Diferenzas entre revisións de «Océano Pacífico»

sen resumo de edición
(Recuperando 1 fontes e etiquetando 0 como mortas. #IABot (v2.0beta10))
* ''Ao norte.'' Os límites meridionais do [[mar de Bering]] e o [[golfo de Alasca]].
* ''Ao leste.'' O límite occidental das augas costeiras do sueste de [[Alasca]] e [[Columbia Británica]], e o límite meridional do [[golfo de California]].
* ''Ao sur.'' O Ecuador, pero excluíndo as illas de [[Illas Gilbert|Gilbert]] e [[Illas Galápagos|Galápagos]], grupos que xacen ao norte do mesmodeste [do Ecuador].
 
;Pacífico Sur
 
== Características ==
A súa forma circular está delimitada por marxes continentais activas (que corresponde ao [[circo de fogo do Pacífico]]) baixo as cales se afunde unha costra[codia oceanica] en rápida expansión.
 
Descuberto<ref>Aínda que por suposto os europeos non foron os primeiros descubridores dese océano, de feito case todos as illas estaban habitadas, si foron os primeiros en rexistrar as súas exploracións dun xeito perdurable. Oskar Hermann Khristian Spate, ''El lago español''. Casa Asia, 2006, páxina 34.</ref> polos europeos no [[1513]] ([[Vasco Núñez de Balboa]]) e transposto pola primeira vez en [[1520]] ([[Fernão de Magalhães]]), o Pacífico asistiu a un crecemento da súa importancia como vía de ligazón entre algunhas das rexións de maior dinamismo económico da actualidade ([[Extremo Oriente]] e costa occidental da [[América do Norte]]).
== Fondo oceánico ==
[[Ficheiro:Pacific elevation.jpg|miniatura|Imaxe do fondo do océano Pacífico. As características máis notables son as [[Fosa abisal|fosas]] situadas no lado occidental e as grandes chairas que se estenden polo lado oriental.]]
O fondo do océano á conca do Pacífico é relativamente uniforme, cunha profundidade media duns 4270 metros. As irregularidades máis grandesmaiores da área son picos submarinos de pendentes moi pronunciadas e cimas planas, coñecidas en inglés como ''seamounts''. A parte oeste do chan consiste en arcos montañosos que se alzan sobre o mar como grupos de illas, como as [[Illas Salomón]] e [[Nova Zelandia]], e fosas profundas, como a das [[Marianas]], ou das [[Filipinas]], e a de [[Tonga]]. A maioría das fosas profundas son adxacentes ás marxes exteriores da ampla plataforma continental occidental.
 
Ao longo do límite leste da [[cunca Pacífica]] está a cordilleira Pacífica leste, que é unha parte da cordilleira oceánica central. Cunha anchura duns 3000&nbsp;km, ten unha altura duns 3&nbsp;km sobre o chan mariño adxacente.
 
Debido a que unha área relativamente pequena drena ao Pacífico, e debido ao tamaño inmenso do océano, a maioría dos sedimentos son [[autixénico]]s ou [[peláxico]]s na súa orixe. Os sedimentos autixénicos inclúen [[montmorillonita]] e [[Zeolita|filipsita]]. En cambio os sedimentos peláxicos derivados da auga do mar inclúen arxilas vermellas peláxicapeláxicas e restos calcáreoscalcarios de vida mariña. Os sedimentos terríxenos están confinados en marxes estreitas marxinais preto de terra.
 
=== Morfoestrutura do fondo oceánico ===
Flanqueado por cadeas montañosas recentes, con intensa actividade volcánica, o Pacífico está percorrido por un vasto sistema de dorsais. A dorsal Sueste-Pacífica constitúe un prolongamento, a través da dorsal Pacífico-Antártica, das dorsais do [[océano Índico]] (dorsal Antártico-Autraliana). Na súa porción setentrional atinxe as latitudes do litoral mexicano, desaparecendo ao penetrar no [[golfo de California]]. Trátase dunha dorsal en rápida expansión (entre 8,8 e 16,1&nbsp;cm por ano), sen fosa axial. As zonas de fracturas que a segmentan son numerosas, con desprazamento pronunciado. Esa dorsal emerxe na latitude da [[illa de Pascua]], uníndose á dorsal de [[Chile]], que enlaza coa costa meridional de América, e na latitude das [[illas Galápagos]], uníndose á dorsal de [[Illas Cocos]] ou das [[Galápagos]]. Esas dorsais dividen o Pacífico en tres conxuntos. Os fondos oceánicos situados ao leste da dorsal Sueste-Pacífica pertence a placa litosférica da Antártida (que corresponde á bacía Pacífico-Antártica e á planicie abisal de Bellingshausen), á placa de Nazca (bacías Peruana e Chilena, separadas pola dorsal de [[Nazca]]) e á placa de Cocos (limitada pola dorsal de Cocos).
 
Todo o inmenso conxunto de fondos oceánicos situados ao oeste da dorsal sueste-pacífica están sustentados pola placa litosférica Pacífica, que no oeste de América do Norte presenta grandes zonas de fracturas, con relevos monumentais, aliñados por millares de quilómetros ao longo de antigas fallas de transformación. Máis ao oeste, o centro do océano Pacífico é entrecortado por cadeas submarinas e grandes edificios volcánicos, ora emerxendo en forma de illas ([[Hawai]], [[Illas Marquesas|Marquesas]], [[Illas Marshall|Marshall]], [[Illas Carolinas|Carolinas]]), frecuentemente coroadas por formacións coralíneas (atois). As bacías oceanicas que as rodean (Medio-Pacífica, Melanesia, Nordés, Noroeste) teñen unha delgada cobertura sedimentaria sobre a crostacodia basáltica. A presenza das fosas oceánicas periféricas, ao longo dos arcos insulares ([[Aleutas]], [[Illas Kuriles|Kuriles]], [[Xapón]], [[Illas Marianas|Marianas]], [[Filipinas]], [[Illas Salomón|Salomón]], [[Tonga]], [[Kermadec]]) e da costa occidental de América ([[Chile]], [[Perú]], [[América Central]]) explícase por corresponder a zonas de subdución da crosta oceanica, en que está mergulla baixo as placas litosféricas Americana, ao leste, e Eurasiática e Indo-Australiana, ao Oeste. Son áreas de intensa actividade sísmica e vulcanicavolcánica, suxeitas á ocorrencia de maremotos.
 
== Características da auga ==
[[Ficheiro:Pacific Ocean surface 2.jpg|miniatura|dereita|200px]]
[[Ficheiro:Pacific Ocean surface 1.jpg|miniatura|esquerda|200px]]
A conformación das cuncas do Pacífico explica a relativa simplicidade das correntes mariñas que aí inciden. As temperaturas das augas de superficie no Pacífico dispóñense en zonas, aumentando dos polos cara os trópicos, estas varían desde o punto de conxelación preto dos polos a uns [[Celsius|29º Celsius]] preto do [[ecuador]]. A circulación superficial das augas do Pacífico é xeralmente no sentido dasdos agullaspunteiros do reloxo no [[hemisferio norte]] e no contrario no [[hemisferio sur|sur]]. As correntes norte-ecuatorial e sur-ecuatorial móvense de leste para oeste, determinando a existencia de correntes quentes ao longo das fachadas orientais dos continentes, compensadas por correntes frías que decendendescenden carapara o [[Ecuador terrestre|ecuador]] ao longo das fachadas occidentais. Nas latitudes medias, as correntes quentes atópanse coas augas frías provenientes das rexións polares. Tal fenómeno é particularmente claro no [[hemisferio norte]] occidental, onde a [[corrente ecuatorial do norte]], circula cara ao oeste na latitude de 15º N polos [[ventos alisios]], xira cara ao norte preto das Filipinas para converterse na cálida [[corrente de Kuroshio]], quente, que se encóntra coa [[corrente de Oyashio]], fría, ao longo da costa oriental do [[Xapón]] formando a [[corrente do Pacífico Norte]]. Virando cara ao leste a uns 45º N, a corrente do Pacífico Norte divídese e algunhas augas móvense cara ao norte como a [[corrente das Aleutianas]], mentres que o resto móvense cara ao sur para reunirse co corrente ecuatorial do norte. A corrente das Aleutianas divídese ao aproximarse a Norteamérica e forma a base dun xiro en contra dasdos agullaspunteiros do reloxo no [[mar de Bering]]. O seu brazo sur convértese na lenta corrente de California, que flúe cara ao sur.
 
A [[corrente ecuatorial do sur]], que flúe cara ao oeste ao longo do ecuador, xira cara á o sur, ao leste de Nova Guinea, despois vira ao leste a uns 50 graos de latitude sur, e únese á corrente de circulación principal cara ao oeste do Pacífico Sur, que inclúe a [[corrente circumpolar antártica]] que dá a volta á Terra. Ao aproximarse á costa de Chile, a corrente ecuatorial do sur divídese; unha rama flúe ao redor do Cabo de Fornos e a outra xira ao norte para formar a [[corrente de Humboldt]].
 
A calor das augas da zona intertropical permite a proliferación dos corais, que forman illas (atois) ou barreiras (recifesarrecifes) nas beiras continentais.As augas máis ricas en pesca sitúanse nas latitudes temperadas, onde o revolver das correntes garante unha excelente osixenación.
 
===Salinidade das augas ===
 
== Clima ==
[[Ficheiro:Iss007e10807 darker.jpg|miniatura|Nubes de tormentatreboada [[cumulonimbus incus]] surcandosucando un atardecer visto desde a [[Estación Espacial Internacional]]]]
Tan só os interiores das grandes masas de [[Australia]], [[Nova Guinea]], e [[Nova Zelandia]] escapan da influencia climática do Pacífico. Na área do Pacífico, existen cinco zonas ou rexións climáticas diferenciadas: as latitudes medias, os trópicos, a rexión do monzón, a dos furacáns, e o ecuador (zona de calma). Os ventos contra-alisios teñen lugar nas latitudes medias, ao norte e ao sur do ecuador, e levan cambios estacionais marcados nas latitudes norte e sur. Máis cerca do ecuador, onde están a maioría das illas, os ventos constantes alisios portan temperaturas relativamente constantes ao longo de todo o ano de 21-27 gradosgraos Celsius.
 
A rexión do [[monzón]] está lonxe, no Pacífico oeste, entre Xapón e Australia. As características desta rexión climática son ventos que sopran desde o interior continental cara ao océano no inverno e na dirección oposta no verán. En consecuencia, ten lugar unha marcada estación de nubes e choiva. Os [[furacán]]s causan a miúdo danos extensos ao oeste e ao suroeste do Pacífico. A frecuenciamaior máis grandefrecuencia de furacáns existedáse nun triángulo que vai do sur do Xapón ásata as [[Filipinas]] centrais, na [[Micronesia]] oriental.
 
== Xeoloxía ==
[[Ficheiro:Dark Days Are Coming.jpg|miniatura|Volcán en erupción en [[Papúa Nova Guinea]]. O océano Pacífico é o de maior actividade volcánica do mundo, e son moi coñecidos os seus terremotos nas súas costas. ÁsAs súas beiras refirenseson comochamadas o [[Cinto de lume do Pacífico|Anel de lume]].]]
A liña de [[Andesita]] é a distinción rexional máis significativa do Pacífico. Separa a parte máis profunda, de rochas ígneas básicas, das áreas continentais parcialmente mergulladas de rochas ígneas ácidas das marxes.
A liña de andesita segue o límite oeste das illas de California e pasa ao sur das illas Aleutianas, ao longo do límite leste da [[península de Kamchatka]], as [[illas Kuriles]], Xapón, as [[Illas Marianas|Marianas]], as [[Illas Salomón|Salomón]] e Nova Zelandia.
 
A descontinuidade segue cara ao nordeste ao longo do extremo oeste da [[dorsal do Pacífico Oriental|cordilleira Albatros]] ao longo de [[América do Sur|Suramérica]] cara a [[México]], volvendo ás illas de [[California]]. [[Indonesia]], as [[Filipinas]], Xapón, Nova Guinea, e [[Nova Zelandia]] son extensións cara ao leste dos bloques continentais de [[Australia]] e [[Asia]] e están fóra da liña de Andesita. No círculo pechado da liña de Andesita están a maioría de fosas profundas, montañas volcánicas mergulladas, e illas volcánicas oceánicas que caracterizan a [[cunca Pacífica Central]]. Aquí é onde as lavas [[Basalto|basálticas]] flúen lentamente para formar grandes montañas volcánicas en forma de cúpula, as cimas erosionadas das cales forman arcos de illas, cadeas, e arquipélagos. Fóra da liña de Andesita, o vulcanismo é dedo tipo explosivo, e o chamado [[Cinto de lume do Pacífico|anel de lume do Pacífico]] que é a zona máis volcánica do planeta.
 
== Masas de terra ==
[[Ficheiro:Oceania satellite.jpg|miniatura|Imaxe satelital de [[Oceanía]]]]
A masa máis grande do océano Pacífico é o país de [[Australia]], situado no continente de [[Oceanía]]. A uns 3200&nbsp;km ao sueste atópase o gran grupo de illas de [[Nova Zelandia]]. Case todas as illas menores do Pacífico están entre os 30ºN e 30ºS, estendéndose do sueste asiático á illa de Pascua; o resto da cunca Pacífica non ten prácticamentepracticamente illas. O gran triángulo da [[Polinesia]], que conecta [[Hawai]], a [[illa de Pascua]], e [[Nova Zelandia]], inclúe os arquipélagos das [[illas Cook]], [[illas Marquesas]], [[Samoa|illas Samoa]], [[illas da Sociedade]], [[Tokelau]], [[Tonga]], e [[Tuamotu]]. Ao norte do ecuador e ao oeste da [[liña internacional de cambio de data]] hai numerosas illas pequenas da [[Micronesia]], incluíndo as [[illas Carolinas]], as [[illas Marshall]] e as [[Illas Marianas|Marianas]].
 
== Historia e economía ==
Migracións humanas importantes teverón lugar no Pacífico en tempos prehistóricos, notablemente na [[Polinesia]] desde [[Tahití]] ata [[Hawai]] e [[Nova Zelandia]].
 
O océano foi por primeira vez divisado por europeos a principios do [[século XVI]], primeiro por [[Vasco Núñez de Balboa]] ([[1513]]) quen o chamou '''[[mar do Sur]]''' porque desde o istmo de Panamá o mar atopábase ao sur. Ao norte estaba o [[océano Atlántico]] ao que tamén se lle chamou "[[mar do Norte]]" (ata principios do século XIX). O océano Pacífico foi surcadosucado por [[Fernando de Magallanes]], descubridor do [[Estreito de Magallanes|estreito que leva o seu nome]], e que chegou a Filipinas en 1521, e por [[Juan Sebastián Elcano]] que completou a primeira [[circunnavegación]] do mundo en 1522. Ese mesmo ano, [[Gil González Dávila]] realizou a primeira expedición polo mar do Sur desde [[Provincia de Terra Firme|Terra Firme]], alcanzando territorios [[nicaragua]]nos e [[Costa Rica|costarriquenses]], en procura de ouro.
 
Durante o resto do [[século XVI]] e principios do [[século XVII|XIX]], a influencia española foi absoluta. O Pacífico chegou a denominarse o "lago español" por tantas expedicións españolas que o cruzaron e exploraron. [[Galeón]]s españois surcaronsucaron as augas do Pacífico entre América e [[Filipinas]] con escala en [[Guam]] nas [[Illas Marianas]] durante séculos e diferentes expedicións chegaron ás [[Illas Carolinas|Carolinas]] e [[Palau]], que tamén formaron parte da [[Capitanía Xeral de Filipinas]]. En 1545 a expedición de [[Iñigo Ortiz de Retez]] chegou a [[Nova Guinea]] e bautizouna con ese nome pola similitudesemellanza do aspecto dos seus nativos cos de [[Guinea]] en África. Unha vez descubertos novos territorios, os esforzos hispanos de cristianización e colonización déronse por primeira vez en [[Guam]] seguido polas [[Marianas]], [[Palau]] e [[Yap]], para intentalo finalmente nas [[illas Carolinas|illas Carolinas Orientais]].
 
A ruta española do [[Galeón de Manila]] operou durante dous séculos e medio a través do Pacífico, unindo os portos de [[Acapulco]] e [[Manila]] entre 1565 e 1815. En 1568 o navegante [[Álvaro de Mendaña]] descubriu as [[Tuvalu|Illas Tuvalu]] e as [[Illas Salomón]], e nunha segunda expedición en 1595 descubriu as [[illas Marquesas]]. En 1606, a expedición española de [[Pedro Fernández de Quirós|Quirós]] descubriu as [[Illas Pitcairn]], as [[Novas Hébridas]] (hoxe [[Vanuatu]]) e visitou as Salomón. Quirós desembarcódesembarcou na illa principal das [[Novas Hébridas]] bautizándoa La Austrialia do [[Vanuatu|Espírito Santo]], crendo que chegara á [[Terra Australis Incognita|Terra Australis]], o continente australiano. Malia atoparse nas Novas Hébridas, o nome Australia acabou substituíndo o de Terra Australis, e perdurou ata os nosos días. Durante o [[século XVII]] os holandeses, navegando desde Europa polo sur de [[África]] tamén chegaron ao Pacífico Sur, comerciando e descubrindo novos territorios. [[Abel Tasman|Abel Janszoon Tasman]] descubriu [[Tasmania]] en [[1642]] e [[Nova Zelandia]]. No [[século XVIII]] os rusos exploraron parte de Alasca e as [[illas Aleutianas]]. Varias expedicións españolas intentaron reafirmar a soberanía española no extremo norte de Norteamérica a finais do século XVIII, tamén alcanzando Canadá e Alasca. Entre elas, a expedición de [[Juan Francisco da Bodega y Quadra]] estableceu un asentamento español en [[Illa de Nutka|Nutka]], na illa de Vancouver (orixinalmente Quadra e Vancouver) e chegou ata a illa de [[Illa Kodiak|Kodiak]] en Alasca. Os franceses á súa vez exploraron a Polinesia, e os británicos nos tres viaxes de [[James Cook]]: ao Pacífico Sur e [[Australia]], [[Hawai]], e o noroeste americano do Pacífico.
 
As numerosas chegadas de españois ás illas da [[Micronesia]] non supuxo un cambio drástico na cultura e os seus costumes. O que non significa que os habitantes deses lugares se visen dalgún xeito, ameazados e impresionados, polos novos inventos que os españois trouxeron consigo, como eran os enormes barcos, artiluxiosenxeños de guerra ou ata as súas roupas. Ademais diso, a confusión roldaba as súas cabezas debido a que tal e como explicaba o cronista oficial [[Antonio de Pigafetta]], estas civilizacións crían ser as únicas que habitaban a Terra.
 
O [[imperialismo]] do [[século XIX]] deu como resultado a ocupación do Pacífico polas potencias occidentais. Fixéronse contribucións significativas ao coñecemento oceanográfico nas viaxes do ''[[HMS Beagle]]'' nos anos 1830, con [[Charles Darwin]] a bordo; na do ''H.M.S. Challenger'' durante a década de 1870; na do ''O.S.S. Tuscarora'' (1873-76); e no alemán ''Gazelle'' (1874-76). Aínda que os Estados Unidos tomaron as [[Filipinas]] en [[1898]], [[Xapón]] controlaba o Pacífico oeste en [[1914]], e ocupou moitas outras illas durante a [[segunda guerra mundial]]. Ao final desta guerra, a frota do Pacífico americana era o amo virtual do océano.
 
Hai dezasete estados independentes no Pacífico: [[Australia]], [[Fidxi]], [[Xapón]], [[Kiribati]], [[Illas Marshall]], [[Estados Federados de Micronesia]], [[Nauru]], [[Nova Zelandia]], [[Palau]], [[Papúa Nova Guinea]], [[Filipinas]], [[Samoa]], [[Illas Salomón]], [[República da China]] ([[Taiwán]]), [[Tonga]], [[Tuvalu]], e [[Vanuatu]]. Once destas nacións lograron a súa total independencia a partir dos [[anos 1960]]. As [[Illas Marianas do Norte]] seautogobérnanse, autogobiernansendo coaa política exterior ordenadaxestionada polos Estados Unidos, e; as [[Illas Cook]] e [[Niue]] estánteñen en relacións similares con Nova Zelandia. Tamén no Pacífico está o estado americano de [[Hawai]] e diversos territorios e posesións de [[Australia]], [[Chile]], [[Colombia]], [[Costa Rica]], [[Ecuador]], [[Francia]], [[Xapón]], [[México]], [[Nova Zelandia]], do [[Reino Unido]] e dos [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]].
 
A explotación da riqueza mineral do Pacífico está temperada polas grandes profundidades oceánicas. En augas pouco profundas lonxe das costas de Australia e Nova Zelandia, extráese petróleo e gas natural e cultívanse [[perla]]s nas costas de [[Australia]], [[Xapón]], [[Papúa Nova Guinea]], [[Nicaragua]], [[Panamá]], e nas [[Filipinas]], aínda que cada vez menos. A maior riqueza do Pacífico é a [[pesca]]. As augas costeiras dos continentes e as illas máis temperadas crían [[bacallau]], [[Salmo (xénero)|salmón]], [[sardiña]], [[peixe espada]], e [[atún]].
 
En [[1986]], as nacións membro do [[Fórum Pacífico Sur]] declararon a área como zona libre nuclear nun esforzo de parar as [[Proba nuclear|probas nucleares]] e previr oa vertidovertedura de [[Residuo nuclear|residuos nucleares]].
 
== Notas ==
36

edicións