Diferenzas entre revisións de «Taxiquistán»

sen resumo de edición
m (nova clave para a Categoría:Taxiquistán: " " mediante HotCat)
| membro_de = [[ONU]], [[OSCE]], [[CEI]], [[OCS]]
}}
'''Taxiquistán''' (Тоҷикистон) é un país de [[Asia Central]]. Ten fronteiras con [[Afganistán]], a [[China]], o [[Kirguizistán]] e o [[UzbequistánUzbekistán]]. É o único país do Turquestán da ex Unión Soviética que fala unha lingua non turca, senón [[taxico]], que é unha lingua irania, que xunto co persa moderno e o darí, derivan do persa medio.
 
== Historia ==
[[Ficheiro:Old_bearded_man_from_Tajikistan.jpg|esquerda|miniatura]]
 
O principal grupo étnico do Taxiquistán é o [[taxico (pobo)|taxico]], con minorías tales coma os uzbecos[[Pobo uzbeko|uzbekos]] e quirguices, e unha pequena minoría en retroceso de [[Rusia|rusos]]. Dado que non todo o mundo en Taxiquistán é taxico, aos cidadáns non taxicos chámaselles taxiquistanos. O xentilicio de calquera persoa do Taxiquistán é '''taxiquistano''', mentres que o grupo étnico maioritario taxico chámanse a si mesmos '''taxico''' (tajikí).
 
Os actuais taxicos son un pobo [[iranio]], concretamente descenden dos antigos pobos iranios orientais de [[Asia Central]], tales coma os [[sogdiano]]s e os [[bactrio]]s, cunha mestura de iranios occidentais ([[Persia|persas]]) así coma pobos non iranios.<ref name=LibCong>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-13606.html Library of Congress Country Studies - Tajikistan - Historical & Ethnic Background - 1996]</ref>
 
Historicamente, o Taxiquistán e UzbequistánUzbekistán (Khanato de Buxara) foron patria dos [[xudeus de Buxara|xudeus buxorís]], que remontan a súa ascendencia ás [[Tribos Perdidas de Israel]] abandonan o cativerio dos babilonios no século VII d.C., pero non quedan apenas moitos xudeu-buxorís no Taxiquistán.
[[Ficheiro:Taj PopRurPop1958-2005.jpg|miniatura|500px|dereita|Taxiquistán: Poboación rural e poboación total 1958-2005 (millóns). State Statistical Committee, Dushanbe, estadísticas de varios anos.]]
 
[[Ficheiro:Old woman from Tajikistan.jpg|miniatura|Anciá taxica (2007).]]
[[Ficheiro:A Tajikistani man.jpg|miniatura|Un estudoso de relixión do Taxiquistán (2005).]]
Os [[taxicos]] representan un 79.9%, os [[uzbecosPobo uzbeko|uzbekos]] un 15.3%, os [[RusiaPobo ruso|rusos]] un 1.1% (en grande retroceso debido a emigración ou o retorno a Rusia), os [[quirguices]] un 1.1% (tamén en retroceso, moitos prefiren asentarse en Quirguicia), outros (incluíndo os [[xudeus de Buxara]] e os [[alemáns do Volga]]) un 2.6% (segundo o censo de poboación do ano 2000).
 
'''Cadro étnico segundo os censos de poboación dende 1926 ata 2000''' (en miles) <ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php Results of the 2000 population census in Tajikistan.]</ref> <br />
|4898,4
|----
|[[UzbecosPobo uzbeko|Uzbekos]] e outros [[pobos turcos]]
|176,4
|332,3
O transporte aéreo é considerado non fiable.<ref>[https://web.archive.org/web/20050226190634/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Tajikistan.pdf Tajikistan country profile.] [[Biblioteca do Congreso dos Estados Unidos|Biblioteca do Congreso]] [[Federal Research Division]] (Xaneiro de 2007). ''Este artigo incorpora textos desta fonte que é de dominio público.''</ref>
=== Ferrocarril ===
O sistema ferroviario conta soamente con 480 quilómetros de traxectos, todos de [[vía ancha]]. O sistema de ferrocarrís conecta os principais centros urbanos do oeste do Taxiquistán coas vilas principais nas veciñas UzbequistánUzbekistán e [[Turkmenistán|Turcomenia]]. No ano 2000 unha nova liña conectou as cidades do sur de [[Curgonteppa]] (Qurghonteppa) e [[Kulob]]. O tránsito de pasaxeiros polo Taxiquistán viuse dificultado polos fracasos periódicos dos ferrocarrís taxicos de pagar tarifas de tránsito e por cuestións de seguridade.<ref>[https://web.archive.org/web/20050226190634/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Tajikistan.pdf Tajikistan country profile. Library of Congress, Federal Research Division] (Xaneiro 2007). ''Este artigo incorpora textos desta fonte que é de [[dominio público]].''</ref>
 
=== Estradas e autoestradas ===
[[Ficheiro:1229 chineseBridge1.jpg|miniatura|dereita|Traballadores chineses construíndo unha ponte na estrada entre Dushanbe e Ghuxand.]]
 
O Taxiquistán conta cunha estimación de 30.000 quilómetros de estradas, das que a grande maioría foron construídas antes de [[1991]]. Unha artería principal percorre de norte a sur a través das montañas entre a cidade de [[Ghuxand]] (Xushand), no noroeste, e Dushanbe. Unha segunda arteria vai ao leste dende Dushanbe a [[Ghorog]] (Xorogh) na [[Provincia Autónoma do Badaghxán Montañoso]] e logo ao nordés a través das montañas á cidade de [[Ox]] (Oş) en [[Quirguicia]]. Debido a que a ruta Ghuxand–Dushanbe estaba pechada en inverno, construíuse o túnel de Anzob para evitar o paso de montaña e abrir así unha ruta que conecte [[Tashquent|Taxquent]] (Taşkent) (UzbequistánUzbekistán) e puntos do norte con [[Afganistán]] e [[Paquistán]] ao sur, vía Taxiquistán.
 
A China investiu aproximadamente 720 millóns de dólares en melloras de infraestruturas no Taxiquistán, incluíndo a reconstrución, ensanche e mellora da estrada entre Dushanbé e Ghuxand que dende agosto de 2007 está a usar equipamento chinés para os traballos de reconstrución.<ref>[http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav080107a.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820061633/http://www.eurasianet.org/departments/insight/articles/eav080107a.shtml |date=20 de agosto de 2008 }} TAJIKISTAN: A CHINESE ROAD TO THE FUTURE? ; EURASIANET. (último acceso 20-08-2008)</ref>
 
=== Gasodutos e oleodutos ===
Taxiquistán conta cun gasoduto de 549 quilómetros que leva [[gas natural]] dende UzbequistánUzbekistán ata Dushanbe e leva gas entre lugares de UzbequistánUzbekistán polo noroeste do Taxiquistán. O Taxiquistán tamén conta cun oleoduto duns 38 quilómetros.<ref>[https://web.archive.org/web/20050226190634/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Tajikistan.pdf Tajikistan country profile. Library of Congress, Federal Research Division] (Xaneiro 2007). ''Este artigo incorpora textos desta fonte que é de dominio público.''</ref>
 
=== Portos e canles ===
 
=== Aeroportos ===
No ano 2007 o Taxiquistán contaba con 26 aeroportos, dos que 18 tiñan pavimentadas as pistas de aterraxe e dous con pistas de aterraxe de máis de 3.000 metros.<ref name="Tajikistan"/> O aeroporto máis grande é o de [[Aeroporto de Dushanbe|Dushanbe]] que ten só uns poucos voos con destinos internacionais. Uns poucos voos unen Dushanbe con Taxquent (Taşkent) que é o aeroporto máis achegado que ofrece conexións coa maioría de destinos europeos. Os seguintes aeroportos máis grandes son o de [[Aeroporto de Ghuxand|Ghuxand]] (Xujand) e o de [[Aeroporto de Kulob|Kulob]]. A compañía estatal [[Tajikistan Airlines]] que conta cun rexistro de seguridade cuestionable, ofrece voos a outros países de [[Asia Central]] coa excepción de UzbequistánUzbekistán, e voos semanais á [[Alemaña]] e a [[Rusia]].<ref>[https://web.archive.org/web/20050226190634/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Tajikistan.pdf Tajikistan country profile. Library of Congress, Federal Research Division] (xaneiro 2007). ''Este artigo incorpora textos desta fonte que é de dominio público.''</ref>
 
== Cultura ==
226.201

edicións