Diferenzas entre revisións de «España»

sen resumo de edición
(Recuperando 1 fontes e etiquetando 0 como mortas. #IABot (v2.0beta15))
A economía española é a 14ª economía mundial en términos de [[PIB]], por diante de [[Indonesia]] e de [[Turquía]], e segundo [[Eurostat]], o [[Renda per cápita|PIB per cápita]] español situouse, en 2011, no 99% da media da [[Unión Europea]], por diante de [[Chipre]].<ref>{{Cita web
| páxina-web= Eurostat | título = GDP per inhabitant in the member states - First estimates for 2011. | ano = 2011 | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00114 | dataacceso = 2011 }}</ref>
 
Ademais, segundo o informe de 2010 da [[ONU]], ten un [[índice de Desenvolvemento Humano|índice de desenvolvemento humano]] de 0.878, o 23º maior do mundo, por diante doutros grandes países europeos, como [[Grecia]], [[Italia]] ou [[Reino Unido]].<ref>{{Cita web
|obra= Programa das Nacións Unidas para o Desenvolvemento.
[[Ficheiro:Estoria de españa.jpg|miniatura|Manuscrito da ''[[Estoria de España]]'' de [[Alfonso X o Sabio]].]]
 
Coa invasión musulmá o nome de ''Spania'' ou ''España'' transformouse en اسبانيا, ''Isbāniyā''. O uso da palabra España segue resultando inestable, dependendo de quen o use e en que circunstancias. Algunhas crónicas e outros documentos da alta [[Idade Media]] designan exclusivamente con ese nome (España ou Spania) ao territorio dominado polos musulmáns. Así, [[Afonso I o Batallador]] (1104-11341104–1134) di nos seus documentos que «El reina en Pamplona, Aragón, Sobrarbe e Ribagorza», e cando en 1126 fai unha expedición ata Málaga dinos que «foi ás terras de España». Pero xa a partir dos últimos anos do século XII xeneralízase novamente o uso do nome de España para toda a península, sexa de musulmáns ou de cristiáns. Así se fala dos ''cinco reinos de España'': [[Reino de Granada|Granada]] (musulmán), [[Reino de León|León]] con [[Reino de Castela|Castela]], [[Reino de Navarra|Navarra]], [[Reino de Portugal|Portugal]] e [[coroa de Aragón]] (cristiáns).
 
==== Identificación coas coroas de Castela e Aragón ====
[[Ficheiro:Portrait of Philip II of Spain by Sofonisba Anguissola - 002b.jpg|miniatura|esquerda|[[Filipe II de España|Filipe II]].]]
Trala morte de Sabela a Católica, en [[1504]], a súa filla Xoana sucedeuna no trono de Castela. Xoana estaba casada con [[Filipe I de Castela|Filipe I]], ao que chamaron o Fermoso, fillo do Archiduque de Austria e Emperador do Sacro Imperio Romano-Xermánico. Filipe morreu moi novo e a Xoana foi incapacitada por tola.
 
O seu fillo [[Carlos I de España]] herdou as coroas de Castela e Aragón, ademais do sacro Imperio Romano-Xermánico e as posesións da Casa de Borgoña. Na súa madurez, decide retirarse á vida relixiosa recluíndose no [[Mosteiro de Yuste]] ([[Provincia de Cáceres|Cáceres]]) en [[1556]]. O seu fillo [[Filipe II de España|Filipe II]] herdaría a [[coroa hispánica]] con todas as súas posesións e o seu irmán [[Fernando I, Sacro Emperador Romano-Xermánico|Fernando I de Habsburgo]] o Sacro Imperio Romano Xermánico.
[[Ficheiro:El escorial blick von oben.jpg|miniatura|[[Mosteiro de El Escorial]].]]
Nas eleccións seguintes ([[1982]]), venceu o [[Partido Socialista Obrero Español]], con [[Felipe González Márquez|Felipe González]] como presidente do goberno. Manteríase no poder durante as tres seguintes lexislaturas. En [[1986]] España incorpórase á [[Comunidade Económica Europea]], precursora da [[Unión Europea]] e nese mesmo ano celébrase un referendo no que se consulta ao pobo sobre a permanencia ou non na [[OTAN]]. O PSOE defendeu o si. En [[1992]] España aparece de forma rechamante no escenario internacional coa celebración dos Xogos Olímpicos en [[Barcelona]], a declaración de [[Madrid]] como Cidade Cultural Europea e a celebración en [[Sevilla]] da [[Exposición Universal]] ''[[Exposición Universal de Sevilla de 1992|EXPO 92]]''.
 
Durante este período produciuse unha profunda modernización da economía e a sociedade españolas, caracterizada polas reconversións industriais e a substitución do modelo económico tardofranquista por outro de corte máis liberal -o–o que conduciu a tres importantes folgas xerais-xerais–, a xeneralización do pensamento e os valores contemporáneos na sociedade española, o desenvolvemento do [[estado das autonomías]], a transformación das [[Forzas Armadas de España|Forzas Armadas]] e o enorme desenvolvemento das infraestruturas civís. Con todo, houbo tamén unha situación de elevado desemprego e cara ao final do mesmo produciuse un importante estancamento económico, que non iniciaría a súa recuperación ata [[1993]] -cando–cando a taxa de desemprego descendeu do 23% ao 15%-, e destapouse o caso [[GAL]] de [[terrorismo de estado]].
 
As eleccións de [[1996]] deron a vitoria ao [[Partido Popular]], con [[José María Aznar]] como presidente, cargo que exerceu durante dúas lexislaturas, obtendo nas [[Eleccións Xerais 2000 en España|eleccións xerais de 2000]] a maioría absoluta.
As illas españolas máis poboadas no ano [[2010]] segundo o [[Instituto Nacional de Estadística]] eran:
 
# [[Tenerife]] - 906.854 hab.
# [[Mallorca]] - 869.067 hab.
# [[Gran Canaria]] - 845.676 hab.
# [[Lanzarote]] - 141.437 hab.
# [[Eivissa]] - 132.637 hab.
# [[Fuerteventura]] - 103.492 hab.
# [[Menorca]] - 94.383 hab.
# [[La Palma]] - 87.324 hab.
# [[La Gomera]] - 22.776 hab.
# [[El Hierro]] - 10.960 hab.
# [[Formentera]] - 9.962 hab.
# [[Illa de Arousa|Arousa]] - 5.000 hab.
# [[La Graciosa]] - 660 hab.
# [[Illa de Ons|Ons]] - 78 hab.
# [[Tabarca]] - 68 hab.
# [[Illa da Toxa|A Toxa]] - 55 hab.
 
=== Inmigración en España ===
* [[Lingua catalá|Catalán]] ou [[valenciano]] (9% da poboación)<ref name=EUROBAR/>, cooficial en [[Cataluña]], [[Illas Baleares]] e [[Comunidade Valenciana]] (nesta última baixo o nome oficial de [[valenciano]]<ref>{{Cita web |url=http://www.gva.es/cidaj/cas/c-normas/5-1982.htm |título=Artigo 7 do Título I do Estatuto da Comunidade Valenciana |data-acceso=31 de xaneiro de 2009 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20070706063412/http://www.gva.es/cidaj/cas/c-normas/5-1982.htm#9 |dataarquivo=06 de xullo de 2007 |urlmorta=si }}</ref>). É falado tamén, sen status de cooficialidade, na zona oriental de [[Aragón]] coñecida como [[Franxa de Aragón]] e en tres concellos da comarca murciana de [[El Carche]].
* [[Lingua galega|Galego]] (5 % da poboación)<ref name=EUROBAR/>, cooficial en [[Galicia]]. É falado tamén na [[Terra Eo-Navia]] ([[Asturias]]), no oeste do [[O Bierzo|Bierzo]] ([[provincia de León|León]]) e nas [[As Portelas|Portelas]] ([[Provincia de Zamora|Zamora]]), sen status de cooficialidade. Tamén se fala nalgúns concellos de [[Estremadura]] de maneira non oficial, na zona do [[Val de Xálima]], onde é coñecido tamén como ''[[Fala de Estremadura|Fala]]''.
* [[Lingua éuscara|Éuscaro]] (1% da poboación)<ref name=EUROBAR/>, cooficial no [[Euskadi|País Vasco]] e na zona vascófona de [[Navarra]], onde se denomina estatutariamente ''vascuence''. É falado tamén na zona mixta de [[Navarra]] (onde o éuscaro, sen ser oficial, goza de certo recoñecemento) e de forma moi minoritaria na non vascófona.
* [[Lingua occitana|Occitano]], cooficial en [[Cataluña]]<ref>Artigo 6 do [http://www.gencat.cat/generalitat/cas/estatut/titol_preliminar.htm#a6 Estatuto de Autonomía de Cataluña] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929115352/http://www.gencat.cat/generalitat/cas/estatut/titol_preliminar.htm#a6 |date=29 de setembro de 2011 }}</ref>, onde é falado, na súa [[Lingua aranesa|variedade aranesa]], nos concellos do [[Val de Arán]] ([[Provincia de Lleida|Lleida]]).
 
Tamén se falan patrimonialmente outras linguas ou dialectos [[lingua románica|románicas]] que non teñen status de lingua oficial:
7

edicións