Diferenzas entre revisións de «Idade Contemporánea»

Ligazón interna
m (Xénero de nada https://academia.gal/dicionario/-/termo/busca/nada)
(Ligazón interna)
==== Independencia de Estados Unidos ====
{{Artigo principal|Guerra de Independencia dos Estados Unidos}}
[[Ficheiro:Constitution_of_the_United_StatesConstitution of the United States,_page_1 page 1.jpg|miniatura|A primeira páxina da [[Constitución dos Estados Unidos de América]] (17 de setembro de 1787) comeza co soado ''We the People'' ("Nós, o Pobo"), que define o suxeito da [[soberanía]]. O precedente inmediato fora, ademais da Declaración de Independencia, a [[Declaración de Dereitos de Virginia]] (12 de xuño de 1776). Nos dez anos seguintes, as primeiras emendas conformaron o que se denominou ''[[Carta de Dereitos dos Estados Unidos|Carta de Dereitos]]'' (1789). Desde entón foi profusamente emendada.]]
 
Os ingleses instaláronse nas [[Trece Colonias]] da costa noroccidental americana desde o século XVII. Durante a gran guerra colonial entre Inglaterra e Francia ([[1756]]-[[1763]]), e que foi correlato americano da [[Guerra dos Sete Anos]] europea, os colonos estadounidenses cobraron conciencia de ata que punto os seus intereses eran diverxentes dos da metrópole (imposibilidade de recibir un trato equilibrado, ou de ascender no exército), así como dos límites da capacidade desta e do seu propio poder. Nos anos seguintes, ante apremiantes necesidades fiscais, intentouse incrementar a extracción de recursos das colonias impondo taxas sen ningún tipo de control local nin representación na súa discusión. Tras o arrefriado progresivo de relacións, os colonos e os ''casacas vermellas'' (as tropas inglesas, chamadas así pola cor do seu uniforme) tiveron as primeiras refregas en incidentes menores cuxa importancia se magnificaba converténdoos en simbólicos ([[Masacre de Boston]], 1770, [[Boston Tea Party]] , 1773 -Motín do té {{gl}})-). En [[1776]], nun [[Primeiro Congreso Continental|Congreso Continental]] reunido na cidade de [[Filadelfia]], representantes enviados polos parlamentos locais das Trece Colonias proclamaron a independencia. A guerra, liderada por [[George Washington]] no lado colonial, que recibiu o apoio internacional de España e Francia, terminou coa completa derrota dos ingleses na [[batalla de Yorktown (1781)]]. No [[Tratado de París (1783)]] recoñeceuse por Inglaterra a independencia dos Estados Unidos.
[[Francia]] apoiara activamente ás [[Trece Colonias]] contra [[Inglaterra]], con tropas comandadas polo [[Marqués de La Fayette]]; pero aínda que a intervención foi exitosa militarmente, custoulle cara á monarquía francesa, e non só en termos monetarios. Sumada á débeda cuxos intereses xa levaban a maior parte do orzamento, e no medio dunha crise económica, levou á monarquía ao bordo da quebra financeira. As deposicións sucesivas de [[Charles Alexandre de Calonne|Calonne]], [[Anne Robert Jacques Turgot|Turgot]] e [[Jacques Necker|Necker]], os ministros que propuñan reformas máis profundas, fixeron ao goberno de [[Luís XVI de Francia|Luís XVI]] aínda máis impopular. O rei, sen apoio entre a [[aristocracia]] que controlaba [[Antigo Réxime en Francia|as institucións]] (negativa da [[Asemblea de notables]] de 1787), aceptou como mellor saída convocar aos [[Estados Xerais de Francia|Estados Xerais]], parlamento de orixe medieval no que estaban representados os tres [[estamento]]s, e que non se reunía desde facía máis de cen anos. Durante a elección dos deputados, habíanse de redactar ''[[Cahiers de doléances]]'' ({{gl}} cadernos de queixas), peticións que representaban o pulso da opinión de cada parte do país. Seguindo o argumentario ilustrado, as do ''[[Terceiro Estado]]'' (o ''pobo chairo'' ou os non privilexiados, cuxo portavoz era a burguesía urbana) pedían que os [[Privilexio|estamentos privilexiados]] ([[clero]] e [[nobreza]]) pagasen impostos como o resto dos súbditos da coroa francesa, entre outras profundas transformacións sociais, económicas e políticas. Unha vez reunidos, non houbo acordo sobre o sistema de votación (o tradicional, ''por brazos'', daba un voto a cada un, mentres que o individual favorecía ao Terceiro Estado, que obtivera previamente a convocatoria dun número maior destes). Finalmente, os deputados do Terceiro Estado, aos que se sumaron un bo número de nobres e eclesiásticos próximos ideoloxicamente a eles, reuniuse por separado para formar unha autodenominada [[Asemblea Nacional (Revolución francesa)|Asemblea Nacional]].
 
O [[14 de xullo]] de [[1789]] o pobo de París, nun movemento espontáneo, [[toma da Bastilla|tomou a fortaleza da Bastilla]], símbolo da autoridade real. O rei, sorprendido polos acontecementos, fixo concesións aos revolucionarios, que tras a [[declaración dos dereitos do home e do cidadán]] e a eliminación das cargas feudais, no relativo á forma de goberno só aspiraban a establecer unha monarquía limitada como a británica, pero cunha Constitución escrita. A [[Constitución francesa de 1791|Constitución de 1791]] confería o poder a unha [[Asemblea Lexislativa (Francia)|Asemblea Lexislativa]] que quedou en mans dos máis radicais (os membros da Constituínte aceptaron non poder ser reelixidos) e profundou as transformacións revolucionarias. Tras o intento de fuga do rei, este quedou prisioneiro, e en [[1792]] a Francia revolucionaria houbo de rexeitar a invasión dunha coalición de potencias europeas, decididas a esmagar o movemento revolucionario antes de que o exemplo contaxiásese aos seus territorios. A eficacia do exército revolucionario, motivado polo patriotismo (''[[A Marsellesa]]'', ''[[A patrie en danger]]'' ({{gl}} A patria en perigo), ''[[Levée en masse]]'' ({{gl}} [[Leva]] en masa)<ref>A guerra declarouse o 20 de abril, o himno foi composto o 24 do mesmo mes; e a declaración da Asemblea, en vista do catastrófico comezo da guerra, foi do 11 de xullo de 1792.</ref>) e a defensa do conquistado polo pobo, fronte aos desmotivados exércitos mercenarios, cuxos oficiais non o eran por mérito, senón por nobreza, demostrou ser suficiente para a vitoria. No interior, a revolta do 10 de agosto de 1792, protagonizada polos ''[[Sans-culotte]]'' ({{gl}}sen calzóns) -a plebe urbana de París- forzou á Asemblea a substituír ao rei por un Consello provisional e convocar eleccións por [[sufraxio universal]] a unha ''[[Convención Nacional (Revolución francesa)|Convención Nacional]]'', que dominaron os [[Xacobinismo|xacobinos]]. A súa política de supresión de toda oposición, o chamado ''[[O Terror (Revolución francesa)|Terror]]'' (1793-1795), eliminou fisicamente á oposición [[contrarrevolucionaria]] (moi forte nalgunhas zonas, como a [[Guerra de Vandée|Vendée]]) así como aos elementos revolucionarios máis moderados ([[girondino]]s), mentres os que puideron fuxir (nobres e clérigos ''refractarios'', que non aceptaran xurar a ''[[constitución civil do clero]]'') saían ao exilio. Estableceuse un réxime político republicano, que transformou ata [[calendario republicano francés|o calendario]], establecía un sistema de prezos e salarios máximos (''[[lei do máximum xeral]]'') e controlaba todos os aspectos da vida pública mediante o [[Comité de Salvación Pública]] dirixido por [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]]. O número de execucións, polo ''igualitario'' método da [[guillotina]] foi moi alto, e incluíu ao rei e á raíña, así como a varios dos propios xacobinos, como [[Georges-Jacques Danton|Danton]], e a un gran científico, [[Antoine Lavoisier|Lavoisier]] (en ocasión da súa condena, díxose: ''a revolución non necesita sabios''). Un [[golpe de estado]] (coñecido como ''reacción thermidoriana'', polo nome no novo calendario do mes en que se produciu) acabou fisicamente con Robespierre e o seu réxime e instaurou un sistema moito máis moderado, do gusto da burguesía: o [[Directorio (Revolución francesa)|Directorio]] ([[1795]]-[[1799]]).
 
===== Modelo de proceso revolucionario =====
5.660

edicións