Diferenzas entre revisións de «Oceanía»

sen resumo de edición
m (Desfixéronse as edicións de 83.51.57.0 (conversa); cambiado á última versión feita por Elisardojm)
Etiqueta: Reversión
{{Artigo principal|Historia de Oceanía}}
=== Prehistoria e primeiros poboadores ===
[[Ficheiro:Map of Sunda and Sahul.png|280px|dereita|miniatura|A masa continental de [[Sahul]], antes de que a elevación do nivel dos océanos separase a Australia, Nueva Guinea e Tasmania trala última era glacial.]]
A orixe do nome '''''Oceanía''''' foi acuñadocuñado polo xeógrafo Conrad Malte-Brun en 1812; ''Océanie'' provén do grego ''okeanos'' 'océan'.<ref>Oceania". Oxford English Dictionary. Oxford University Press. 2nd ed. 1989.</ref>
 
Os primeiros humanos que poboaron Oceanía, e que son os antergos dos actuais [[pobos papúas|papúas]] e [[aborixes australianos|nativos australianos]], chegaron hai máis de 49.000 anos procedentes do sueste de [[Asia]]<ref name="hamm_2016">{{Cita publicación periódica| doi = 10.1038/nature20125| issn = 0028-0836| volume = advance online publication| last1 = Hamm| first1 = Giles| last2 = Mitchell| first2 = Peter| last3 = Arnold| first3 = Lee J.| last4 = Prideaux| first4 = Gavin J.| last5 = Questiaux| first5 = Daniele| last6 = Spooner| first6 = Nigel A.| last7 = Levchenko| first7 = Vladimir A.| last8 = Foley| first8 = Elizabeth C.| last9 = Worthy| first9 = Trevor H.| last10 = Stephenson| first10 = Birgitta| last11 = Coulthard| first11 = Vincent| last12 = Coulthard| first12 = Clifford| last13 = Wilton| first13 = Sophia| last14 = Johnston| first14 = Duncan| title = Cultural innovation and megafauna interaction in the early settlement of arid Australia| journal = Nature| accessdate = 2016-11-02| date = 2016-11-02| url = http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature20125.html}}</ref>. A esta primeira ouleada humana seguiu a dos [[pobos austronesios|austronesios]], tamén de orixe asiático, que se estenderían cara ao leste ata a [[Illa de Pascua]]. Tanto a migración pre-austronesia como a posterior inmigración austronesia déronse en ouleadas diferentes que abarcaron diversos varios milenios en completarse. Hai 18 mil anos [[Nova Guinea]] e [[Australia]] formaban unha única masa de terra poboada por seres humanos, posteriormente a subida do nivel do mar illou ás poboacións en tres grupos Nova Guinea, Australia e [[Tasmania]] (ademais dalgunhas poucas illas menores). Ditas poboacións evolucionaron separadamente baixo condicións ecolóxicas diverxentes e desenvolveron patrónspadróns culturais independentes. Por outra banda a presenza austronesia en Oceanía está testemuñada arqueolóxicamentearqueoloxicamente xa no [[milenio II a. C.]], cando ocupaba basicamente rexións dentro de [[Melanesia]], aínda que as últimas illas importantes en ser colonizadas foron alcanzadas durante o primeiro [[I milenio|milenio I d.C.]].
 
=== Dominio do Imperio tongano ===
No 950 d.C. o [[Imperio Tu'i Tonga]] dominou a maioría das illas de Oceanía, nos seus comezos os reis lograron desfacerse do dominio estranxeiro e consolidou o poder do imperio no que hoxe é [[Tonga]]. Cerca ao ano 1200 comezou a súa expansión que se deu ata, aproximadamente o 1500. O imperio conquistou o que hoxe en día se coñece como [[Fixi]], partes de [[Samoa]] e outras illas da polinesia como as [[Illas Cook]] e [[Niue]]. A grangrande habilidade para construír canoas e o bo sistema aplicado ás invasións facilitou que Tu'i Tonga establecésese en máis illas aínda.
 
Próximo ao ano [[1500]] desatáronse moitos problemas na realeza do imperio que debilitou a súa figura nas colonias, que conseguiron moita autonomía da coroa real e o poder central. En [[1799]] foi asasinado [[Tuku'aho]], o rei que posuía o poder nese momentoentón, o que desatou unha terrible guerra civil. Xa coa presenza europea a guerra civil terminou de devastar aosos dous bandos, deixando aoo imperio dezmadodiminuído ennas mans da coroa británica.
 
=== Colonización europea ===
=== Independencia das illas ===
[[Ficheiro:Opening of the first parliament.jpg|miniatura|esquerda|200px|Apertura do [[Parlamento de Australia]] en [[1901]].]]
ANo finaisfinal do [[século XIX]] e comezos do [[Século XX|XX]], comezaron os desexos de independencia nas colonias británicas, [[Australia]] e [[Nova Zelandia]], en [[1901]] e en [[1907]], respectivamente, abriron o camiño aos demaisrestantes países cara á independencia.
 
Os países máis débiles e pobres só puideron declararse independentes durante a segunda metade do século XX. En 1962, Samoa declarou a súa independencia de Nova Zelandia, que a ocupou anos atrásantes; logo seguiron [[Nauru]] en 1968, [[Fixi]] e [[Tonga]] en [[1970]], as [[Illas Salomón]] e [[Tuvalu]] en [[1978]], os [[Estados Federados de Micronesia]] e [[Kiribati]] en [[1979]] (aínda que recoñecida en [[1990]] para Micronesia), [[Vanuatu]] en [[1980]], as [[Illas Marshall]] en 1990 e [[Palau]] en 1994 seguíronos no proceso de liberdade.
 
Estas nacións formaron o [[Foro das Illas do Pacífico]] para intentar axudar a países que aínda están baixo o mandato de potencias, como [[Guam]], en poder dos [[Estados Unidos]], e [[Nova Caledonia]] e [[Polinesia Francesa]], ambas en poder de [[Francia]].
|}
 
O términotermo Oceanía cobre unha rexión macrogeográficamacroxeográfica situada entre [[Asia]] e [[América]], con Australia continental como a masa principal do continente, seguida polos moito menores e próximas illas de Nova Guinea, Tasmania e Nova Zelandia, ás que se suman unhas 25.000 pequenas illas dispersas no Pacífico.
 
Os territorios de Oceanía esténdense desde o sueste de Asia polo [[Océano Pacífico]] cara a América. Coa súa extensión de 9.008.458 [[quilómetro cadrado|km²]] é o continente máis pequenomenor do mundo. Está bañada polos océanos [[Océano Índico|Índico]] e [[Océano Pacífico|Pacífico]], cun total de 25.760&nbsp;km de costas e posúe a [[Anexo:Illas por superficie|segunda maior illa do mundo]], [[Nova Guinea]], con 785.753&nbsp;km².<ref>[http://islands.unep.ch/Tiarea.htm islands.unep.ch]</ref> O clima é fortemente influenciado por correntes oceánicas, incluíndo O Neno, o cal causa secas periódicas, e o sistema estacional tropical de baixa presión, que produce ciclóns no norte de Australia.
 
A rexión desértica ou semiárida é a de maior extensión: un 40% do seu territorio está cuberto por dunas de area. Oceanía é o continente máis seco, máis plano, cos terreos de maior antigüidade e os menos fértiles. Curiosamente, a montaña máis alta do continente, o Monte [[Jaya]] (4.884 m), non se acha en Australia, senón que se atopa na illa de Nova Guinea, pertencendo a Indonesia. O [[Monte Kosciuszko]], con 2228 m, é a principal elevación de Oceanía continental.
Desde a chegada dos colonizadores europeos, Oceanía estivo dividida nunha serie de [[Territorio dependente|territorios dependentes]], os que comezaron a alcanzar a súa autonomía só a partir de mediados do [[século XX]], fóra diso Australia e Nova Zelandia, que o fixeron a principios desa centuria.
 
Na actualidadeActualmente, aínda existenquedan moitos territorios non independizados, principalmente colonias do [[Reino Unido]] e [[Francia]], dependencias dos [[Estados Unidos]] e algúns territorios con convenios de soberanía con Australia ou con Nova Zelandia, aos que se suman a [[Illa de Pascua]] e a [[Illa Salas y Gómez]], pertencentes a [[Chile]].
 
<center>
|[[Ficheiro:Flag of New Caledonia.svg|border|20px]]||''[[Nova Caledonia]]'' <small>([[Francia]])</small>
|-
|[[Ficheiro:Flag of Christmas Island.svg|border|20px]]||''[[Illa de NavidadeNadal]]'' <small>([[Australia]])</small>
|[[Ficheiro:Flag of New Zealand.svg|border|20px]]||'''[[Nova Zelandia]]'''
|-
A definición exacta de que territorios pertencen ao continente é moi variada:
 
* Adóitase incluír en Oceanía todo o territorio situado dentro da placa tectónica australiana que, ademais de Australia, inclúe a illa de Tasmania, Nova Zelandia e o sur da illa de Nova Guinea. A [[liña de Wallace]] define o límite biogeográficobioxeográfico entre Asia e Oceanía, mentres que a [[liña de Weber]] o límite cultural.
* Os arquipélagos situados en Micronesia, Melanesia e Polinesia sempre se inclúen en Oceanía.
* Un sector dos entendidos inclúe a [[Insulindia]] (Queque políticamentepoliticamente inclúe Indonesia, Filipinas, Brunei, Timor oriental, Sabah e Sarawak) como parte de Oceanía o que se viu reflectido nalgúns atlas e no popular xogo de taboleiro [[Risk]]. O campo da lingüística comproba este límite dado que as linguas faladas en Melanesia, Polinesia, Micronesia e Insulindia están tan estreitamente emparentadas que conforman a subfamilia lingüística [[Linguas malaio-polinesias|malaio-polinesia]]. Investigacións xenéticas tamén corroboran este límite ao demostraren o estreito lazo étnico entre estas zonas de Oceanía.<ref>Kayser, Manfred et. a o. 2006. [http://mbe.oxfordjournals.org/content/23/11/2234.full Melanesian and Asian Origins of Polynesians: mtDNA and E Chromosome Gradients Across the Pacific]; ''Molecular Biology and Evolution'' 23(11): 2234-2244.</ref>
* Un sector dos xeógrafos e en especial os bioxeógrafos consideran que o límite entre Asia e Oceanía é a [[liña de Wallace]], incluíndo desta forma en Oceanía ás illas de Célebes, Sumba, Flores, Timor, as Illas Molucas e da Sonda.
* O territorio do leste de [[Indonesia]] situado dentro da [[Placa Australiana]] e constituído polo sur de [[Nova Guinea Occidental]] e outras illas máis pequenas, xeoloxicamente son parte de Oceanía. Os nexos políticos con [[Asia]] fan que en ocasións estes territorios sexan definidos como parte deste último continente, definíndose así a fronteira política.
* O arquipélago polinesio de [[Hawai]] é un estado estadounidense. As illas hawaianas están a algunha distancia da maior parte das illas de Oceanía, pero están culturalmente moito máis preto do resto de Oceanía que de [[América]].
* Os poucos territorios de Estados Unidos no Pacífico Norte (denominados en forma agrupada como [[Illas ultramarinas dos Estados Unidos|illas ultramarinas]]) están deshabitadosdespoboados, excepto polo persoal itinerante de servizo. Son agrupados moitas veces xunto á parte continental de Estados Unidos, dentro do continente americano.
* A [[Illa de Pascua]] é unha illa polinésica situada no Pacífico Oriental, pertencente a [[Chile]], e é polo xeral incluída en Oceanía como o seu punto máis oriental, debido en parte a que os seus antigos habitantes procedían da Polinesia. Por pertencer a Chile, é o único lugar de Oceanía onde o [[lingua castelá|español]] é idioma oficial. En Chile, tamén se considera que a próxima [[illa Salas y Gómez]] pertence xeograficamente a Oceanía.
* [[Nova Zelandia]] está dentro do chamado triángulo polinesio e neste sentido forma parte de [[Polinesia]]. A de Nova Zelandia constitúe unha das maiores culturas de Polinesia.
* A [[Timor Leste|República Democrática de Timor Leste]] é un país que adoita ser considerado parte do [[continente australiano]], polo que ás veces se inclúe en Oceanía.
* A fronteira cultural de Oceanía é similar á política só que ademais inclúe a totalidade da illa de Nova Guinea, as illas Halmahera, Raja Ampat, Obi, Seram, Buru, Aru, a illa de Pascua e a totalidade do arquipélago de Hawai.
* O términotermo Oceanía, no seu sentido máis amplo, abarca toda a rexión insular entre Asia e América, xunto á sección continental de Australia, excluíndo as [[illas Ryukyu]], [[Illas Kuriles|Kuriles]], as [[illas Aleutianas]], as [[illas Galápagos|Galápagos]], as [[illas Desventuradas]], o [[Arquipélago Juan Fernández]] e o arquipélago de [[Xapón]].
* O términotermo [[Australasia]] inclúe invariablemente Australia e polo xeral Nova Zelandia, [[Papúa Nova Guinea]] e outras partes próximas de Oceanía. O nome alude á rexión "ao sur ([[austro]]) de Asia" e en tal sentido foi acuñadocuñado por [[Charles de Brosses]] en 1756. Debido a diferentes controversias interpretativas, ás veces Australia non é incluída en Oceanía, malia que existan términostermos como «Illas do Pacífico» que son utilizados normalmente para describir Oceanía sen Australia. A principios do [[século XX]], Australasia utilizouse como denominación dos combinados deportivos australianos e neozelandeses; na actualidadeactualmente existen numerosas organizacións conxuntas de [[Australia]] e [[Nova Zelandia]] que levan esta denominación. Pero a aceptación máis xeneralizada do términotermo Australasia é a que lle deu o Fondo Mundial para a Natureza (WWF) ao establecer que Australasia abarca Australia, Tasmania, Nova Zelandia, Nova Guinea, Melanesia e as illas da [[Wallacea]] (O oriente de Indonesia).
 
==== O foro das Illas do Pacífico ====
Os membros plenos son os 14 países independentes: Australia, os Estados Federados de Micronesia, Fidxi, Kiribati, Nauru, Nova Zelandia, Palau, Papúa Nova Guinea, Illas Salomón, Illas Marshall, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, e Samoa, ademais de 2 estados asociados libremente a Nova Zelandia: as Illas Cook e Niue. Tamén admite como observadores os países en proceso de descolonización: Nova Caledonia e Polinesia Francesa.
 
Creou a figura de ''diálogos partners'' (o [[Canadá]], a [[República Popular da China|China]], a [[Unión Europea]], [[Francia]], [[Gran Bretaña]], o [[Xapón]], [[Corea do Sur]], [[MalasiaMalaisia]], as [[Filipinas]], os [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]] e [[Tailandia]]) e mantén tamén reunións separadas dos seus ministros de asuntos económicos. As reunións de xefes de goberno son anuais e o secretariado pasa a ser ostentado polo representante do país anfitrión.
 
Un dos seus obxectivos principais é promover a integración dos territorios da rexión, pero tamén a procura de solucións para problemas comúns, tales como a seguridade, a pesca ou o medio ambiente. A Declaración de Biketawa, asinada en outubro de 2000 pertencentes ao PIF, onde se prevían mecanismos para que os seus membros interviñesen nos asuntos internos doutros –en–nos tempos de crises– foi un paso crucial no proceso de integración, que serviu para alisar o envío da RAMSI e para lexitimar o seu éxito.
 
O PIF tamén favorece as independencias dos territorios aínda colonizados, un obxectivo común que é fonte de suspicacias ou tensións coas metrópoles.
Australia e Nova Zelandia teñen unha economía diversificada e moi desenvolvida. Aínda que hoxe en día a maior parte da poboación traballa nos servizos, o [[sector primario]] segue sendo clave e proporciona unha boa parte das exportacións.
 
Ambos os países concentran o 40% do [[ovino]] mundial, son os principais produtores de [[la]] e aportan máis dun terzo da produción mundial.
 
[[Ficheiro:Bora-Bora.png|miniatura|250px|esquerda|O turismo é unha das principais actividades económicas de moitos países con ingresos baixos.]]
== Demografía e xeografía humana ==
[[Ficheiro:KingMerrimanNLA.jpg|miniatura|200px|King Merriman, un líder [[aborixe australiano]]]]
Esta rexión é a menos poboada do mundo (conexceptuando excepción daa [[Antártida]]) con aproximadamente 34.300.000 habitantes no ano 2010, esta cifra aumentou considerablemente debido á alta natalidade e a baixa mortalidade de Oceanía. A [[taxa de natalidade]] oceánica é de 21% e a [[taxa de mortalidade]] do 9%. A [[esperanza de vida]] media é de 70 anos.
 
A densidade de poboación subiu de 2,8 habitantes por km cadrado a 3,4 habitantes por km cadrado.
=== Etnografía ===
[[Ficheiro:Children-in-Papua-New-Guinea.jpg|miniatura|200px|Nenos nativos de [[Papúa Nova Guinea]].]]
A poboación é heteroxénea, gran parte da poboación concéntrase en grupos étnicos nativos da [[Polinesia]], [[Micronesia]] e [[Melanesia]]. Outra gran parte das persoas que viven no continente son descendentes dos primeiros colonizadores europeos, principalmente de ascendencias [[Inglaterra|británica]], [[Alemaña|alemá]], [[Países Baixos|neerlandesa]], [[Francia|francesa]] e unha pequena parte descende de [[España|españois]]. Outro grupo étnico é o [[Asia|asiático]], que malia representar unha baixa porcentaxe do total, é o terceiro grupo étnico máis común de Oceanía. Isto poderíase explicar debido á gran cantidade de inmigrantes asiáticos, especialmente de [[Indochina]], que recibe o continente desde faihai xa moitos anos.
 
En Nova Zelandia, o censo de 2006, determinou que o 67,6% da poboación neozelandesa é etnicamente [[Europa|europea]], mentres que tan só o 14,6% era [[pobo maorí|maorí]] (un grupo nativo de Oceanía, o principal de Nova Zelandia) e que o 9,2% era asiático.<ref>http://www.stats.govt.nz/Census/2006CensusHomePage/QuickStats/quickstats-about-a-subject/culture-and-identity/ethnic-groups-in-new-zealand.aspx</ref>
 
=== Linguas de Oceanía ===
Por número de persoas as catro linguas con maior número de falantes nativos en Oceanía son o inglés, o [[tok pisin]], o francés e o hindi de fixi, as catro son linguas con orixe autóctonoautóctona da rexión. As linguas nativas con maior número de falantes son o [[idioma samoano|samoano]], o [[idioma fixiano|fixiano]] ([[linguas austronesias|austronesios]]) e o [[idioma enga|enga]] ([[linguas trans-neoguineanas|papú]]).
 
A [[Idioma|lingua]] máis utilizada é o [[idioma inglés|inglés]], seguido do [[tok pisin]] (crioulo) e do [[Idioma francés|francés]].
 
Nalgunhas illas principalmente pertencentes á soberanía chilena, como na [[Illa de Pascua]] e [[Arquipélago Juan Fernández|Juan Fernández]], fálase o [[idioma español|español]]. Minoritariamente fálase tamén nas illas estadounidenses de [[Guam]] e as [[Illas Marianas do Norte]], e influíu notoriamente no [[idioma chamorro]], falado polos indíxenas de ambos países. Existen tamén outras [[linguas criollascrioulas]] locais de influencia española, que son faladas en [[Estados Federados de Micronesia|Micronesia]] e [[Palau]], ambos países que formanfan parte do arquipélago das [[Illas Carolinas|Carolinas]].
 
==== Linguas autóctonas ====
{{Artigo principal|Linguas de Oceanía}}
[[Ficheiro:Ukulele1.png|esquerda|miniatura|300px|Un [[ukelele]], palabra de orixe hawaiana.]]
En Oceanía fálanse máis de 1500 [[Idioma|linguas]], cuxa clasificación presenta aínda bastantes dúbidas (especialmente noen referenterelación ás linguas de orixe pre-austronesio). A grandes liñas pódense diferenciar tres grupos:
 
* As '''[[linguas oceánicas]]''' que constitúen un grupo das [[linguas austronésicas]] e forman o estrato de linguas autóctonas máis recentes.
* As '''[[linguas aborixes de Australia]]''', as que ás veces se clasifica xunto ás '''[[linguas de Tasmania]]''' (aínda que non necesariamente estean emparentadas).
 
As primeiras poboacións de [[aborígenes australianos|Australia]] e [[Nova Guinea]] proceden das primeiras migracións da humanidade (proceso que se iniciou en África). Cando os primeiros seres humanos poboaron eses territorios ambos formabanfacían parte dunha única masa de terra, chamada [[Sahul]], que incluía tamén a [[Tasmania]]. Estes feito levaron a [[Joseph Greenberg]] a especular sobre unha orixe común das linguas destes territorios, que se denomina [[linguas indopacíficas|hipóteses indopacífica]], que incluiría ademais o tasmanio (xa extinguido) e as linguas andamanesas. Con todo, a enorme diversidade destas linguas e a escasa evidencia dispoñible para ditas hipótese fan que os dous últimos grupos só se consideren agrupacións xeográficas útiles, pero non grupos lingüísticos filoxenéticos xenuinosxenuínos.
 
As linguas austronsias de Oceanía foron divididas inicialmente segundo un criterio xeográfico: [[Melanesia]], [[Polinesia]], [[Micronesia]] e [[Nova Zelandia]], con todo, estas divisións non representan agrupacións lingüísticas adecuadas (ver [[linguas oceánicas]]). As [[linguas polinesias]], de Fixi e as [[linguas micronesias]] parecen formar un grupo filoxenético dentro das [[linguas oceánicas centro-orientais]], mentres que as linguas de Melanesia e outras áreas forman parte de diferentes familias oceánicas e xa que logo non forman ningún grupo filoxenético válido. Dentro das linguas polinesias atópanse as linguas da illa de Pascua ([[Idioma rapanui|rapanui]]) ou HawáiHawai ([[Lingua hawaiana|hawaiano]]) ata Nova Zelandia ([[lingua maorí|maorí]]). O parentesco destas linguas polinesias xa foi detectado nas primeiras viaxes do capitán Cook.
 
As linguas non austronésicas de Nova Guinea, chamadas [[linguas papúas]], só foron razoablemente coñecidas a partir do século XX. A súa clasificación creou controversia ata os traballos de [[Stephen Wurm]] (1975) e [[Malcolm Ross]] (2005). Eses traballos suxiren que as linguas papúas non forman unha familia lingüística, senón varias familias altamente diversas. A maior destas familias está formada polas [[linguas trans-neoguineanas]] que inclúe centenares de linguas. A este grupo pertence o [[kate]], que foi lingua franca de varios grupos antes da expansión do [[tok pisin]] e o [[linguas dani|dani]], lingua coñecida por ser unha das poucas do mundo con só dous términostermos para designar [[cor]]é.
 
En canto ás [[linguas australianas|linguas de Australia]], das aproximadamente 750 que se falaban na illa antes da chegada dos [[Europa|europeos]], quedan actualmente unhas 200, moitas delas cos últimos falantes.
 
En moitas rexións de Oceanía, as linguas autóctonas non resistiron a presión da [[colonización]] e é actualmente a zona do mundo onde máis linguas autóctonas desaparecen. O [[Idioma samoano|samoano]], lingua oficial de [[Samoa]] falada por máis 300 mil acodes, é unha das poucas excepcións. Un caso curioso é a lingua chamada [[idioma bislama|''beach-a-mar'']], criollocrioulo de base léxica [[Idioma inglés|inglesa]], [[Idioma francés|francesa]], [[Idioma español|española]] e indíxena. Esta lingua utilízase como lingua ponte do Pacífico non francófono e ten, ata, un [[dicionario]] e unha [[literatura]].
 
Algunhas palabras procedentes das linguas de Oceanía han ter unha gran difusión a través do inglés. Entre estas podemos citar ''[[ukelele]]'' (do [[Lingua hawaiana|hawaiano]]), ''[[tabú]]'' e ''[[tatuaxe]]'' (do tóngico) e [[Kiwi (xentilicio)|kiwi]] (do [[lingua maorí|maorí]]). Das linguas australianas chegounos a palabra ''[[bumerang]]'', que é orixinariamente o nome dun grupo étnico local, así como algúns nomes de [[animal|animais]] como ''[[dingo]]'', ''[[coala]]'' e ''[[canguro]]''.<ref>{{Cita web |url=http://www10.gencat.cat/casa_llengues/AppJava/es/diversitat/diversitat/llengues_oceania.jsp |título=Copia arquivada |data-acceso=09 de xaneiro de 2015 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20120818002339/http://www10.gencat.cat/casa_llengues/AppJava/es/diversitat/diversitat/llengues_oceania.jsp# |dataarquivo=18 de agosto de 2012 |urlmorta=si }}</ref>
36

edicións