Marquesado de Santa Cruz de Ribadulla: Diferenzas entre revisións

Contido eliminado Contido engadido
*Eremuzqueta -> Eremuzketa segundo http://www.euskaltzaindia.net/index.php?option=com_eoda&view=deiturak&testua=EREMUZKETA&lang=es
m Arranxos varios, replaced: {{listaref|2}} → {{Listaref|30em}} using AWB
Liña 1:
[[Ficheiro:Pazo de Santa Cruz de Ribadulla, Vedra.jpg|miniatura||300px|[[Pazo de Ortigueira]] ou de Santa Cruz de Ribadulla,<br> residencia dos marqueses do mesmo nome,<br> na parroquia de [[Santa Cruz de Ribadulla, Vedra|Santa Cruz de Ribadulla]],<br> concello de [[Vedra]], [[provincia da Coruña|A Coruña]].]]
 
O '''Marquesado de Santa Cruz de Ribadulla''' (ou '''Rivadulla''') é un título nobiliario instituído polo rei [[Carlos II de España|Carlos II]], outorgado o [[8 de marzo]] de [[1683]] ao nobre galego Andrés Ibáñez de Mondragón y Ozores de Sotomayor<ref>[http://www.blasoneshispanos.com/Genealogia/ElencoDeNobleza/TitulosNobiliarosS.htm Elenco de Nobleza] Consultada o 18/4/2012.</ref>.
Liña 16:
==Historia==
A mediados do [[século XV]] vivía no lugar de Ortigueira, da parroquia de [[Santa Cruz de Ribadulla, Vedra|Santa Cruz de Ribadulla]], un nobre apelidado Abraldes, que tomou partido pola infanta [[Xoana a Beltranexa|Xoana de Castela]], alcumada ''a Beltranexa'', na guerra que esta mantivo contra a súa parente [[Isabel a Católica|Isabel]] pola [[Coroa de Castela]], como tantos señores galegos. Non daba creto aos dixomedíxomes e, segundo se conta, persignándose, sentenciou:
{{cita|''"La hija de la reina, lo es del rey y a ella le pertenece la Corona de Castilla".''}}
Os [[Reis Católicos]], ao sabelo, mandaron ''desmouchar'' a vella torre, o que era sinal de afrenta para o que nela vivía. Abraldes abandonou súa casa e nunca volveu. O seu fillo mandou construír, na parroquia de [[San Mamede de Ribadulla, Vedra|San Mamede de Ribadulla]], a ''casa de Guimaráns'', pazo que estaba máis cerca de Santiago, e ''sen torre'', pois nunca quixeron naquela familia volver a sufrir humillación.
 
[[Ficheiro:Catedral de Santiago-CapillaMondragon.jpg|miniatura|esquerda|300px|'''Capela da Piedade''', máis coñecida como '''capela de Mondragón''', da [[Catedral de Santiago de Compostela|catedral de Santiago]], onde se poden ver, a ambos os lados, na parte superior da imaxe, as armas dos Mondragón, e do [[Marquesado de Santa Cruz de Ribadulla]].]]
 
Por aqueles anos apareceu por [[Santiago de Compostela]] un clérigo influente, aberto e con diñeiro: Juan Ibáñez de Mondragón. Nomeado cóengo de Santiago, pronto aumentou a súa fortuna e adquiriu fama. Parece ser que un dos seus irmáns era prelado en [[Roma]], e outro servía no Exército. A orixe da familia era o solar de Eremuzketa, en [[Guipúscoa]]. Satisfeito na diocese de Santiago, poderosa, o cóengo decidiu afincarse en Compostela, para o que vendeu os bens de Mondragón e buscou unha casa no campo; a ''torre de Ortigueira'' estaba baleira e comprouna. Cambiou a súa estrutura e edificou unha capela, pois pombal e ciprés xa os tiña. Porén non vivía moito tempo en Santa Cruz: pasaba as tardes en primavera, pois en verán adoitaba ir a tomar os baños a [[Noia]]. Comprou moitas terras para ampliar a finca, dotou á parroquia con xenerosidade e fundou un morgado electivo; pero a obra na que puxo maior empeño e diñeiro foi a construción da '''capela da Piedade''' (coñecida como [[Catedral de Santiago de Compostela#Capela de Mondragón|capela de Mondragón]]), na catedral, na que mandou que o enterraran. A finca de Santa Cruz tomou entón forma. Comenzouse a muralla que a rodea, e plantáronse viñas e oliveiras, así como uns bos cadros de limoeiros, cerca do bosque de carballos e castiñeiros. A horta era excelente, e dela enviábase a Santiago unha cesta todos os días, para a vivenda do cóengo. No andar principal da casa, o sobrado, había amplas estancias, incluíndo a cociña, quedando todo o baixo para o ganado e almacén do gran procedente dos foros. Ao cóengo sucedeuno un sobriño, que seguiu comprando terras, e aumentou a biblioteca.
Liña 45:
** 5. Fernando Cristóbal de Armada y Fernández de Córdoba, nacido en Xixón o 22-I-1850. Morreu párvulo.
* X. Álvaro Gonzalo Juan Fernando Tristán Sancho Antonio Rodrigo Diego Pelayo Rainiero Mendo Nuño Gabriel García Guillén Raimundo Jaime de Armada y Fernández de Córdoba, nacido en Xixón o 8 de febreiro de 1843, VI Conde de Revilla Gigedo, Grande de España, IV Conde de Güemes, VII Marqués de San Esteban del Mar de Natahoyo, XVII Adelantado da Florida, Vogal da Deputación permanente da Grandeza de España, Deputado a Cortes por Xixón en 1885, Cabaleiro da Orde de Carlos III, Xentilhome con exercicio e servidume da S.M., Cabaleiro da Orde de Montesa, Cabaleiro Mestrante de Valencia, Señor titular e Parente Maior das casas e solares de Xixón, Deva, Campomanes, Figaredo, Villanueva, Solís e Grado, en Asturias, e de Santa Cruz de Cerveña, en Galicia, así como herdeiro titular dos Señoríos e Baronías de Benillova y Ribarroja en Navarra, e dos portos de Sancenes e da Fuencoyada en León. Casou en Trubia (Asturias) o 20 de maio de 1872 con María del Carmen Rafaela de los Ríos Enríquez y Miranda de Grado, Dama Nobre da Orde de María Luísa, nacida en Madrid o 31 de xullo de 1854. Faleceu en Deva o 23 de setembro de 1907. Deste enlace foi o sétimo fillo:
* XI. '''Luís Gonzaga Antonio José María Modesto de Armada y de los Ríos Enríquez''', nacido en Deva (Xixón) o 13 de xuño de 1889 e falecido en Madrid o 15 de setembro de 1973. De Xixón pasou a Galicia ao faleceren os seus pais e herdar os seus bens alí. Foi o '''VIII Marqués de Santa Cruz de Rivadulla''', Xeneral de Artillaría, Gran Cruz ao mérito militar e de San Hermenexildo, Cabaleiro da Orde de Santiago. Casou en Madrid o 26 de abril de 1915 con María del Rosario Comyn y Allendesalazar, nacida en Madrid o 31 de outubro de 1892 (filla dos condes de Albiz). Foron pais de:<br>
Jesusa, Rafaela, Alfonso, co que segue a liña, Luís, Dolores, María del Rosario, María del Perpetuo Socorro, Paz, Ignacio e Javier.
* '''[[Alfonso Armada Comyn]]''', nacido o 12 de febreiro de 1920 en Madrid, IX marqués de Santa Cruz de Ribadulla. Casou con Francisca Díez de Rivera y Guilladas, a menor das dúas fillas de Pedro Díez de Rivera y Figueroa, marqués de Someruelos, fillo dos condes de Almodóvar. Faleceu en Madrid o 1 de decembro de 2013.<ref name=EP/> <ref>[http://www.abc.es/espana/20131201/abci-muere-general-alfonso-armada-201312012146.html Muere el general Alfonso Armada, condenado a 30 años por el 23-F] Diario ''ABC'', 02/12/2013.</ref> Foron pais de:
** Juan, co que segue a liña;
** Rosario, nacida o 28 de setembro de 1946, advogada;
Liña 64:
 
==Notas==
{{listarefListaref|230em}}
 
==Véxase tamén==