Oso

familia de mamíferos
Véxase tamén: Orbiting Solar Observatory.

A dos úrsidos[2] (Ursidae) é unha familia de mamíferos da orde dos carnívoros que inclúe animais de grandes dimensións coñecidos como osos,[3] incluíndo o oso panda.[4]

AspectoEditar

Todos os osos teñen en común a pelaxe densa que pode ser de distintas cores segundo o oso, un rabo curto e un bo sentido do olfacto e do ouvido. Son animais corpulentos, aínda que isto depende, en último grao, da dieta de cada animal, e mesmo son quen de alzarse en pé sobre as patas posteriores. Posúen un fociño longo e orellas arredondadas.

BioloxíaEditar

HábitatEditar

O osos adáptase a unha gran variedade de ambientes, desde os trópicos ao Ártico, e da selva até a banquisa. Normalmente son animais moi solitarios e non permanecen uns con outros máis que períodos moi curtos. Certas especies, como o oso polar (Ursus maritimus) e o oso pardo (Ursus arctos), poden ser perigosos para os humanos. Defenden, en especial, os seus territorios e tocos.

ComportamentoEditar

Nas rexións temperadas e frías os osos pasan o período invernal nun estado de sono profundo e prolongado, que vén sendo denominado, erradamente, como estadio de letargo, e que é mais apropiado denominar como período de repouso invernal,[5] portque, de feito, aínda que o seu organismo non consome alimento nin auga, o certo é que durante este tempo a súa temperatura corpórea non baixa moito, e as súas funcións fisiolóxicas, pese a reducírense, desenvólvense consonte á regra. As femias mesmo corren o risco de parir e ter que aleitar a prole. Mais a causa deste longo estado de torpor, as crías son de dimensións moi reducidas con respecto do tamaño da nai (até un 1/600 menores), aforrando así gastos elevados de enerxía, ora no parto, ora no aleitamento.

AlimentaciónEditar

Son omnívoros, aínda que algúns posúen unha dieta baseada só en carne, como ocorre co oso polar. Comen tamén liques, raíces e bagas. Son capaces de capturar peixes en cursos de auga. Cazan, especialmente, na tarde e na alba, salvo que haxa seres humanos na contorna.

ReproduciónEditar

A época de reprodución dos osos é moi breve. Reprodúcense de maneira estacional, polo común logo do período de hibernación. As crías nacen desdentados, cegos e pelóns. O habitual son camadas de 1 a 3 crías, que permanecerán coa nai durante uns seis meses. Primeiro alimentados co leite materno; logo de tres meses comezarán a cazar en compaña da nai. Despois xa son xebrados, mais ficarán aínda nas mesmas paraxes durante tres anos. Ao cabo duns sete anos xa atinxen a madurez sexual.

Teñen unha esperanza de vida de entre 25 a 40 anos, segundo as especies.

ClasificaciónEditar

Familia Ursidae

Relacións filoxenéticasEditar

Os úrsidos son unha familia de evolución tardía, e comparten cos cánidos un antepasado común. Comparten trazos cos prociónidos (mapaches), os otaríidos (leóns mariños) e os odobénidos (morsas).

O mapaches e os osos diverxeron hai ao redor de 30 Ma. Tremarctos ornatus (o oso de anteollos) separarouse dos outros osos hai uns 3 Ma. As seis especies distintas de osos apareceron hai uns 6 Ma. O rexistros fósiles e as análises de ADN permitiron demostrar que o oso polar e o oso pardo se separaron hai tan só uns 200 000 anos.

Unha clasificación controvertidaEditar

Houbo numerosos debates sobre a posición filoxenética dos pandas (o maior e o menor) e os mapaches, desde situalos a todos na familia dos prociónidos, até situar o xénero Ailuropoda nunha familia propia, a dos ailuropódidos.[6] Porén, recentes análises xenéticas mostran que o panda xigante é un parente moi próximo dos osos, polo que a mairoía dos autores o sitúan dentro da familia dos úrsidos como único representante actual da subfamilia dos ailuropodinos,[7] mentres que a clasificación do panda menor (Ailurus fulgens) aínda se discute.

Distribución xeográficaEditar

 
            Ailuropoda melanoleuca (   ,    )
            Helarctos malayanus (   )
            Melursus ursinus (   )
            Tremarctos ornatus
            Ursus americanus
            Ursus thibetanus (   ,    ,    ,    )
            Ursus arctos (   )
            Ursus maritimus

En GaliciaEditar

 
Distribución do oso pardo en Galicia.

De todas as especies de úrsidos, a única que na antigüidade se estendía por boa parte de Galicia, e que no século XIX era relativamente frecuente na serra dos Ancares e na do Courel (como o testemuñan as numerosas alvarizas abandonadas, e topónimos como "Oseira") era o oso pardo, a súa presenza hoxe en Galicia é esporádica nesas rexións montañosas orientais,[5] a onde pasan individuos procedentes de Asturias e León.

Pero estas visitas son cada vez máis frecuentes como consecuencia das accións proteccionistas. A Fundación Oso Pardo (FOP) informa que, desde o 2007, o límite xeográfico entre Lugo e León considérase xa un espazo reprodutor para a especie, e están rexistradas xa dúas femias paridas nun mesmo ano, o que constata o importante crecemento que está experimentando a poboación de osos no alto Sil e no alto Narcea, non descartándose que, de seguir coa política de restauración dos seus hábitats naturais, cheguen a reproducirse outra vez en Galicia.[8]

En agosto de 2021 s Fundación Oso Pardo presentou un balance das actuacións realizadas nos últimos amos dentro do "plan Life" que tia por finlidade favorecer a conservación desta especie na serra do Courel e nos territorios limítrofes, e que terminou de executarse a pasada primavera. A entidade resumiu estas accións nun vídeo divulgativo que editarom no portal YouTube con versións en galego e en castelán y gallego. O plan Life foi impulsado tamén pola Asociación Galega de Custodia do Territorio e a Consellería de Medio Ambiente, e comezou a desenvolerse a finais do ano 2016. O balance elaborado poa FOP comprende as actuacións realizadas sobre o terreno entre xullo del 2017 e abril de 2012. As iniciativas llevárons a cabo durante este período nos concelos de Folgoso do Courel, Quiroga, Samos, Triacastela, As Nogais e Pedrafita do Cebreiro. Unha das actuacións en plantar 107 805 árbores e arbustos para subministrar fontes de alimento pra os osos. Con estas plantacións creáronse 142 pequenos bosques de cereixeira silvestre, capudre e outras especies de froitos carnosos. Outra foi unha acción de apoio aos apicultores, aos ue lle repartiron gratuitamente 145 pastores eléctricos para que protexeran as súas colmeas contra os ataques dos osos. Tamén se fixo un inventario de alvarizas.[9]

NotasEditar

  1. Ursidae Fischer de Waldheim, 1817 no SIIT.
  2. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para úrsidos.
  3. Definicións no Dicionario da Real Academia Galega e no Portal das Palabras para oso.
  4. "oso panda no dicionario da RAG.". Arquivado dende o orixinal o 22 de xullo de 2013. Consultado o 09 de novembro de 2013. 
  5. 5,0 5,1 Díaz d'a Silva e Cartelle (2007), p. 90.
  6. Ailuropodoidae en The Free Dictyonary.
  7. Ailuropodinae Arquivado 10 de novembro de 2013 en Wayback Machine. en Paleobiology Database.
  8. El oso pardo trota por Los Ancares. La Voz de Galicia, 19 de abril de 2013.
  9. Albo, Francisco (5 de maio de 2021). "Terminado el plan Life Oso Courel, buscan cómo darle continuidad". Consultado o 24 de novembro de 2021. .

Véxase taménEditar

BibliografíaEditar

Outros artigosEditar

Ligazóns externasEditar