Abrir o menú principal

Lingua dari

(Redirixido desde "Parsi-dari")

O dari[1] (en dari دری, pronunciado /dæˈɾi/) é unha variedade estrutural do persa establecida como lingua oficial coa súa propia norma en Afganistán xunto co paxto.

Dari
دری
Pronuncia:/dæˈɾi/
Outros nomes:Dari persa, Persa afgano
Falado en: Afganistán
Rexións: Do sueste ao nordeste do Afganistán
Total de falantes: 8 000 000 (con tódalas variedades)
Familia: Indoeuropea
 Irania
  occidentais
   occidentais meridionais
    Rama persa
     Dari
Escrita: Escrita perso-arábiga
Estatuto oficial
Lingua oficial de: Si
Regulado por: Academia das Ciencias de Afganistán
Códigos de lingua
ISO 639-1: -
ISO 639-2: -
ISO 639-3: prs
SIL: prs
.

OrixeEditar

A orixe do nome está na diferenciación entra a lingua persa que falaban as tribos persas e as tribos partas e bactrianas do norte de Irán que a partir do século VII adoptaron o persa pero mantendo un importante substrato parto. A marcha da corte sasánida de Fars para Ctesiphon fixo que a variedade do norte fora a lingua falada na corte, que se empezou a chamar dari (corte en persa) para distinguila da lingua de Fars (farsi)[2] pero a lingua escrita seguiu a ser o persa medio ata a súa substitución polo árabe no 742 e así os exércitos que levaron o islam máis alá do Amu Daria utilizaban como lingua franca esta variedade do persa e foi a que parte da poboación orixinaria do que actualmente é Afganistán acabou adoptando como lingua de uso común.

Tamén é coñecido coma persa dari (en dari فارسی دری, pronunciado /fɒːɾsije dæˈɾi/) ou persa afgano e por causa do seu illamento conta con menos influencia do árabe . É a principal lingua do país, falada polo 60% da poboación (se xuntamos o aimaq, o hazaraguí e o propio dari) principalmente no sur e centro do país, e preto de Kabul. É a principal lingua de comunicación dos pobos taxico, hazara e aimaq. A lingua serve á súa vez coma medio de comunicación entre diferentes pobos do Afganistán.

A sintaxe do dari non defire moito da do persa, aínda que o acento forte sexa menos expresivo no persa afgán do que no persa iraniano. Moitos lingüistas (incluídos lingüistas iranianos) consideran o dari como unha lingua ou un dialecto á parte; eles considérano a lingua escrita e chaman persa ou, mellor dito, persa afgano á lingua falada. Hoxe en día é a Academia Afgá das Ciencias a encargada da fixación do dari.

O dari conta con varios dialectos: o heratí, o parsiwan, o khorasaní, o aimaq, o harzaraguí, o taxiquí e o cabolí que é o dialecto de prestixio. A principal diferenza do aimaq e o hazaraguí é que contan con moito vocabulario das linguas túrquicas e mongois, e o cabolí e o taxiquí están moitísimo máis próximos ao taxico que ao dari.

FonéticaEditar

O sistema vocálicoEditar

O dari consta de 8 vogais, das que 5 son longas /ī ē ū ō ā/ e estables 3 son curtas /a e o/ e inestables.

Transcrición IFA
Anterior Posterior
Pechada   i u
Semipechada ɪ        ʊ
Medio aberta    ɛ ɔ  
aberta a      ɒ
     
Transcrición latina
Anterior Posterior
Pechada    ī ū
Semipechada e        o
Medio aberta    ē ō  
aberta a     ā

O vocalismo literario é bastante conservador en comparación co persa e taxico e é máis próximo ao taxico (aínda que nos dialectos o vocalismo pode ser máis simplificado).

Na táboa seguinte amósase o desenvolvemento do vocalismo entre as linguas de orixe pérsida:

Persa clásico ā a ē i ī ō u ū
Persa moderno ā a ī e ī ū o ū
Dari ā a ē e i ō o u
Hazaraguí o a e i i ū u u
Taxico o a e i i ů u u

Obsérvese como a medida que avanzamos cara o norte o vocalismo vaise parecendo ao taxico mentres que cara ao sur parécese máis ao persa.

NotasEditar

  1. Definición de dari no Dicionario de Galego.
  2. Frye, Richard N. "History of the Persian Language in the East (Central Asia)" (PDF). Consultado o 8 de setembro de 2013. 

Véxase taménEditar