuro biógrafo. Máis ou menos ao mesmo tempo, en 1764, fundou “The Club”, un grupo literario que incluía a Joshua Reynolds, Edmund Burke, David Garrick, Edward GibbonOliver Goldsmith, entre outros. Para entón, Johnson xa era unha celebridade; en 1765 recibiu un doutoramento honorífico do Trinity College en Dublín, seguido por un de Oxford dez anos despois. A partir deste momento, pasou a ser referido como o doutor Johnson.

 
Retrato de Samuel Johnson, por sir Joshua Reynolds, 1769. O retrato mostra as estrañas xesticulacións do doutor Johnson, do que se cre padeceu a síndrome de Tourette.[3]

En 1765 coñeceu a Henry Thrale, un opulento cervexeiro e membro do parlamento. Ao pouco tempo fixéronse amigos, e Johnson integrouse na familia: viviu cos Thrales os seguintes quince anos, até a morte de Henry en 1781. Os diarios e a correspondencia de Hester Thrale son, despois do material de Boswell, a fonte de información máis importante que hai sobre Johnson. Xeralmente sinalouse que Johnson dificilmente alcanzaría os 75 anos de idade de non ser pola axuda e os coidados que recibiu cos Thrale, polo menos até a morte de Henry Thrale en 1782. A axuda económica que recibiu dos mesmos permitiulle manterse máis dignamente do que os seus escasos ingresos e a súa pobre pensión lle permitían.

En 1773, dez anos despois de coñecérense, Boswell e Johnson embarcáronse nunha viaxe polas illas occidentais de Escocia, cuxo testemuño quedou plasmado no libro A Journey to the Western Islands of Scotland (1775).[4] A súa visita ás terras altas de Escocia e ás illas Hébridas tivo lugar durante a pacificación posterior á era xacobina, cando o sistema de clans escocés estaba a ser obliterado e a cultura gaélica romantizada. Johnson atacou duramente a quen aseveraron que os poemas sobre Ossian de James Macpherson eran traducións da literatura escocesa antiga, afirmando que non había probas de que a linguaxe escocesa gaélica (erse) “fose unha lingua escrita”; Johnson non deixou de convencerse diso ao pedir a McPherson que mostrase o manuscrito do que dicía obter o poema, algo que este nunca fixo, e acabou concluíndo que o máis probable era que McPherson adaptase poemas da tradición oral gaélica e os refundise a modo de saga. No entanto, foi especialmente hostil contra McPherson e os poemas de Ossian, dos que dixo que eran vulgares e de baixa calidade; ademais, partindo dun moderado non hai probas acabou proclamando que o erse nunca fora unha lingua escrita. Con todo, Johnson contribuíu ao fomento desta lingua pedindo que se traducise a Biblia a este idioma, o que se fixo ao pouco tempo. Até entón, os galos escoceses dependeran da versión gaélica irlandesa de Bedell.

Igualmente, interesouse por outras linguas minoritarias e a súa tradición escrita: pediu que as linguas gaélicas fosen comparadas coa lingua de Biscaia (éuscaro) para ver se podía trazarse algún parentesco entre ambas, ao saber que se dicía que non había outro idioma igual a aquel; o seu interese polo sardo levouno a encargar que lle trouxesen libros escritos naquel idioma; e sempre manifestou un vivo interese polo frisón, a lingua de Frisia, da que sinalou o gran parecido co inglés, e coa que sufriu unha viva decepción ao ver a pobreza da súa tradición escrita. En todos os casos, parece ser que animou ao desenvolvemento dunha cultura escrita neses idiomas.

Durante a década de 1770 Johnson visitou a miúdo Edimburgo xunto a Boswell, Lord Kames e Lord Monboddo, con quen se escribiu profusamente e intercambiaba críticas literarias. Accedeu a revisar a Historia de Escocia que Lord Kames estaba a preparar.

O último traballo importante de Johnson é o seu Lives of the English Poets, proxecto comisionado por un consorcio de libreiros londiniense. Este libro compila unha serie de estudos críticos e biográficos que serven de prefacio a diversas antoloxías poéticas, e están considerados como a base da crítica literaria moderna a estes poetas.

A saúde de Johnson comezou a resentirse por mor da morte do seu amigo e patrón Henry Thrale. As súas amizades esperaran que este deixase unha pensión a Johnson, pero non o fixo. A súa relación coa viúva de Thrale comezou a deteriorarse até romper con ela, por mor da súa voda co cantante italiano Piozzi; dende ese momento, Johnson perdeu todo padroádego, e tivo que vivir dos seus recursos, que eran escasos. Aínda que a imaxe de Johnson sempre quedou ligada á do gran sabio encomiado que dá Boswell na súa biografía, o certo é que durante a maior parte da súa vida Johnson viviu nunha gran penuria económica. Os seus escritos e ensaios eran moi mal pagos, e apenas gañou nada deles. Agás a breve visita a París cos Thrale, non realizou máis viaxes ao continente porque non tiña os medios. Basicamente, vivía da pensión de 300 libras anuais que recibía do goberno e da xenerosidade dos seus amigos, e ata que non lle foi concedida a pensión, a súa situación económica foi tremendamente precaria e causa de moitas das súas depresións. Sábese que Samuel Richardson pagou unha vez unha débeda de Johnson de 18 libras para sacalo da prisión de debedores en que o confinaran, e que Reynolds e Boswell adoitaban emprestarlle diñeiro, sen pretender que lles fose devolto. Isto era, ao parecer, algo bastante penoso para Johnson.

En 1784 sufriu unha serie de ataques que fixeron que Boswell e Reynolds, temendo por el, planeasen conseguirlle que se lle dobrase a súa pensión estatal para que puidese custear unha viaxe a Italia ou a algún lugar do sur de Europa, onde pasar o resto dos seus días. Johnson, ante a noticia desta xestión, sentiuse tremendamente emocionado e case se botou a chorar de agradecemento, pensando no gran luxo co que podería vivir cunha pensión de 600 libras anuais (cantidade bastante modesta para unha vida de luxo naquela época). Con todo, o novo goberno de Pitt “o Mozo”, pouco favorable ao ancián Johnson, negoullo. A partir do verán de 1784 Johnson viviu nun estado de depresión e certa amargura, ao sentirse morrer abandonado. Tras unha breve visita ás Midlands, Johnson regresou en outubro de 1784 a Londres, onde a súa saúde o obrigou a gardar cama ata que, rodeado dos seus amigos e admiradores, morreu o 13 de decembro de 1784, e foi enterrado na abadía de Westminster, no Poet’s Corner, xunto aos grandes homes de letras de Inglaterra.

Tras a súa morte, recibiu multitude de homenaxes, e erixíuse na súa honra un gran monumento funerario na catedral de San Paulo en Londres.

PersonalidadeEditar

Dunha gran contextura física, Johnson tiña a vista e o oído moi débiles; o seu rostro presentaba varias cicatrices, por padecer escrófula cando era un neno, e tamén sufría de varios tics e movementos involuntarios. Os síntomas descritos polos seus contemporáneos suxiren que Johnson puido sufrir posiblemente de trastornos obsesivo-compulsivos. Tendía ao que entón se chamaba melancolía.

Johnson era un anglicano devoto e conservador, un acérrimo tory, e un home compasivo, que aloxou varios dos seus amigos en dificultades económicas. Aínda que apoiou a causa xacobita, terminou aceptando a sucesión hannoveriana na época de Xurxo III. Johnson foi un pensador en extremo orixinal e independente durante toda a súa vida, o que explica a súa profunda afinidade cara á obra de John Milton, a pesar da visión tan radical (e para Johnson, intolerable) que tiña Milton en asuntos de política e relixión.

A fama de Johnson débese en gran parte á exitosa biografía escrita por Boswell, Life of Johnson. Con todo, cómpre notar que Boswell o coñeceu despois de que este alcanzase xa a fama e unha certa estabilidade económica, polo que o libro tende a retratar esta última etapa. Explícase entón que Johnson sexa comunmente coñecido como unha acerba pero entrañable personaxe de alta sociedade, a pesar de vivir na pobreza durante gran parte da súa vida.

Antes de asentarse en Londres, Johnson residiu en Birmingham; un friso na Old Square inmortalizou a súa estancia alí. A Birmingham Central Library posúe unha importantísima colección da súa obra, cuns dous mil volumes, incluíndo moitas primeiras edicións, ademais de numerosos xornais literarios e libros sobre el.

Obras selectasEditar

Biografías, críticas, traballos lexicográficosEditar

1745 Life of Richard Savage
1755 A Dictionary of the English Language
1765 The Plays of William Shakespeare
1775 A Journey to the Western Islands of Scotland
1781 Lives of the English Poets

Ensaios, panfletos, revistasEditar

1747 Plan for a Dictionary of the English Language
1750-1752   The Rambler
1758-1760 The Idler
1770 The False Alarm
1774 The Patriot

PoesíaEditar

1738 London
1747 Prologue at the Opening of the Theatre in Drury Lane
1749 The Vanity of Human Wishes
Irene, a Tragedy

Novela curtaEditar

1759 The History of Rasselas, Prince of Abissinia

NotasEditar

  1. Rogers, Pat (2006). "Johnson, Samuel (1709–1784)". Oxford Dictionary of National Biography (online ed.). Oxford University Press. Consultado o 25 August 2008. 
  2. Bate 1977, p. xix
  3. Lane 1975, p. 103
  4. A versión de Boswell, The Journal of a Tour to the Hebrides, publicouse en 1786.

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

Ligazóns externasEditar