Diferenzas entre revisións de «Dinastía tolemaica»

sen resumo de edición
Sem resumo de edição
Sem resumo de edição
[[Ficheiro:Diadochi PT.svg|miniatura|dereita|En cor azul a extensión territorial da dinastía tolemaica]]
 
A '''Dinastía tolemaica''' ({{IPAc-en|ˌ|t|ɒ|l|ɪ|ˈ|m|eɪ|ɪ|k}}; {{lang-grc|Πτολεμαῖοι}}, ''Ptolemaioi''), tamén coñecida como '''dinastía láxida''' ({{IPAc-en|ˈ|l|æ|dʒ|ɪ|d|z}}) ou '''Lagidae''' ({{IPAc-en|ˈ|l|æ|dʒ|ɪ|d|i}}; {{lang|grc|Λαγίδαι}}, ''Lagidai'', logo de [[Lagos]], pai de Tolomeo I), foi unha familia real [[Grecia antiga|grego]] [[Antigos macedonios|macedoniamacedónica]]<ref>{{cite book|last=Jones|first=Prudence J.|title=Cleopatra: A Sourcebook|url=https://archive.org/details/cleopatrasourceb0000jone|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/cleopatrasourceb0000jone/page/14 14]|publisher=University of Oklahoma Press|year=2006|isbn=9780806137414|quote=Eran membros da dinastía ptolemaica de macedona, que gobernaron Exipto logo da morte do seu conquistador, [[Alexandre o Grande]].}}</ref><ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=Sarah B.|title=Women in Hellenistic Egypt|year=1990|publisher=Wayne State University Press|page=16|quote=mentres que o Exipto ptolemaico era unha monarquía cunha clase dominante grega.}}</ref><ref>{{cite book|title=The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt|year=2000|publisher=Oxford University Press|editor=Redford, Donald B.|quote=Cleopatra VII era filla de Ptolomeo XII Auletes (80-57 a.C., gobernou entre 55 e 51 a.C.) e Cleopatra, ambos pais eran gregos macedonios.}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/encyclopediaarch00bard|url-access=limited|year=1999|publisher=Routledge|editor=Bard, Kathryn A.|page=[https://archive.org/details/encyclopediaarch00bard/page/n540 488]|isbn=9780415185899|quote=Os reis ptolemaicos aínda eran coroados en Menfis e popularmente a cidade considerábase o rival exipcio de Alexandría, fundada polos macedonios.}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt|url=https://archive.org/details/encyclopediaarch00bard|url-access=limited|year=1999|publisher=Routledge|editor=Bard, Kathryn A.|page=[https://archive.org/details/encyclopediaarch00bard/page/n739 687]|isbn=9780415185899|quote=Durante o período tolemaico, cando Exipto estaba gobernado por gobernantes de orixe grega...}}</ref> que gobernou o [[Reino ptolemaico]] en [[Exipto]] durante o [[período helenístico]]. O seu dominio durou 275 anos, do 305 ao 30 a.C., <ref> [[Epifanio de Salamina]], con todo, sitúa o número total de anos da dinastía Ptolomeo en 306. Vexa: '' [[Sobre pesos e medidas ( Epiphanius) | Tratado de Epiphanius sobre pesos e medidas - A versión siríaca]] '' (ed. James Elmer Dean), University of Chicago Press 1935, p. 28 (nota 104), ou o que foi do 306/5 [[Before the Common Era | BCE]] ao 1 [[Era común | CE]]. </ref> Foron a última [[dinastía]] do [[antigo Exipto]]. Esta dinastía adoptou desde o principio os costumes exipcios e foi unha constante inimiga da dinastía macedonia [[Imperio Seléucida|seléucida]].
 
== Historia ==
[[Ptolomeo I Sóter | Ptolomeo]], foi un dos sete [[somatophylakes]] (gardacostas) de [[Macedonia]] que serviu como xeneral e deputado de [[Alexandre o Grande]], foi nomeado [[sátrapa]] de [[Exipto]] despois da morte de Alexandre no 323 a.C. No 305 a.C., declarouse a se mesmo como Ptolomeo I, máis tarde coñecido como "Sóter" "Salvador". Os [[exipcio]]s pronto aceptaron ós Ptolomeos como os sucesores dos [[faraóns]] do Exipto independente. A familia de Ptolomeo gobernou Exipto ata a [[Exipto romano | conquista romana]] do 30 a.C.
 
[[Ptolomeo I Sóter | Ptolomeo]], o seu fundador, foi un dos sete [[somatophylakes]] (gardacostas) de [[Macedonia]] que serviu como xeneral e deputado de [[Alexandre o Grande]], foi nomeado [[sátrapa]] de [[Exipto]] despois da morte de Alexandre no 323 a.C. No 305 a.C., declarouse a se mesmo como Ptolomeo I, máis tarde coñecido como "Sóter" "Salvador". Os [[exipcio]]s pronto aceptaron ós Ptolomeos como os sucesores dos [[faraóns]] do Exipto independente. A familia de Ptolomeo gobernou Exipto durante o [[período helenístico]] dende a morte de Alexandre até a [[Exipto romano | conquista romana]] no ano 30 a.C., en que converteuse en provincia romana.
Como as anteriores [[dinastías do antigo Exipto]], a dinastía ptolemaica practicaba a [[endogamia]] incluíndo o [[matrimonio entre irmáns]], pero isto non comezou en serio ata case un século despoís na historia da dinastía.<ref name=avclub>[https://www.avclub.com/move-over-lannisters-no-one-did-incest-and-murder-lik-1830399087 Move over, Lannisters: No one did incest and murder like the last pharaohs] on [[The A.V. Club]]</ref> Todos os gobernantes masculinos da dinastía tomaron o nome de Ptolomeo, mentres que [[Raíña reinante | as raíñas reinantes]] chamáronse todas Cleopatra, Arsinoe ou Berenice. O membro máis famoso da liña foi a última raíña, [[Cleopatra | Cleopatra VII]], coñecida polo seu papel nas [[Segunda guerra civil da República romana | batallas políticas romanas]] entre [[Xulio César]] e [[Pompeio]], e máis tarde entre [[Octavio Augusto]] e [[Marco Antonio]]. [[Morte de Cleopatra | O seu aparente suicidio]] na conquista por [[República Romana | Roma]] marcou o final do dominio ptolemaico en Exipto.
 
Tamén coñecese co nome de [[dinastía láxida]], pois o pai (ou presunto pai) de Tolomeo I chamábase Lagos, quen estabeleceu a capital deste reino en [[Alexandría]], a gran cidade da época e que foi un dos meirandes centros comerciais e intelectuais da [[Idade Antiga|antigüidade]].
== Gobernantes e consortes ptolemaicos {{áncora | Gobernantes}} ==
 
Como as anteriores [[dinastías do antigo Exipto]], a dinastía ptolemaica practicaba a [[endogamia]] incluíndo o [[matrimonio entre irmáns]], pero isto non comezou en serio ata case un século despoís na historia da dinastía.<ref name=avclub>[https://www.avclub.com/move-over-lannisters-no-one-did-incest-and-murder-lik-1830399087 Move over, Lannisters: No one did incest and murder like the last pharaohs] on [[The A.V. Club]]</ref> Todos os gobernantes masculinos da dinastía tomaron o nome de Ptolomeo, mentres que [[Raíña reinante | as raíñas reinantes]] chamáronse todas Cleopatra, Arsinoe ou Berenice. O membro máis famoso da liña foi a última raíña, [[Cleopatra | Cleopatra VII]], coñecida polo seu papel nas [[Segunda guerra civil da República romana | batallas políticas romanas]] entre [[Xulio César]] e [[Pompeio]], e máis tarde entre [[Octavio Augusto]] e [[Marco Antonio]]. [[Morte de Cleopatra | O seu aparente suicidio]] na conquista por [[República Romana | Roma]] marcou o final do dominio ptolemaico en Exipto. Durante o reinado dun dos seus monarcas ([[Tolomeo V]]) publicouse (no [[-197|197 a.C.]]) un decreto en tres tipos de escritura sobre unha pedra negra que se coñece hoxe en día como [[Pedra de Rosetta]].
A '''dinastía tolemaica''' é aquela fundada por [[Tolomeo I Sóter]], xeneral de [[Alexandre Magno]]. Esta dinastía gobernou en [[Exipto]] durante o [[período helenístico]], dende a morte de Alexandre até o ano 30 a. C., en que se converteu en provincia romana. Tamén foi coñecida co nome de [[dinastía láxida]], pois Lagos se chamaba o pai (ou presunto pai) de Tolomeo I, quen estabeleceu a capital deste reino en [[Alexandría]], a gran cidade da época e que foi un dos meirandes centros comerciais e intelectuais da [[Idade Antiga|antigüidade]].
 
== Gobernantes e consortes ptolemaicos ==
Esta dinastía adoptou desde o principio os costumes exipcios e foi unha constante inimiga da dinastía macedonia [[Imperio Seléucida|seléucida]]. Durante o reinado dun dos seus monarcas ([[Tolomeo V]]) foi cando se publicou (no [[-197|197 a.C.]]) un decreto en tres tipos de escritura sobre unha pedra negra que se coñece hoxe en día como [[Pedra de Rosetta]].
 
{| width=100% class="wikitable"
!width=10%|Nome
!width=10%|Consorte
!width=10%|Correxente
!width=10%|Reinado
!width=10%|Descendentes
|-
|--
|align=center bgcolor=wheat colspan=8| Dinastía toloméica (305-31 a. C.)
|--
|-
|align="center"|[[Tolomeo I Sóter]]<br><small>(367-285 a.C.)</small>
|align="center"|[[Tais (cortesana)|Tais]] (cortesana). [[Artacama]], [[Eurídice de Exipto|Eurídice]] e [[Berenice I de Exipto|Berenice I]].
|align=center|
|align="center"|[[305 a. C.]] - [[285 a. C.]]
|align="center"|[[Tolomeo Cerauno]], [[Meleagro de Macedonia|Meleagro]], [[Arsinoe II]] e '''Ptolomeo II Filadelfo'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo II Filadelfo]]<br><small>(308-246 a. C.)</small>
|align="center"|[[Arsinoe I]]<br>[[Arsinoe II]]
|align=center| Arsinoe II (279-270 a. C.)
|align="center"|[[285 a. C.]] - [[246 a. C.]]
|align="center"|'''Ptolomeo III Evergetes''', [[Berenice Sira]], [[Lisímaco de Exipto]]
|-
|align="center"|[[Tolomeo III Evergetes]]<br><small>(282-222 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2|[[Berenice II de Exipto|Berenice II]] (246-222 a. C.)
|align="center"|[[246 a.C.]] - [[222 a.C.]]
|align="center"|'''Tolomeo IV Filopátor''', [[Arsínoe III]], Magas e Berenice
|-
|align="center"|[[Tolomeo IV|Tolomeo IV Filopátor]]<br><small>(¿-203 a. C.)</small>
|align="center"|[[Arsínoe III]]
|align=center| [[Berenice II de Exipto|Berenice II]] (222-221 a. C.)<br/>[[Arsínoe III]] (221-204 a. C.)
|align="center"|[[222 a. C.]] - [[203 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo V Epífanes'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo V Epífanes]]<br><small>(210-181 a. C.)</small>
|align="center"|[[Cleopatra I de Exipto|Cleopatra I]]
|align=center|
|align="center"|[[203 a. C.]] - [[181 a. C.]]
|align="center"|'''Ptolomeo VI''', '''Ptolomeo VIII''' e [[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]
|-
|align="center"|[[Ptolomeo VI|Ptolomeo VI Filomáter]]<br><small>(¿-145 a. C.)</small>
|align="center"|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]
|align="center"|[[Cleopatra I de Exipto|Cleopatra I]] (181-175 a. C.)<br>[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]] (175-164 a. C.)<br>[[Tolomeo VIII|Tolomeo VIII Evergetes II]]<br>(170-164 a. C.)
|align="center"|[[181 a. C.]] - [[164 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo VII'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo VIII|Tolomeo VIII Evergetes II]]<br><small>(182-116 a. C.)</small>
|align="center"|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]
|align="center"|[[Tolomeo VI|Tolomeo VI Filomáter]]<br>(170-164 a. C.)<br>[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]] (175-164 a. C.)
|align="center"|[[170 a. C.]] - [[163 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Tolomeo VI|Tolomeo VI Filomáter]]<br><small>(¿-145 a. C.)</small>
|align="center"|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]
|align="center"|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]] (164-145 a. C.)<br>[[Tolomeo VIII|Tolomeo VIII Evergetes II]]<br>(145 a. C.)
|align="center"|[[163 a. C.]] - [[145 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo VII''' e [[Cleopatra III]]
|-
|align="center"|[[Tolomeo VII|Tolomeo VII Neo Filopátor ]]<br><small>(¿-144 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align=center| [[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]
|align="center"|[[145 a. C.]] - [[144 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Tolomeo VIII|Tolomeo VIII Evergetes II]]<br><small>(182-116 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]<br>[[Cleopatra III]]
|align="center"|[[144 a. C.]] - [[131 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo IX Sóter II Latiros''', '''Tolomeo X Alexandre''', [[Trifena]], [[Cleopatra IV]] e [[Cleopatra Selene I]].
|-
|align="center"|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]<br><small>(185-116 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align=center| Tolomeo Menfitis (131-130 a. C.)
|align="center"|[[131 a. C.]] - [[126 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Tolomeo VIII|Tolomeo VIII Evergetes II]]<br><small>(182-116 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2|[[Cleopatra II de Exipto|Cleopatra II]]<br>[[Cleopatra III]]
|align="center"|[[126 a. C.]] - [[116 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo IX Sóter II Latiros''', '''Tolomeo X Alexandre''', [[Trifena]], [[Cleopatra IV]] e [[Cleopatra Selene I]].
|-
|align="center"|[[Tolomeo IX|Tolomeo IX Sóter II Latiros]]<br><small>(¿-81 a. C.)</small>
|align="center"|[[Cleopatra IV]]<br>[[Cleopatra Selene I]]
|align=center| [[Cleopatra III]]<br>[[Cleopatra IV]] (116-115 a. C.)
|align="center"|[[116 a. C.]] - [[110 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo XII Neo Dioniso''' e '''Berenice III'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo X|Tolomeo X Alexandre I]]<br><small>(¿-88 a. C.)</small>
|align="center"|[[Cleopatra Selene I]]
|align=center| [[Cleopatra III]]
|align="center"|[[110 a. C.]] - [[109 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo XI Alexandre II'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo IX|Tolomeo IX Sóter II Latiros]]<br><small>(¿-81 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align=center| [[Cleopatra III]]
|align="center"|[[109 a. C.]] - [[107 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo XII Neo Dioniso''' e '''Berenice III'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo X|Tolomeo X Alexandre I]]<br><small>(¿-88 a. C.)</small>
|align="center"|[[Berenice III]]
|align=center| [[Cleopatra III]] (107-101 a. C.)<br>[[Berenice III]] (101-88 a. C.)
|align="center"|[[107 a. C.]] - [[88 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo XI Alexandre II'''
|-
|align="center"|[[Tolomeo IX|Tolomeo IX Sóter II Latiros]]<br><small>(¿-81 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align=center|-
|align="center"|[[88 a. C.]] - [[81 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo XII Neo Dioniso''' e '''Berenice III'''
|-
|align="center"|[[Berenice III]]<br><small>(116/115 a. C.-80 a. C.)</small>
|align="center"|Tolomeo X e Tolomeo XI
|align=center| [[Tolomeo XI|Tolomeo XI Alexandre II]]<br>(80 a. C.)
|align="center"|[[81 a. C.]] - [[80 a. C.]]
|align="center"|[[Cleopatra V]]
|-
|align="center"|[[Tolomeo XI|Tolomeo XI Alexandre II]]<br><small>(¿-80 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2|Berenice III
|align=center| [[80 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Tolomeo XII|Tolomeo XII Neo Dioniso]]<br><small>(112-51 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2|[[Cleopatra V]]
|align=center| [[80 a. C.]] - [[58 a. C.]]
|align="center"|'''Berenice IV''',
|-
|align="center"|[[Berenice IV]]<br><small>(76-55 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align=center| [[Cleopatra V]]
|align="center"|[[58 a. C.]] - [[55 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Tolomeo XII|Tolomeo XII Neo Dioniso]]<br><small>(112-51 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align="center"|-
|align=center| [[55 a. C.]] - [[51 a. C.]]
|align="center"|'''Berenice IV''', '''Cleopatra VII''', '''Tolomeo XIII''', '''Tolomeo XIV''' e '''Arsínoe IV'''
|-
|--
|align=center bgcolor=wheat colspan=8| Guerra civil (49-44 a. C.)
|--
|-
|align="center"|[[Tolomeo XIII|Tolomeo XIII Teos Filopátor]]<br><small>(61-47 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2 |[[Cleopatra VII]] (51-49 a. C.)
|align=center| [[51 a. C.]] - [[47 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Arsínoe IV]]<br><small>(68/67-41 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align=center|-
|align="center"|[[48 a. C.]] - [[47 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|align="center"|[[Tolomeo XIV|Tolomeo XIV Teos Filopátor II]]<br><small>(59-44 a. C.)</small>
|align="center" colspan=2|[[Cleopatra VII]] (47-44 a. C.)
|align=center| [[47 a. C.]] - [[44 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|--
|align=center bgcolor=wheat colspan=8| Dinastía tolomaica (44-30 a. C.)
|--
|-
|align="center"|[[Cleopatra VII]]<br><small>(69-30 a. C.)</small>
|align="center"|Tolomeo XIII<br>Tolomeo XIV<br>[[Xulio César]] (amante)<br>[[Marco Antonio]] (esposo)
|align=center| Tolomeo XIII<br>Tolomeo XIV<br>Tolomeo XV
|align="center"|[[51 a. C.]] - [[30 a. C.]]
|align="center"|'''Tolomeo XV César''', [[Alexandre Helios]], [[Cleopatra Selene II]] e [[Tolomeo XVI Filadelfo]]
|-
|align="center"|[[Tolomeo XV|Tolomeo XV César]]<br><small>(47-30 a. C.)</small>
|align="center"|-
|align="center"|[[Cleopatra VII]] (47-44 a. C.)
|align=center| [[44 a. C.]] - [[30 a. C.]]
|align="center"|-
|-
|--
|align=center bgcolor=wheat colspan=8| Exipto convértese en [[provincia romana]] (30 a. C.)
|--
|-
|}
 
=== Titulatura ===
{|
| [[Cartucho exipcio]] dos tolomeos:
| P T U L M Y S
| <hiero><-p:t-wA-l:M-i-i-s-></hiero>
|}
 
=== Cronoloxía gráfica ===
<timeline>
ImageSize = width:800 height:auto barincrement:15
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = early
 
DateFormat = yyyy
Period = from:-325 till:-25
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:25 start:-325
 
Colors =
id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97)
id:PA value:green
id:GP value:red
 
Backgroundcolors = canvas:canvas
 
BarData =
barset:Rulers
 
PlotData=
width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
barset:Rulers
 
from: -305 till: -282 color:PA text:"[[Ptolomeo I Sóter|Ptolomeo I]] Sóter"
from: -284 till: -246 color:PA text:"[[Ptolomeo II]] Filadelfos"
from: -246 till: -222 color:PA text:"[[Ptolomeo III]] Evergetes I"
from: -222 till: -204 color:PA text:"[[Ptolomeo IV]] Filopátor"
from: -204 till: -180 color:PA text:"[[Ptolomeo V]] Epífanes"
from: -180 till: -164 color:PA text:"[[Ptolomeo VI]] Filométor"
from: -170 till: -163 color:PA text:"[[Ptolomeo VIII]] Evergetes II"
from: -163 till: -145 color:PA text:"[[Ptolomeo VI]] Filométor"
from: -145 till: -145 color:PA text:"[[Ptolomeo VII]] Neo Filopátor"
from: -145 till: -116 color:PA text:"[[Ptolomeo VIII]] Evergetes II"
from: -132 till: -124 color:PA text:"[[Cleopatra II de Egipto|Cleopatra II]]"
from: -116 till: -107 color:PA text:"[[Ptolomeo IX]] Sóter II (Latiro)"
from: -107 till: -88 color:PA text:"[[Ptolomeo X]] Alejandro I"
from: -88 till: -81 color:PA text:"[[Ptolomeo IX]] Sóter II (Latiro)"
from: -81 till: -80 color:PA text:"[[Berenice III]]"
from: -80 till: -80 color:PA text:"[[Ptolomeo XI]] Alejandro II"
from: -80 till: -58 color:PA text:"[[Ptolomeo XII]] Neo Dionisio (Auletes)"
from: -58 till: -57 color:PA text:"[[Cleopatra V]] Trifena"
from: -58 till: -55 color:PA text:"[[Berenice IV]]"
from: -55 till: -51 color:PA text:"[[Ptolomeo XII]] Neo Dionisio (Auletes)"
from: -51 till: -30 color:PA text:"[[Cleopatra VII]]"
from: -51 till: -47 color:PA text:"[[Ptolomeo XIII]]"
from: -48 till: -47 color:PA text:"[[Arsínoe IV]]"
from: -47 till: -44 color:PA text:"[[Ptolomeo XIV]]"
from: -44 till: -30 color:PA text:"[[Cesarión|Ptolomeo XV]] Cesarión"
barset:skip
</timeline>
 
== Véxase tamén ==
{{Control de autoridades}}
 
[[Categoría:Dinastías de Exipto]]
[[Categoría:Dinastía tolemaica]]
25.847

edicións