Millán Picouto

escritor e músico galego

Millán Picouto Igrexas, nado en Ourense en 1949, é un poeta, dramaturgo e músico galego. A súa obra literaria completa, «O macrocosmos», consta de 33 dramas e 6 poemarios distribuídos organicamente en ciclos astrais, do Sol e da Lúa e de Mercurio a Urano, que configuran unha obra poética unitaria de arredor de 75.000 versos. A súa versión española dos dramas encóntrase en «El macrocosmos», e a súa música, no volume «Música coral», que inclúe cantigas, sonetos, madrigais, pezas didácticas e a música vocal e instrumental de varios dramas.[1]

Millán Picouto
Nacemento1949
Lugar de nacementoOurense
NacionalidadeEspaña
Ocupaciónmúsico e escritor
editar datos en Wikidata ]

TraxectoriaEditar

Primeiros anosEditar

Foi o primoxénito de Xosé Manuel Picouto Vinatea e Rosa Igrexas Díaz. O seu pai traballaba de contable e el recibiu o nome do seu avó materno, Emiliano. Cedo mostrou boa disposición para a lectura e o debuxo, e este sería a súa primeira vocación. En 1956 naceu a súa irmá, María Xosé. O seu pai, amante da poesía, corrixiulle en 1957 os primeiros ensaios de versificación.

En 1960, a familia trasladouse a Vigo e nesa cidade morreu o seu pai ao ano seguinte, cando el cumprira 12 anos. Tivo que abandonar os estudos secundarios para poñerse a traballar como auxiliar contable e desde entón el mesmo guiaría a súa formación como autodidacta. En 1962 a familia volveu a Ourense. Daquela mantivo unha estreita relación co seu avó paterno, a quen evocaría máis tarde en Réquiem por Manuel Picouto, incluído en «Odas e poemas». En 1963 leu o conde de Volney e separouse da relixión católica, na que fora bautizado. Por descansar de cada xornada laboral, nos seráns divertíase recitando a soas parágrafos oratorios nas prazas da cidade antiga, cando quedaban desertas.

De 1965 a 1966 asistiu á aula de copia de xeso do escultor Aurelio Iglesias Vázquez, na Escola de Artes e Oficios. Alí copiou a carbón as obras principais da estatuaria helénica e renacentista.

Viaxes e formaciónEditar

Viaxou a Madrid en 1967 para estudar no Museo do Prado, e un ano despois empezou a aprender por si mesmo as linguas clásicas para estudar filosofía. En 1969 retomou por libre os estudos secundarios oficiais e despediuse da práctica do debuxo cun autorretrato simbólico a pluma no que se representa como un ferreiro batendo metal nunha incre.

De 1970 a 1973 viaxou a París e Nova York, e logo percorreu España e as Illas Baleares como inspector contable. Namentres, estudaba a música tradicional de Galiza, traducía a Virxilio, Platón e Hölderlin cultivando o idioma galego e, nas súas versións de Sófocles, ensaiando enriquecer a métrica sobre unha base acentual. En 1974 visitou Portugal e tamén fundou o Grupo Teatral Auriense. Con el participou varios anos na Mostra de Teatro Abrente, de Ribadavia, como director e ás veces como actor e con traducións e pequenas pezas propias.[2][3]

En 1975 empezou a escribir os «Sonetos da lúa chea» nas formas italiana e inglesa, e nese poemario incluiría para outra edición unha nova forma que inventou, simétrica. Igualmente usaría as tres formas en español para «Sonetos Omega». Co soneto Ti, terra, santamente me levaches gañou o premio O Volter da taberna homónima vinculada á memoria da Xeración Nós e aos artistas ourensáns. Así apareceu como poeta e terminou os seus anos de formación.

Produción literariaEditar

En 1976 escribiu a súa primeira traxedia, «Silvania», onde evocando o nacemento do teatro occidental, incorporou o coro ao seu teatro para o recitado rítmico, a danza e o canto coa música tradicional de Galiza, reelaborada. Máis tarde publicaría «María Soliña» e «Prisciliano en Tréveris» con música vocal e instrumental. O coro volveu dotar as traxedias e comedias, sobre todo entre os actos, dunha voz colectiva que coa súa reflexión contribúe a substanciar e enaltecer o discurso dramático. Ese mesmo ano ingresou na Asemblea Nacional-Popular Galega. En 1977 casou con Blandi Conde.

En 1979 galeguizou o seu nome durante unha campaña da AN-PG por recuperar o idioma galego nos topónimos e antropónimos, e ingresou na Unión do Povo Galego. O gobernador civil impúxolle a multa máxima ao detelo a policía na praza Maior de Ourense cando, á fronte duns camaradas, corrixía os letreiros de rúas e prazas restaurando os orixinais galegos. En 1981, licenciouse en Xeografía e Historia pola Universidade de Santiago de Compostela. A policía secuestrou no prelo unhas coplas dos maios anónimas das que el era autor. Os membros da dirección local da AN-PG pasaron unha noite en prisión, mais el non foi molestado. Este feito desagradoulle e desde entón renunciou á poesía satírica.

Ese mesmo ano naceu a súa filla, Violeta. Daquela dedicábase á apicultura e á agricultura autosuficiente. Na poesía Dons evoca en ton pastoril a súa vida con Blandi Conde. En 1982 terminou o corpo principal de «Odas e poemas», onde adaptou ao galego as formas das odas alcaica e sáfica. Desde 1984 ata a súa xubilación en 2009, traballou en varios institutos de Ensino Secundario de Ourense e provincia como profesor de Lingua e Literatura Galega. Nun deles coñeceu o seu futuro editor, Manuel Ramos Méndez.

En 1989, para o coro Agromadas de Seixalbo, dirixido por Anselmo Iglesias Vázquez e no que cantaba cos barítonos, puxo música a versos propios e cantigas medievais, o que sería o xerme de «Cancións». Ademais, cofundador do grupo musical Harmonía Auriensis, para a súa estrea compuxo a música de Do amor amigo. En 1995 concorreu aos comicios municipais de Ourense na lista do Bloque Nacionalista Galego, foi elixido concelleiro e pasou á oposición. De 1996 a 1997 participou con recitados en homenaxes a persoas asasinadas polos fascistas durante a Guerra Civil: Lembranza e Trece de marzo. Este último ano publicou «Escola coral de Poesía e de Música» para a formación da mocidade e dos coros populares do seu teatro.

No ano 2000 empezou a traducir os dramas ao español, conservando as formas versais. Coa publicación de «Ciclo de Venus» en 2001 inaugurou con Linteo a edición metódica do seu teatro, que presentou no Liceo de Ourense con Manuel Ramos Méndez e Laura Tato Fontaíña. Desde aquela ata o 2013 publicaría «Ciclo de Mercurio», «Ciclo da Terra», «Ciclo de Marte», «Ciclo de Xúpiter» e «Ciclo de Saturno», libros cuxa maioría serían saudados nos xornais polo historiador Marcos Valcárcel. En 2002 morreu a súa esposa e un ano despois verteu as cinsas no río Cherwell recitando a elexía A urna e o río, que inicia «Elexías e himnos». En abril dese ano interveu por última vez no pleno da corporación municipal de Ourense cunha áspera crítica ao goberno. Non volveu presentarse aos comicios de xuño, co que se retirou da política activa.

Na primavera de 2004 viaxou por Italia coa súa filla e no outono volveu a Florencia, onde coñeceu a Deborah Figueroa, coa que empezaría a convivir tres anos máis tarde e á que dirixiu en español os «Sonetos Omega», o seu último poemario. Viaxou dúas veces a Perú en 2006, antes de abordar a escritura da Triloxía Incaica para o ciclo de Saturno. Visitou Lima, o Cusco e o Machu Picchu e a fin de ano empezou a escribir «Atawallpa ou a morte do Sol». O 22 de decembro de 2008 o escritor Alfredo Conde, co artigo Milagre da creación compartida, en El Correo Gallego, eloxiou toda a súa obra dramática. Publicou en 2009, baixo o título «Macrocosmos», a versión española, dedicada ao seu editor, dos primeiros 23 dramas, algúns de máis de 3.000 versos e todos agrupados en ciclos planetarios.[4]

De 2010 a 2013 viviu en Florencia e viaxou pola Toscana. Nesa estadía orixinouse a sección O río e o lirio de «Elexías e himnos». En 2014 publicou en español a versión de «Ciclo de Saturno» baixo o título «La muerte del Sol», dedicada a Deborah Figueroa. Tamén estudou a discusión sobre a autoría das obras coñecidas como de William Shakespeare, recoñeceu como o verdadeiro autor a Edward de Vere e traduciu ao español o libro pioneiro de John Thomas Looney «Shakespeare identified», que publicaría Linteo baixo o título «El verdadero Shakespeare». O 17 de xullo de 2015 estreou en Lima, no Complejo Arqueológico Mateo Salado, a obra «El sueño del Machupikchu», dirixida por Myriam Reátegui, e o 1 de setembro presentou no Centro Español de Lima, coa escritora Ana María García Silva, «El verdadero Shakespeare».

En 2017 Linteo publicou a súa tradución de «Hamlet» ao español, por primeira vez coa métrica e o ritmo orixinais.[5] A portada e a Introducción asignan a autoría a Edward de Vere e consideran «William Shakespeare» como un pseudónimo. En xaneiro de 2020 pasou o seu aniversario en Puerto del Carmen, Lanzarote, contemplou por vez primeira unha aurora sobre o mar e escribiu a última elexía, Grazas ao Sol e á Terra. De novo en Ourense, escribiu a última traxedia, «O ocaso de Teotihuacan», onde un personaxe, Axauíla, suma sacerdotisa do templo da Lúa, identifica como a mesma forza o amor e a gravitación universal. Así terminou o último ciclo, de Urano. Por fin, en 2021 publicou a obra completa baixo o título «O macrocosmos», a súa versión española «El macrocosmos» e «Música coral». Despois retirouse do traballo literario.[6]

Cronoloxía de dramas e poemasEditar

  • Sonetos da lúa chea, 1975–1991
  • Silvania, traxedia, 1976
  • Fisterra, traxedia, 1979
  • Odas e poemas, 1979–2000
  • Os espellos e a noite, comedia, 1980
  • Nausícaa, traxedia, 1982
  • A fada e o cabaleiro, comedia, 1984
  • María Soliña, traxedia, 1985–1986
  • Catro soliloquios, 1986-1987
  • As andoriñas, comedia, 1987
  • Prisciliano en Tréveris, traxedia, 1988
  • Cancións, 1989–1991
  • Os Guerreiros Celestiais, comedia, 1990
  • Pascuense I: Atán, traxedia, 1992
  • Pascuense II: Iko, traxedia, 1993
  • Pascuense III: Ororoina, traxedia, 1994
  • Asteroides, peciñas, 1995
  • Conto de abril, comedia, 1995
  • Zenobia, raíña de Palmira, traxedia, 1996
  • Xulio César, traxedia, 1997-1998
  • A peso de ouro, comedia, 1999
  • Empédocles, traxedia, 2000
  • Os corvos, traxedia, 2001
  • Lánser e Íngrid, drama, 2002–2003
  • Elexías e himnos, 2003-2020
  • Vercinxetórix, principe da Galia, traxedia, 2004
  • Sonetos Omega, 2004-2018
  • Péricles e Aspasia, traxedia, 2005
  • Incaica I: Atawallpa ou a morte do Sol, traxedia, 2006-2007
  • Incaica II: A traxedia de Willkapanpa, traxedia, 2008–2009
  • Incaica III: O soño do Machupikchu, traxedia, 2010
  • Lope de Aguirre, traxedia, 2011
  • A comedia dos zapatos, 2012
  • A traxedia de Lumumba, 2014–2015
  • O xardín de Umbriel, comedia, 2016
  • A morte de Berta Cáceres, traxedia, 2017
  • O xardín de Indra, comedia, 2018
  • Arisa e Aris, comedia, 2019
  • O ocaso de Teotihuacan, traxedia, 2020

Obras publicadasEditar

Obra completaEditar

TeatroEditar

PoesíaEditar

Música impresa (partituras)Editar

  • Polifonía. Libro I. Cantigas e madrigais (1992). 120 páxs. Concello de Ourense.
  • Escola coral de Poesía e de Música (1997). 150 páxs. A Nosa Terra AS-PG.
  • Música Coral. 638 páxs. (2020).

TraduciónsEditar

  • Gústame o chocolate, de Davide Calì (2005). Linteo.
  • Que tal, vexetal? Alimentos con sentimentos, de Joost Elffers e Saxton Freymann (2005). Linteo.
  • La muerte del Sol, de Millán Picouto (2014). Linteo. ISBN 978-84-942551-0-6
  • El verdadero Shakespeare, de John Thomas Looney (2016). Linteo. ISBN 978-84-944660-6-9
  • Hamlet, de William Shakespeare (2017). Linteo. ISBN 978-84-945800-7-9

Obras colectivasEditar

PremiosEditar

  • Premio O Volter de poesía no 1975 ao soneto Ti, terra, santamente me levaches.
  • Premio de Poesía Cidade de Ourense no 1983, por O poema dos lustros, despois Odas e poemas.[12]
  • Premio de Teatro da Asociación de Escritores en Lingua Galega no 2008, por Ciclo de Marte.
  • Premio de Teatro e Poesía da Asociación Galega de Editores no 2009, por Ciclo de Xúpiter.

NotasEditar

  1. "Cronoloxía biobibliográfica en «O macrocosmos» e Ediciones LINTEO". www.edicioneslinteo.com. Consultado o 2022-8-15. 
  2. "Millán Picouto. Ficha do autor". bvg.udc. 
  3. "Millán Picouto Iglesias". Babelio (en castelán). Consultado o 2021-11-07. 
  4. "Ediciones LINTEO". www.edicioneslinteo.com. Consultado o 2021-11-07. 
  5. Redacción (26 de outubro de 2018). "Millán Picouto traduce "Hamlet" al español "con la métrica y el ritmo originales"". farodevigo.es (en castelán). Consultado o 26 de agosto de 2022. 
  6. Xestoso, Manuel (6 de novembro de 2021). "Millán Picouto. O escritor na sombra". Suplemento. Nós Diario. 
  7. "PRESENTACION DE "MACROCOSMOS" DE MILLÁN PICOUTO". liceodeourense.com. 18 de decembro de 2009. Consultado o 26 de agosto de 2022. 
  8. "Ciclo de Venus Linteo Ediciones O soportal da Literatura Galega". culturagalega.org (en castelán). Consultado o 2021-11-07. 
  9. "Ciclo de Mercurio Linteo Ediciones O soportal da Literatura Galega". culturagalega.org (en castelán). Consultado o 2021-11-07. 
  10. "Ciclo da Terra Linteo Ediciones O soportal da Literatura Galega". culturagalega.org (en castelán). Consultado o 2021-11-07. 
  11. "Ciclo de Marte Linteo Ediciones O soportal da Literatura Galega". culturagalega.org (en castelán). Consultado o 2021-11-07. 
  12. "Millán Picouto recibe el Premio Cidade de Ourense". La Voz de Galicia (en castelán). 2018-06-12. Consultado o 2021-11-07.