Diferenzas entre revisións de «Persia»

m
Engado étimo e enlaces
mSem resumo de edição
Etiqueta: edición de código 2017
m (Engado étimo e enlaces)
 
== Nome ==
O nome, usado no Occidente, foi unha herdanza do nome [[lingua grega|grego]] para o Irán, ''Persis'', centro do imperio, aínda que o mesmo teña se estendido a lugares actuais como [[Turquía]], noroeste da [[India]] e [[Exipto]]. No [[século III]], baixo o [[Imperio sasánida]], aparece a palabra Ērān (Irán) ou Ērānšahr ("País dos arios" ou "País dos iranianos"). No [[século VII]], despois da caída dos sasánidas, o país é chamado de novo "Persia" polos estranxeiros. Esta denominación empregaríase até 1934, cando [[Mohammad Reza PálaviPahlavi]], por decreto asinado o 31 de decembro dese ano, substitúe o nome de "Persia" por Irán. <ref>{{Cita web|título=Iran : chronologie historique|url=https://www.monde-diplomatique.fr/mav/93/PIRONET/15168|páxina-web=Le Monde diplomatique|data=2007-06-01|data-acceso=2022-03-08|lingua=fr|nome=Olivier|apelidos=Pironet}}</ref>
 
De facto, o país sempre fora chamado "Irán" polo seu pobo, pero durante séculos, tiña sido referido polos europeos como "Persia" (de ''Pars'' ou ''Fars'', provincia no sur do Irán), por influencia dos escritos dos [[Historiador|historiadores]] [[Pobo grego|gregos]]. Mais tarde, en 1959, ambos os nomes pasaron a ser admitidos oficialmente polo goberno iraniano<ref>{{Cita web|título=Iransaga - Persia or Iran, a brief history|url=http://www.art-arena.com/history.html|páxina-web=www.art-arena.com|data-acceso=2022-03-08}}</ref><ref>[http://www.iranian.ws/art.htm Iranian.ws] {{Wayback|url=http://www.iranian.ws/art.htm|date=20081226221319}}, Iranian & Persian Art.</ref> aínda que a denominación "Irán" se tornou a mais usual no [[Occidente]] a partir de 1935.
 
Hoxe, o termo ''Persia'' acostuma ser reservado ao Imperio Persa, fundado por un grupo [[Etnia|étnico]] (os persas) a partir da cidade de [[Anshan, Persia|Anshan]], situada na actual província iraniana de [[Fars]]. O imperio foi gobernado por dinastías sucessivas (persas ou non), que controlaban o [[altiplano iraniano]] e os territorios adxacentes.
 
"Persa" pode, portanto, significar:
 
* algo pertinente ao Irán ou ao [[Imperio Aqueménida]];
* o natural ou habitante do Irán;
* algo pertinente ao [[Persas|grupo étnico persa]];
* a [[língua persa]], seja o persa antigo, o persa medio (''pálavi'') ou, tamén, o persa moderno (parsi ou farsi).
 
=== Etimoloxía ===
Polo menos desde {{AC|600|x}}, o termo '''Persis''' era usado polos [[Grecia antiga|gregos]] para referirse a Persia/Irán. Persis provén do [[Lingua persa|persa]] ''Pars'' ou ''Parsa'' – o nome do clan principal de [[Ciro II|Ciro]] e que tamén deu o nome á rexión onde habitaban os persas. O [[Lingua latina|latín]] emprestou o termo do [[Lingua grega antiga|grego]], transformándoo en ''Persia'', forma adoptada polas diversas linguas europeas. En [[lingua aramea]], o nome Persia, significa división, desdobramento, acto de repartir.
 
O pobo iraniano, para se referir ao propio país, usaba, desde o período sasánida, o termo "Iran", que significa “terra dos arianos”, derivado de ''Aryanam'', forma encontrada en textos persas antigos. No período aqueménida, os persas usaban o termo ''Parsa''. Em 1935, o [[Xa|xá]] solicitou formalmente que a comunidade internacional pasase a empregar o nome nativo do país, ''Iran'' e en 1959 anunciou que tanto ''Persia'' como ''Irán'' eran formas correctas de referirse ao seu país.<ref>{{citar web|url=http://www.payvand.com/news/05/sep/1166.html|title=''A Note on the terms "Iran" and "Persia"''|accessdate=2007-05-03|author=Pejman Akbarzadeh|date=2005-09-20|work=Payvand's Iran News|publisher=NetNativ}}</ref>
 
== Etnia e lingua ==
''Persa'' é tamén unha [[etnia]]; os persas descenden dos [[ariano]]s, un pobo [[pobos indoeuropeos|indoeuropeo]] que migrou para a rexión da Persia a partir da Asia Central, no inicio do primeiro milenio a.C. A súa lingua chámase [[lingua persa|persa]], ou ''farsi''. De acordo con fontes do gobernoNos [[EstadosVeda Unidos de América(relixión)|estadounidense]], 51% da poboación actual do Irán é da etnia persa. Outras estimativas chegan a colocar esa parcela en 70%. Existen minorías persas tamén no [[Afganistán]], [[Taxiquistánvedas]] e [[Uzbekistán]].nos Moitas outras etnias existen no Irán, incluíndo grupos arianos non-persas, como ostextos [[gZoroastrismo|zoroastrianos]]; asa etniaspalabra de''aryan'' ascendenciadesigna turca,nobreza comoou os [[acerbaixanos]]xentileza, kurdos,pero enunca [[turcománs]];referido árabesa e algunhas outras minorías.unha Vexasuposta [[DemografíaRaza doaria|raza Iránariana]] para máis detalles.
 
De acordo con fontes do goberno [[Estados Unidos de América|estadounidense]], 51% da poboación actual do Irán é da etnia persa. Outras estimativas chegan a colocar esa parcela en 70%. Existen minorías persas tamén no [[Afganistán]], [[Taxiquistán]] e [[Uzbekistán]]. Moitas outras etnias existen no Irán, incluíndo grupos arianos non-persas, como os [[g]]; as etnias de ascendencia turca, como os [[acerbaixanos]], kurdos, e [[turcománs]]; árabes e algunhas outras minorías. Vexa [[Demografía do Irán]] para máis detalles.
 
Para informacións sobre a moderna historia do Irán, vexa [[Historia do Irán]].
O antigo país de Persia foi ocupado sucesivamente por unha serie de pobos e imperios:
 
* [[Gutis]].
* [[Imperio Elamita]]
* [[Media (Oriente Medio)|Media]].
* [[Imperio aqueménida]].
* [[partos|Reino Parto]].
* [[Imperio Sasánida]].
* [[Califato Omeia]].
* [[Califato AbasidaAbbásida]].
* Ilkhanato
* [[Il-Khanes]].
* [[Imperio Safavida|Imperio Safávida]].
* [[Irán]].
 
== Personaxes históricos ==
== Cidades importantes ==
 
* [[Persépole]]
* [[Pasárgada]]
* [[Bactra]]
* [[Samaria]]
* [[Hamadan]]
* [[Susa]]
* [[Arbela]]
* [[Hircania]]
* [[Sidon]]
* [[Ecbatana]]
* [[Marxiana]]
* [[Arya]]
* [[Bactra]] (''O oeste'', en lingua persa, como [[Bactriana]])
* [[Sardis]]
* [[ErxiliBehistun]]
* [[SardisBorazjan]]
* [[Dariush Kabir]]
* [[Dakyanus]]
* [[Ecbatana]]
* [[BactraErxili]]
* [[Ghulaman]]
* [[Hamadán]] (antes [[Ecbatana]])
* [[Zohak]]
* [[IstakhrHierápolis]]
* [[Hircania]]
* Istakhr
* [[Jinjan]]
* [[Marxiana]]
* [[Borazjan]]
* [[Dakyanus]]
* [[Tureng Tepe]]
* [[Merv]]
* [[BehistunPasárgada]]
* [[Persépole]]
* [[HamadanSardis]]
* [[Samarcanda]]
* [[Samaria]]
* [[Samosata]]
* [[HierápolisSidón]]
* [[Susa]]
* [[Tureng Tepe]]
* [[SidonZohak]]
 
== Notas ==
14.499

edicións