Diferenzas entre revisións de «Vitelo (ovo)»

arranxos
(arranxiño)
(arranxos)
{{en uso}}
[[Ficheiro:Raw egg.jpg|miniatura|300px|A [[Xema (ovo)|xema]] (vitelo) dun [[Ovo (bioloxía)|ovo]] de [[galiña]]]]
O '''vitelo''',<ref>[https://academia.gal/dicionario/-/termo/vitelo vitelo, 2ª acep.] no ''[[Dicionario da RAG]]''.</ref> '''deuteroplasma''' ou '''plasma xerminativo''' é a parte do [[citoplasma]] do [[cigoto]] que contén substancias nutritivas,<ref name=C>[[Carlos Garrido|Garrido, Carlos]] (1977): ''Dicionário terminológico quadrilíngue de zoologia dos invertebrados''. A Corunha: Associaçom Galega da Língua. ISBN 84-87305-12-1, p. 336.</ref>. tales como [[lípidos]], [[glícido]]s, [[proteína]]s, [[vitamina]]s, e [[mineralMineral (nutriente)|minerais]].
 
O vitelo provén na súa maioría do [[óvulo]], e serve para a [[nutrición]] do [[embrión]], polo menos nas súas fases iniciais.
As proteínas funcionan en parte como alimento por si mesmas e, en parte, para a regulación do almacenamento e subministración dos outros [[nutriente]]s. Por exemplo, nalgunhas especies a cantidade de xema nun ovo afecta aos procesos de desenvolvemento que seguen á [[fecundación]].
 
O vitelo non é un material de [[célula]]s vivas, como o [[protoplasma]], senón un material en gran parte pasivo, é dicir, un [[deuteroplasma]] (elementos inactivos do protoplasma, principalmente o material nutritivo que contén o [[saco vitelino]]),<ref>MOSBY (2010): ''Diccionario Mosby Pocket de Medicina, Enfermería y Ciencias de la Salud''. 6ª ed. [[Ámsterdam]], [[Países Baixos]]: Elsevier Mosby. ISBN 978-84-8086-682-8.</ref> de aí o sinónimo deuteroplasma. O material alimentario e as estruturas de control asociadas fornécense durante a [[ooxénese]]. Parte do material almacénase máis ou menos na forma en que o corpo materno o subministrou, en parte como procesado por [[Tecido (bioloxía)|tecidos]] non xerminais no ovo, mentres que parte do procesamento biosintético na súa forma final acontece no propio [[ovocito]].<ref>{{sfn|Barnes, RichardR. StephenS. Kent (2001):K., ''[https://books.google.com/books?id=YLxJETTBCSsC&lpg=PP1&hl=en&pg=PA347#v=onepage&q&f=falseet The Invertebrates: A Synthesis]al''. Wiley-Blackwell. ISBN|978-0-632-04761-1, 2001|p.= 347.</ref>}}
 
== Diferenzas entre as especies ==
Algúns tipos de ovos non conteñen vitelo, por exemplo, porque se producen en situacións nas que o subministro de alimentos é suficiente (como no corpo do [[hospedador]] dun [[parasito]]) ou porque o embrión se desenvolve no corpo da nai, que subministra o alimento, normalmente a través da [[placenta]]. Dise que os sistemas reprodutivos nos que o corpo da nai subministra directamente o alimento ao embrión son '''matrotróficos''', e que aqueles nos que o embrión é subministrado polo vitelo son '''lecitotróficos'''. En moitas especies, como todas as [[aves]], e na maioría dos [[réptiles]] e [[insectos]], o vitelo adopta a forma dun órgano especial de almacenamento construído no tracto reprodutivo da nai. En moitos outros animais, especialmente especies moi pequenas, como algúns [[peixe]]s e [[invertebrados]], o material do vitelo non se encontraa nun órgano especial, senón no interior do ovo.
 
LaA cantidadcantidade de vitelo está relacionada con lacoa historia evolutiva dedas una especie[[especies]]. Así, losos pequeñospequenos animalesanimais que producen grandes cantidades de huevosovos para aseguraraseguraren sua súa supervivencia presentan huevosovos [[Oligolecito|oligolecitos]] oou mesolecitos, por lopolo que elo [[embrión]] debe desarrollarsedesenvolverse rápidamenterapidamente antes de agotaresgotar as sussúas reservas nutritivas. [[Ave]]sAs yaves [[reptile]]se os réptiles necesitan huevosovos polilecitos para aseguraraseguraren laa nutrición de embrionesembrións complejoscomplexos que se desarrollandesenvolven fuerafóra de lada madrenai. LosOs [[mamífero]]s producen huevosovos pequeñospequenos desprovistos casicase de vitelo, debido alao desarrollodesenvolvemento de lada [[placenta|placentación]], a pesar deda susúa origenorixe evolutivoevolutiva a partir de especies de huevosovos polilecitos. Sin embargoPorén, durante laa [[gastrulación]] de losdos mamíferos se sigueséguese un esquema muymoi similar al deao losdos huevosovos polilecitos a pesar de ser másmáis complejocomplexo.
 
== Clasificación dos ovos segundo o vitelo ==
 
=== PorPola la cantidadcantidade de vitelo ===
* ''Oligolecitos'' oou ''microlecitos'': pocapouca cantidadcantidade.
* ''Mesolecitos'' oou ''heterolecitos'': cantidadcantidade media.
* ''Polilecitos'' oou ''megalecitos'': gran cantidadcantidade.
 
=== Por laPola distribución deldo vitelo ===
* ''Isolecito'': uniformemente distribuidodistribuído.
* ''Telolecito'': concentrado en unnun polo (polo vegetalvexetal), mientrasmentres que enno el otrooutro extremo se encuentraencontra elo polo animal, que constituyeconstitúe elo [[disco embrionario]].
* ''Centrolecito'': concentrado en elno centro.
 
=== Vitelo en lasnas aves ===
EnNas estasaves especies, elo vitelo está formado por dosdous tiposcompoñentes:
* O ''vitelo amarelo'', que é o maior dos dous compoñentes.
 
* ElO ''vitelo blancobranco'', que forma unaunha parte central bulbosa (''látebra'') prolongándose ennun un cuellocolo que se expande bajobaixo elo [[disco embrionario]], formando elo chamado ''núcleo de Pander''.
* El ''vitelo amarillo'', que es el mayor de los dos componentes.
* El ''vitelo blanco'', que forma una parte central bulbosa (''látebra'') prolongándose en un cuello que se expande bajo el [[disco embrionario]], formando el ''núcleo de Pander''.
 
Además, el blanco se alterna en finas capas concéntricas con otras más gruesas del amarillo. Esto se debe a que por la noche, el vitelo posee una menor cantidad de grasa y más de [[proteína]]s, formando la capa de vitelo blanco.
 
== Notas ==
== Véxase tamén ==
=== Bibliografía ===
* Barnes, R. S. K., ''et al''. (2001): ''[https://books.google.com/books?id=YLxJETTBCSsC&lpg=PP1&hl=en&pg=PA347#v=onepage&q&f=false The Invertebrates: A Synthesis]''. Hoboken, [[Nova Jersey]], [[USA]]: Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-632-04761-1.
* García Monterde, José. Embriología Veterinaria, 2006. Universidad de Córdoba.
* García Monterde, José e Francisco Gil Cano (2006): [http://www.intermedica.com.ar/media/mconnect_uploadfiles/g/i/gil_cano.pdf ''Embriología Veterinaria. Un enfoque dinámico del desarrollo animal'']. [[Córdoba, España|Córdoba]]: Universidad de Córdoba. ISBN 978-950-555-409-6.
 
=== Outros artigos ===
31.894

edicións