Diferenzas entre revisións de «Arthur Wellesley, duque de Wellington»

corrixo
m (r2.5.4) (Bot: Modifico: ca:Arthur Wellesley, 1r duc de Wellington)
(corrixo)
[[Ficheiro:Francisco de Goya y Lucientes 073.jpg|dereita|250 px|miniatura|Arthur Wellesley por [[Francisco de Goya]] (1812)]]
 
'''Arthur Wellesley''', 1º '''Duque de Wellington''', nado en [[Irlanda]] o [[1 de maio]] de [[1769]] e falecido no [[castelo de Walmer]], en [[Kent]] ([[Inglaterra]]), o [[14 de setembro]] de [[1852]]) foi un militar do exército británico e máismais un estadista. Está considerado unha das figuras militares e políticas máis prominentes da primeira metade do [[século XIX]]. Xogou un salientábel papel durante as [[guerras napoleónicas]], chegando a atinxir o grao de [[mariscal de campo]]. A súa fama provén en boa medida porde ser o home que derrotou a [[Napoleón]] en [[Batalla de Waterloo|Waterloo]] en [[1815]].
 
Wellington é comparado con frecuencia co [[John Churchill, Duque de Marlborough|duque de Marlborough]], con quen comparte numerosos riscos, especialmente o paso á política despois dunha exitosa carreira militar. Wellington foi por dúas veces primeiro ministro cos [[tory|conservadores]], e ademais exerceu como figura destacábel na [[Cámara dos Lores]] até o seu retiro en [[1846]].
 
== Orixes ==
Arthur Wellesley, era o terceiro fillo de Garret Wesley, 1º conde de Mornington. Cóidase que naceu, ben en [[Dublín]], ben nas posesión familiares do condado de [[Meath]], [[Irlanda]], naquela alturadaquela posesión británica. A data do seu nacemento non se coñece con certeza;: aínda que el celebraba o 1 de maio, corresponde ao rexistro parroquial, e o normal era bautizar varios días despois do natalicio. O seu nome orixinal, Arthur Wesley foi cambiado legalmente en marzo de [[1798]].
 
Arthur Wellesley, era o terceiro fillo de Garret Wesley, 1º conde de Mornington. Cóidase que naceu, ben en [[Dublín]], ben nas posesión familiares do condado de [[Meath]], [[Irlanda]], naquela altura posesión británica. A data do seu nacemento non se coñece con certeza; aínda que el celebraba o 1 de maio, corresponde ao rexistro parroquial, e o normal era bautizar varios días despois do natalicio. O seu nome orixinal, Arthur Wesley foi cambiado legalmente en marzo de [[1798]].
 
Wellesley estudou en [[Eton]] de [[1781]] a [[1785]], e máis tarde foi enviado a [[Bruxelas]] para completar a súa educación. En [[1787]], seu pai comproulle un emprego de alférez no rexemento de infantería 73º. Logo dun primeiro período de instrución no [[Reino Unido]], ingresou na escola militar de [[Angers]], en [[Francia]].
 
De [[1787]] a [[1793]], foi axudante de campo de dous sucesivos Lord Lieutenant de Irlanda. En 1788 foi ascendido a [[tenente]]. En [[1790]], foi elixido deputado (independente) de [[Trim]], para ana [[Cámara dos Comúns de Irlanda]], posto que conservou até [[1797]].
 
Progresou rapidamente no exército —en boa medida mercé ao sistema da época, polo cal os oficiais podían (e con frecuencia debían) comprar o seu grao—, de xeito que en [[1793]], ascendeu a [[tenente coronel]] no 33º rexemento de infantería. Combateu nos [[Países Baixos]] entre [[1794]] e [[1795]]. Pertenceu tamén á [[masonería]].
En 1796, despois de ser promovido a coronel, marcha co seu rexemento para a [[India]]. No ano seguinte, seu irmán maior, [[Richard Wellesley]], conde de Mornington, é nomeado gobernador xeral da India. Cando estoura a guerra en [[1799]] contra o sultán de [[Mysore]], [[Tipû Sâhib]], Arthur Wellesley manda unha división propia. Foi nomeado gobernador de [[Seringapatam]] e de [[Mysore]], posto que manterá até [[1805]]. Grazas ás súas vitorias militares, foi designado comandante supremo (político e militar) do [[Decán]], obtendo novas vitorias, especialmente contra o xefe bandoleiro [[Dundiat Wagh]] e contra os [[marathas]] en [[1803]]. En [[1804]] é ordenado cabaleiro da [[Orde de Bath]]. Cando o seu irmán cesa no mandato en 1805, Arthur retorna ao Reino Unido canda el.
 
En 1806, Wellesley é eleitoelixido parlamentario por [[Rye]] ([[Sussex]]) por seis meses para ana [[Cámara dos Comúns]] do Reino Unido. No ano seguinte, é elixido por [[Newport]] ([[Illa de Wight]]), que representará durante dous anos. Durante este período, está afiliado aos ''[[Partido Conservador do Reino Unido|tories]]''. En abril de [[1807]], é designado para o «consello privado do rei», mais a súa carreira política veuse interrompida ao ser destinado ao continente para loitar nas guerras napoleónicas.
 
== Guerra contra Napoleón ==
 
Wellesley servíu na desgraciada expedición conxunta anglo-rusa ao Norte de [[Alemaña]] en [[1805]]. Despois da [[batalla de Austerlitz]], retornaron sen cumprir os abxectivos. A actuación como comandante suplente nunha expedición a [[Dinamarca]], en [[1807]], valeulle o ascenso a tenente xeneral.
 
No ano seguinte, Wellesley estaba a prepararse para comandar unha expedición paraa [[Venezuela]], cando se iniciou a revolta ibérica contra os franceses, comezando a [[Guerra Peninsular]]. Wellesley foi enviado a [[Portugal]], onde derrotou asás tropas napoleónicas nas batallas de [[Batalla de Roliça|Roliça]] e de [[Batalla do Vimeiro|Vimeiro]] no mesmo ano. Desafortunadamente, foi relevado do mando pouco despois do último choque, pois o xeneral Dalrymple insistíuinsistiu en implicalo no controvertido acordo da [[Convención de Sintra]], que estipulara que a armada británica debía transportar as tropas francesas ao seu país, desde o porto de [[Lisboa]], xunto con acoa súa impedimenta. Wellesley foi chamado a [[Gran Bretaña]] para comparecer perante un tribunal de investigación. Ficou aclarado que el asinara un primeiro armisticio, mais que non asinara a Convención.
 
NoEntre entretantotanto Napoleón en persoa acudira a España con tropas de veteranos co obxectivo de esmagar a rebelión de españois e portugueses. Así mesmo o novo xefe das forzas británicas, sir [[John Moore]], perdeu a vida na [[batalla de Elviña]], nas proximidades da [[A Coruña|Coruña]], no mes de xaneiro de 1809.
 
Aínda que a guerra non era moi favorábel, era o único sitio onde os británicos e os seus máis antigos aliados, os portugueses, eran capaces de plantarlle cara aos franceses e os seus coligados. Wellesley enviou un memorial a [[lord Castlereagh]] acerca da defensa de Portugal, subliñando o valor das súas fronteiras montañosas e defendendo o papel de Lisboa como base principal, xa que a armada británica podería convertela en inexpugnábel. Castlereagh e o seu goberno aprobaron o documento, nomeándoo xefe de tódastodas as forzas británicas en Portugal, cuxo número acrecentaron de 10.000 a 26.000 homes.
 
Rapidamente reforzado, Wellesley iniciou a ofensiva en abril de 1809. Primeiro atravesou o [[río Douro|Douro]] cun brillante "golpe de man" ([[Segunda batalla de Porto]]), derrotando as tropas francesas acantonadas na [[Porto, Portugal|cidade]], e uníndose ás tropas españolas mandadas polo xeneral [[Gregorio García de la Cuesta|De la Cuesta]]. Ambos buscaron a [[Claude Victor-Perrin, duque de Belluno|Marechal Victor]], pero o irmán de Napoleón, o rei [[Xosé I Bonaparte|Xosé]], reforzou o exército de Victor, que atacou primeiro, porén as tropas anglo-hispanas venceron na [[batalla de Talavera]]. Esta vitoria conlevou o ennobrecemento de Wellesley como "vizconde Wellington de Talavera e de [[Wellington, Somerset|Wellington]]". Como o [[Nicolas Jean de Dieu Soult|Marechal Soult]] tentase reaccionar, os británicos víronse compelidos a retirarse para Portugal. Privado dos subministros que lle prometeran os españois e non contando cos movementos de Soult, Wellington non puido xa crer nas promesas españolas.
 
En 1810, un novo grande exército francés so mando do mariscal [[André Masséna]] invadiu Portugal. A opinión británica, tanto na illa como no exército, era unanimemente pesimista: deberían evacuar Portugal. Mais Wellington primeiro atrasou os franceses en [[Batalla de Buçaco|Buçaco]], e logo bloqueounos na península de Lisboa con ascoas súas magníficas defensas térreas, as [[liñas de Torres Vedras]], que foran brillantemente amañadas en segredo total, entantoen tanto os flancos estaban resgardados pola armada británica. Unhas trabucadas e famentas tropas invasoras francesas retiráronse logo de seis meses. Wellington perseguiunas e, en varias escaramuzas, botounas de Portugal, salvo unha pequena gornición de [[Almeida]], que foi asediada.
 
En 1811, Masséna voltouvolveu a Portugal para auxiliar a Almeida, mais Wellington derrotou osaos franceses en [[Batalla de Fuentes de Oñoro|Fuentes de Oñoro]]. Mentres, o subordinado de Wellington, o vizconde de Beresford, venceu o exército meridional de Soult na sanguenta [[batalla de Albuera]]. No mes de maio, Wellington foi promovido a "xeneral". Almeida caeu, pero os franceses mantiveron as fortalezas xemelgas de [[Ciudad Rodrigo]] e [[Badaxoz]], chaves das estradas que, por pasos montañosos, comunicaban o centro de España e Portugal.
na sanguenta [[batalla de Albuera]]. No mes de maio, Wellington foi promovido a "xeneral". Almeida caeu, pero os franceses mantiveron as fortalezas xemelgas de [[Ciudad Rodrigo]] e [[Badaxoz]], chaves das estradas, que por pasos montañosos, comunicaban o centro de España e Portugal.
 
En 1812, Wellington finalmente tomou. Marchandomarchando velozmente cara o Sur, cercou a fortaleza de [[Badaxoz]] durante un mes, para rematar tomándoa nunha noite sanguenta. O asalto de Badaxoz é famoso por ser a única vez en que perdeu a compostura en público, perdendo os estribos e berrando ante a vista dos británicos mortos nas brechas das murallas.
 
O seu exército resultou a partir de aí reforzado, en todas as divisións, por unidades dun rexurdido exército portugués, que Beresford reconstruíu. Xa en campaña en España, derrotou osaos franceses na [[batalla de Arapiles]], [[Provincia de Salamanca|Salamanca]], collendo vantaxe dun erro pequeno de posicionamento dos galos. A vitoria determinou a liberación da capital española, Madrid. Foi recompensado co título de conde (Earl) e logo co de marqués de Wellington, séndolle concedido o mando de todas as tropas aliadas na Península Ibérica.
 
Tentou entón tomar a vital fortaleza de Burgos, que gardaba o camiño entre Madrid e Francia, mais fracasou debido á falta de equipamento de asedio. Os franceses, mentres, abandonaron Andalucía, procurando a converxencia de varios corpos de exército que puxeran en posición delicada ás forzas aliadas inimigas. Wellignton habilmente retirou o seu exército, para reunirse con corpos menores mandados por [[Rowland Hill, 1º vizconde de Hill|Rowland Hill]], e retroceder para Portugal. Aínda que Soult naquelanese alturamomento, no mes de novembro de 1812, posuía vantaxe numérica, dubidou en atacar, temoroso da dirección militar británica. Porén a derrota francesa en Salamanca que obrigara aá súa retirada de [[Andalucía]], e a perda temporariatemporal de Madrid, danara de eitoxeito irreparábel o prestixio do goberno monicreque pro-francés en España.
 
No ano 1813, Wellington dirixiu unha nova ofensiva, esta vez contra as liñas de comunicación francesas. Atacou nas alturas ao Norte de [[Burgos]], inesperadamente fixo traer os subministros desde [[Santander]], na costa cantábrica, en vez de Portugal. Persoalmente conduciu unha pequena forza contra o centro do exército francés, mentres o groso das tropas - mandadas por sir [[Thomas Graham]] - envolvía a áa destra francesa, o que levou aos franceses a deixar Madrid e Burgos. Continuando o seu envolvemento, Wellington colleunos e esmagounos na [[batalla de Vitoria]], vitoria que lle valeu ser promovido ao rango de mariscal de campo. MaliamenteDesgraciadamente, as tropas británicas racharon a disciplina para saquear as carruaxes francesas abandonadas en vez de perseguir os derrotados inimigos. Wellington, no seu informe posterior á batalla, furioso, alcumounas de "feces da terra, só alistados para beberen".
 
Poucos meses despois, en 1814, logo de tomar as pequenas fortificacións de [[Pamplona]] e [[Donostia-San Sebastián|San Sebastián]], Wellington invadiu Francia, e puxo asedio a [[Batalla de Toulouse|Toulouse]], defendida polos franceses so mando do mariscal Soult. O sitio foi interrompido unha vez que se recibiron novas da rendición do propio Napoleón, que algún tempo despois se exiliou na [[illa de Elba]].
 
Aclamado como o heroe conquistador, Wellesley foi feito '''duque de Wellington''', título que aínda manteñen os seus descendentes, e polo que é coñecido na historiografía internacionalmente. Todos os títulos que lle foran outorgados recibiunos, acabada a Guerra Peninsular, de vez nunha cerimonia única. Moi logo foi designado embaixador naen Francia, e despois substituíu a [[lord Castlereagh]] como primeiro plenipotenciario británico perante o [[Congreso de Viena]], no que defendeu con forza que a Francia mantivese o seu lugar na estratexia de [[balanza de poder]] en [[Europa]]. O [[2 de xaneiro]] de [[1815]], o seu título de Cabaleiro de Bath foi convertido en Cabaleiro da Gran Cruz (Knight Grand Cross).
 
O [[26 de febreiro]] de [[1815]], Napoleón fugouse de Elba e retornou paraa Francia. Retomado o control sobre o país cara o mes de maio, enfrontouse a unha renovada alianza en contra del. Wellington deixou [[Viena]], para emprender a que sería coñecida como a [[Cen Días|Campaña de Waterloo]]. Chegouse até [[Bélxica]] para coller o mando do exército anglo-xermano e o seu aliado belga-holandés, todos colocados en paralelo ás forzas [[Prusia|prusianas]] de [[Gebhard Leberecht von Blücher|von Blücher]]. Os franceses penetraron en Bélxica, derrotando osaos prusianos na [[batalla de Ligny]], e vencendo tamén na de [[Batalla de Quatre Bras|Quatre Bras]], ambas non decisivas, mais que obrigaron ao exército anglo-xermano a retirarse a liñas sobre a estrada de [[Bruxelas]], xusto ao Sur da pequena localidade de [[Waterloo, Béxica|Waterloo]]. Logo dun día enteiro de combate, con ascoas tropas anglo-aliadas resistindo os asaltos franceses, estes ficaron ao final desconcertados pola inesperada chegada do exército prusiano de von Blücher. A [[Garda imperial]] napoleónica foi traxicamente desfeita polas descargas de fusilería dos británicos, o que provocou a derrota en desbandada das tropas francesas. O día [[22 de xuño]] de [[1815]] o Emperador abdicou outra vez, sendo trasladado polos británicos á afastada illa de [[Santa Helena]]. A [[batalla de Waterloo]] foi entón xa elevada ao rango dunha das [[quince batallas decisivas da Historia]].
 
== Últimos anos ==
Wellington volveu á política de novo en 1819, cando foi nomeado [[Master-General of the Ordnance]] no goberno [[tory]] de [[Robert Banks Jenkinson, lord Liverpool|lord Liverpool]]. En 1827, foi designado comandante en xefe do exército británico. Xunto con [[Robert Peel]], Wellington converteuse nunha das personalidades ascendentes do partido tory, chegando en 1828 a [[Primeiro Ministro do Reino Unido|Primeiro Ministro]].
 
Wellington voltou á política de novo en 1819, cando foi nomeado [[Master-General of the Ordnance]] no goberno [[tory]] de
[[Robert Banks Jenkinson, lord Liverpool|lord Liverpool]]. En 1827, foi designado comandante en xefe do exército británico. Xunto con [[Robert Peel]], Wellington converteuse nunha das personalidades ascendentes do partido tory, chegando en 1828 a [[Primeiro Ministro do Reino Unido|Primeiro Ministro]].
 
Como Primeiro Ministro, Wellington actuou como o arquetipo de político ultraconservador, porén foi durante o seu mandato cando se aprobou a lei de emancipación dos católicos, que lles garantía practicamente todos os dereitos civís no Reino Unido, de xeito que lord Winchilsea acusou ao duque de ter "traidoramente maquinado para destruír a constitución protestante". Wellington desafiouno entón a duelo, o cal tivo lugar o 21 de marzo de 1829 nos campos de Battersea. No momento de disparar, Wellington deliberadamente tirou para un lado e Winchelsea disparou ao aire.
 
O gabinete Wellington caeu a fins de 1830, ano no que houbo numerosos motíns no verán e no outono. Os [[Whigs]], que non foran quen de lograr o poder desde a década de 1770, adiviñaron que as reformas políticas podían ser a chave que lles facilitase o retorno ao goberno. Wellington, que seguía a pé da letra o camiño político conservador tory, perdeu unha votación de confianza o 15 de novembro de 1830. Foi substituído no cargo de "premier" por [[Charles Grey, 2º conde de Grey|Charles Grey]], que comezou unha grandegran reforma liberal, antes de verse obrigado a pasala á forza pola [[Cámara dos lores]].
 
Cando os tories tornaron ao poder en [[1834]], Wellington refugou o posto de Primeiro Ministro, que foi aceitadoaceptado por [[Robert Peel]], mais como este estaba en [[Italia]], aínda tivo que asegurar a interinidade por tres semanas, entre novembro e decembro de 1834. So o primeiro goberno Peel (1834-1841), Wellington foi Ministro de asuntos exteriores, e no segundo gabinete Peel (1841-46) foi Ministro sen carteira e presidente da Cámara dos Lores.
 
Wellington retirouse da política en 1846, aínda que seguiu como comandante en xefe das forzas armadas, voltandovolvendo ao primeiro plano da política en 1848, cando colaborou a organizar unha forza de protección para Londres, nun ano de efervescencia revolucionaria en toda Europa.
 
Faleceu en [[Walmer Castle]] o [[14 de setembro]] de [[1852]]. O seu corpo foi trasladado por ferrocarril a Londres, onde se celebrou un funeral de estado, cerimonia que só se ten rendido a uns poucos británicos (entre eles [[Horacio Nelson|Nelson]] e [[Winston Churchill|Churchill]]) e foi inhumado na [[catedral de San Paulo de Londres]].
 
== Recoñecementos ==
 
Este artigo é unha versión do correspondente en inglés na Wikipedia.
 
== Ligazóns externas ==
58.396

edicións