Diferenzas entre revisións de «Segunda guerra mundial»

sen resumo de edición
O 22 de xuño de 1941 Alemaña, co apoio de Italia e Romanía, invadiu a Unión Soviética baixo a [[Operación Barbarossa|operación ''Barbarossa'']], acusando ós soviéticos de conspirar contra Alemaña. Finlandia e Hungría uníronse á ofensiva alemá pouco tempo despois.{{sfn|Klooz|Wiley|1944|pp=267-312}} Os principais obxectivos desta ofensiva sorpresa<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Sella|nome=Amnon|ano=1978|título="Barbarossa": Surprise Attack and Communication|revista=Journal of Contemporary History|volume=13|número=3|pp=555–583|jstor=260209|doi=10.1177/002200947801300308}}</ref> foron a rexión do [[mar Báltico|Báltico]], [[Moscova]] e [[Ucraína]] co obxectivo final de finalizar a campaña de 1941 preto da [[Liña Arkhangelsk-Astrakán]], dende o [[mar Caspio|Caspio]] ata o [[mar Branco]]. As intencións de Hitler eran eliminar á Unión Soviética como poder militar, exterminar o [[comunismo]], xerar ''[[Lebensraum]]'' ("espazo vital")<ref>{{Cita libro|apelidos=Kershaw|nome=Ian|ano=2007|título=Fateful Choices: Ten Decisions That Changed the World, 1940–1941|editorial=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9712-5|pp=66–69}}</ref> [[Generalplan Ost|desapoderando á poboación nativa]]<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Steinberg|nome=Jonathan|ano=1995|título=The Third Reich Reflected: German Civil Administration in the Occupied Soviet Union, 1941–4|revista=The English Historical Review|volume=110|número=437 |pp=620–651|jstor=578338|ref=harv |doi=10.1093/ehr/cx.437.620}}</ref> e garantir o acceso ós recursos estratéxicos necesarios para derrotar ós restantes rivais de Alemaña.<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Hauner|nome=Milan|ano=1978|título=Did Hitler Want a World Dominion?|revista=Journal of Contemporary History|volume=13|número=1|pp=15–32|jstor=260090|doi=10.1177/002200947801300102}}</ref>
 
Malia que o [[exército Vermello]] xa comezara a prepararse para unha [[contraofensiva]] antes da invasión,<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Roberts|nome=Cynthia A.|ano=1995|título=Planning for War: The Red Army and the Catastrophe of 1941|revista=Europe-Asia Studies|volume=47|número=8|pp=1293–1326|jstor=153299|doi=10.1080/09668139508412322}}</ref> ''Barbarossa'' obrigou ó [[Stavka|Mando Supremo Soviético]] a adoptar unha [[defensa estratéxica]]. No verán de 1941 o Eixo conseguiu realizar avances significativos en territorio soviético, inflixindo un gran número de baixas persoais e perdas materiais.<ref>{{cita audiovisual|persoas=Aitken, Andy, Dave Flitton & James Wignall (directores), Dave Flitton (produtor); Dave Flitton, Andy Aitken & James Wignall (escritores)|data=1996 |título=The Battle for Russia |medio=Documental |url=https://www.youtube.com/watch?v=hAfcOYKMPP4 |episodio=3|tempada=2 |series=[[Battlefield (serie de televisión)|Battlefield]] |editorial=[[PBS]] |data-acceso=16 de outubro de 2016}}</ref> Non obstante, cara a mediados de agosto o [[Oberkommando des Heeres|Alto Mando do Exército Alemán]] decidiu [[Batalla de Smolensk (1941)|suspender a ofensiva]] do considerablemente minguado grupo central do exército, e desviar o [[2º Grupo Panzer]] para reforzar ás tropas que avanzaban cara a Ucraína central e [[Leningrado]].<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Wilt|nome=Alan F.|ano=1981|título=Hitler's Late Summer Pause in 1941|revista=Military Affairs|volume=45|número=4|pp=187–91|jstor=1987464|doi=10.2307/1987464}}</ref> A [[Batalla de Kiev (1941)|ofensiva de Kiev]] tivo un grangrande éxito para Alemaña, arrodeando e eliminando a catro corpos do exército soviéticos e facendo posible un avance adicional cara a [[Campaña de Crimea|Crimea]] e a industrialmente desenvolvida [[Primeira Batalla de Kharkov|Ucraína oriental]].<ref>{{Cita libro|apelidos=Erickson |nome=John|ano=2003|título=The Road to Stalingrad|editorial=Cassell Military|isbn=978-0-304-36541-8|pp=114-137}}</ref>
 
[[Ficheiro:Second world war europe animation small.gif|miniatura|300px|dereita|Teatro de guerra europeo de 1939 a 1945.
O 16 de decembro de 1944 Alemaña realizou un último intento na [[Fronte Occidental (segunda guerra mundial)|fronte occidental]] usando a maioría das súas reservas restantes para lanzar unha [[Batalla das Ardenas (1944)|contraofensiva masiva]] nas [[Ardenas]] co propósito de separar ós Aliados occidentais, arrodear grandes porcións das súas tropas e capturar o porto de [[Antuerpen]] para forzar un acordo político cos Aliados.<ref name="parkerxiii">{{Cita libro|last=Parker|first=Danny S.|year=2004|title=Battle of the Bulge: Hitler's Ardennes Offensive, 1944–1945||publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-306-81391-7|pp=xiii–xiv, 6–8, 68–70, 329–330}}</ref> Cara a xaneiro de 1945 esta ofensiva foi repelida sen que Alemaña conseguise ningún dos seus obxectivos.<ref name="parkerxiii"/> En Italia, os Aliados mantiñan unha situación de táboas na liña defensiva alemá. A mediados de xaneiro os soviéticos e polacos [[Ofensiva Vístula-Oder|atacaron en Polonia]], avanzando dende o [[Río Vístula|Vístula]] ata o [[Río Oder|Oder]] e [[Ofensiva de Prusia oriental|atravesando]] [[Prusia]] oriental.<ref>{{Harvnb|Glantz|2001|p=85}}.</ref> O 4 de febreiro [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]], [[Winston Churchill|Churchill]] e [[Iosif Stalin|Stalin]] reuníronse na [[Conferencia de Ialta]], acordando os termos da ocupación de Alemaña trala guerra e a data da entrada en guerra da Unión Soviética contra o Xapón.<ref>{{Harvnb|Beevor|2012|pp=709–22}}.</ref>
En febreiro os soviéticos chegaron a [[Ofensiva de Silesia|Silesia]] e [[Ofensiva de Pomerania oriental|Pomerania]], mentres que os Aliados occidentais [[Invasión Aliada de Alemaña|entraron en Alemaña]] polo oeste achegándose ata o [[río Rin|Rin]]. Cara a marzo as forzas aliadas cruzaron o Rin polo [[Operación Plunder|norte]] e polo [[Remagen|sur]] do [[río Ruhr|Ruhr]], [[Bolsa do Ruhr|arrodeando óo Grupo B do Exército Alemán]],<ref>{{Cita libro|last=Buchanan|first=Tom|year=2006|title=Europe's Troubled Peace, 1945–2000|publisher=Blackwell Publishing|isbn=978-0-631-22162-3|p=21}}.</ref> mentres que os soviéticos chegaron ata [[Viena]].<ref>{{Cita libro | last = Gosztony | first = Peter | title = Endkampf an der Donau 1944/45 | year = 1978 | publisher = Molden Taschenbuch Verlag | lingua=de | isbn = 3-217-05126-2 |pp=261-263}}</ref> A comezos de abril os Aliados finalmente [[Ofensiva da primavera de 1945 en Italia|conseguiron avanzar en Italia]] continuando ata chegar a Alemaña occidental, mentres que forzas soviéticas e polacas comezaron o ataque a [[Berlín]] a finais de mes. As forzas estadounidenses e soviéticas [[Día do Elba|uníronse]] no [[río Elba]] o 25 de abril.<ref>{{cita novas|título=East Germany Elbe Meeting|revista=[[Time (revista)|Time]]|apelidos=Davidson|nome=Spencer|data=6 de maio de 1985|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,967556,00.html|subscrición=si}}</ref> O 30 de abril de 1945 o [[Reichstag]] foi capturado, sinalizando a derrota militar da [[Alemaña nazi]].<ref name="Shepardson 1998">{{Cita publicación periódica|last=Shepardson|first=Donald E.|year=1998|title=The Fall of Berlin and the Rise of a Myth|journal=Journal of Military History|volume=62|issue=1|pages=135–154|jstor=120398|doi=10.2307/120398}}</ref>
 
Varios cambios de liderado tiveron lugar durante este período. Roosevelt faleceu o 12 de abril e foi sucedido por [[Harry Truman]],<ref>{{cita libro|título=Conflict and Crisis: The Presidency of Harry S. Truman, 1945-1948|apelidos=Donovan|nome=Robert J.|editorial=University of Missouri Press|ano=1996|isbn=9780826210661|pp=7-9}}</ref> [[Benito Mussolini|Mussolini]] faleceu aen mans dos [[Movemento de resistencia italiano|partisanos italianos]] o 28 de abril,<ref name="O'Reilly 2001 244">{{Harvnb|O'Reilly|2001||p=244}}</ref> e dous días despois [[Morte de Adolf Hitler|Hitler suicidouse]] e foi sucedido polo almirante [[Karl Dönitz]].<ref>{{Harvnb|Kershaw|2001|p=823}}</ref> As forzas alemás rendéronse en Italia o 29 de abril.{{Sfn|Wells|2013|p=xxix}} A [[Instrumento alemán de rendición|rendición total e incondicional de Alemaña]] foi asinada o [[Día da Vitoria en Europa|7 de maio]], facéndose efectiva ó finalizar o [[Día da Vitoria (Fronte Oriental)|8 de maio]],<ref name="Evans 2008 737">{{Harvnb|Evans|2008|p=737}}</ref> aínda que o Grupo Central do Exército Alemán [[Ofensiva de Praga|mantivo a resistencia]] en [[Praga]] ata o 11 de maio.<ref name="Glantz 1998 34">{{Cita libro|last=Glantz |first=David M.|year=1998|title=When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler|publisher=University Press of Kansas|isbn=978-0-7006-0899-7|p=24}}</ref>
 
[[Ficheiro:Reichstag after the allied bombing of Berlin.jpg|miniatura|esquerda|O [[Reichstag]] o 3 de xuño de 1945 trala súa captura por parte dos Aliados.]]
No Pacífico as forzas estadounidenses xunto as forzas da [[Commonwealth de Filipinas]] avanzaron [[Campaña das Filipinas (1944–45)|nas Filipinas]], [[Batalla de Leyte|eliminando a última resistencia]] dos xaponeses en [[Leyte]] entre marzo e abril de 1945.<ref>{{cita libro|apelidos=Prefer|nome=N.N.|ano=2012|título=Leyte 1944|editorial=Casemate Publishers|ISBN=9781612001555|p=324}}</ref> [[Batalla de Luzón|Desembarcaron]] en [[Luzón]] en xaneiro de 1945<ref>{{Cita libro| title = Command Decisions| nome-editor= Kent Roberts|apelidos-editor= Greenfield| url = http://www.history.army.mil/books/70-7_0.htm| publisher=United States Army Center of Military History| year = 2000 |origyear=1960| id = CMH Pub 70-7| chapter = Luzon Versus Formosa |first = Robert Ross | last = Smith |chapterurl =http://www.history.army.mil/books/70-7_21.htm}}</ref> e [[Batalla de Manila (1945)|recapturaron]] [[Manila]] en marzo.<ref>{{cita libro|título=By sword and fire: the destruction of Manila in World War II, 3 February-3 March 1945|nome=Alphonso J.|apelidos=Aluit|editorial=Bookmark|ano=1995|isbn=9789715691628}}</ref> As batallas continuaron en Luzón, [[Batalla de Mindanao|Mindanao]] e outras illas das Filipinas ata a fin da guerra.<ref>{{Cita libro|last=Chant|first=Christopher|year=1986|title=The Encyclopedia of Codenames of World War II|publisher=Routledge & Kegan Paul|page=118|isbn=0-7102-0718-2}}</ref> Mentres tanto as [[Forzas Aéreas do Exército dos Estados Unidos]] (USAAF) destruíron cidades e vilas estratéxicas no Xapón co obxectivo de destruír a industria de guerra xaponesa e reducir a moral civil. Na noite do 9 ó 10 de marzo, [[bombardeiro]]s [[Boeing B-29 Superfortress|B-29]] da USAAF [[Bombardeo de Toquio|atacaron]] [[Toquio]] con miles de [[Dispositivo incendiario|bombas incendiarias]], matando a uns 100&nbsp;000 civís e destruíndo uns 41&nbsp;km<sup>2</sup> en poucas horas.<ref>{{cita publicación periódica|apelidos=Selden|nome=M.|ano=2007|título=A Forgotten Holocaust: US Bombing Strategy, the Destruction of Japanese Cities and the American Way of War from World War II to Iraq|revista=Japan Focus|data=2 de maio de 2007|volume=5|número=5|url=http://apjjf.org/-Mark-Selden/2414/article.html}}</ref> Durante os cinco meses seguintes a USAAF [[Ataques aéreos no Xapón|bombardeou un total de 67 cidades xaponesas]], matando a uns 393&nbsp;000 civís e destruíndo un 65% das súas construcións.<ref>{{Cita publicación periódica|author=John Dower|title=Lessons from Iwo Jima|journal=Perspectives|year=2007|volume= 45|issue=6|pages=54–56|url=https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/september-2007/lessons-from-iwo-jima}}</ref>
 
En maio de 1945 tropas australianas [[Campaña de Borneo (1945)|desembarcaron]] en [[Borneo]], capturando os campos petrolíferos da illa.<ref>{{cita publicación periódica|título=Prelude to invasion: covert operations before the re-occupation of Northwest Borneo, 1944-45|apelidos=Gin|nome= O. K.|revista=Journal of the Australian War Memorial|número=37|ano=2002|url=http://go.galegroup.com/ps/i.do?p=AONE&sw=w&u=litchfield_az&v=2.1&it=r&id=GALE%7CA120109460&sid=googleScholar&asid=0f55ef0d9d66fbe62b41bf612c311ee1}}</ref> Forzas británicas, estadounidenses e chinesas derrotaron ósos xaponeses no [[Campaña de Birmania|norte de Birmania]] en marzo, continuando cun avance británico que chegou a [[Rangún]] cara ó 3 de maio.<ref name="Drea 2003 54-57"/> A China comezou un contraataque no [[Batalla de Hunan occidental|oeste de Hunan]] que tivo lugar entre o 6 de abril e o 7 de xuño de 1945.<ref>{{cita libro|apelidos=Wilson|nome=Dick|título=When Tigers Fight: The Story of the Sino-Japanese War, 1937-1945|ano=1982|editorial=Viking|isbn=978-0670760039|pp=246-248}}</ref> As forzas navais e anfibias estadounidenses tamén avanzaron cara ó Xapón, con vitorias nas batallas de [[Batalla de Iwo Jima|Iwo Jima]] en marzo e [[Batalla de Okinawa|Okinawa]] a finais de xuño.<ref>{{Harvnb|Jowett|Andrew|2002|p=6}}</ref> Ó mesmo tempo submarinos estadounidenses interceptaron as importacións xaponesas, reducindo drasticamente a capacidade xaponesa de dar subministracións ás súas forzas militares.<ref name="results of german and american submarines">{{Cita web|last=Poirier |first=Michel Thomas |title=Results of the German and American Submarine Campaigns of World War II |url=http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html |publisher=U.S. Navy |date=20 de outubro de 1999 |accessdate=13 de abril de 2008 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080409052122/http://www.navy.mil/navydata/cno/n87/history/wwii-campaigns.html |archivedate=9 de abril de 2008 }}</ref>
 
O 11 de xullo os líderes aliados reuníronse en [[Postdam]], [[Conferencia de Postdam|confirmando os anteriores acordos]] sobre Alemaña,<ref name="Williams 2006 90">{{Cita libro|last=Williams|first=Andrew|year=2006|title=Liberalism and War: The Victors and the Vanquished|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-35980-1|p=90}}</ref> e reiterando a demanda da rendición incondicional do Xapón, afirmando especificamente que "a alternativa para o Xapón e unha rápida e completa destrución".<ref name="Miscamble 2007">{{Cita libro|last=Miscamble|first=Wilson D.|year=2007|title=From Roosevelt to Truman: Potsdam, Hiroshima, and the Cold War|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-86244-8|p=201-204}}</ref> Paralelamente a esta conferencia, o Reino Unido celebrou eleccións xerais, e [[Clement Attlee]] substituíu a Churchill como primeiro ministro do país.<ref name="Miscamble 2007"/> En agosto a USAAF [[Bombardeos de Hiroshima e Nagasaki|lanzou dúas bombas atómicas]] nas cidades xaponesas de [[Hiroshima]] e [[Nagasaki]]. Os aliados xustificaron estes bombardeos como unha necesidade militar para evitar a [[Operación Downfall|invasión do Xapón]] que tería un custo de entre 250&nbsp;000 e 500&nbsp;000 soldados Aliados e millóns de tropas e civís xaponeses.<ref>{{Cita libro |title=Defeating Japan: The Joint Chiefs of Staff and Strategy in the Pacific War, 1943–1945 |pages=133–144 |ano=2012 |nome=Charles F.|apelidos=Brower |publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-1137025210}}</ref> Entre os dous bombardeos os soviéticos [[Invasión soviética de Manchuria|invadiron]] o territorio xaponés en [[Manchuria]], derrotaron óo [[Exército Kwantung]], naquel momento a maior forza armada dos xaponeses,<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Glantz|nome=David M. |year=2005 |title=August Storm: The Soviet Strategic Offensive in Manchuria |url=http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |series=Leavenworth Papers|número=7 |publisher=Combined Arms Research Library |oclc=58391678 |accessdate=15 de xullo de 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302130751/http://www-cgsc.army.mil/carl/resources/csi/glantz3/glantz3.asp |archivedate=2 de marzo de 2008 }}</ref><ref name="Pape 1993">{{Cita publicación periódica|last=Pape|first=Robert A.|year=1993|title=Why Japan Surrendered|journal=International Security|volume=18|issue=2|pages=154–201|jstor=2539100|doi=10.2307/2539100}}</ref> e capturaron a illa [[Sakhalin]] e as [[Illas Kuriles]].<ref>{{cita publicación periódica|apelidos1=Slavinsky|nome1=B.N.|apelidos2=Erickson|nome2=L.|ano=1993|título=The soviet occupation of the Kurile Islands and the plans for the capture of Northern Hokkaidō|revista=Japan Forum|volume=5|número=1|pp=95-114|doi=10.1080/09555809308721479}}</ref> O 15 de agosto de 1945, o [[Rendición do Xapón|Xapón rendeuse de forma incondicional]], asinando os [[Instrumento da Rendición xaponesa|documentos da rendición]] na cuberta do acoirazado estadounidense [[USS Missouri (BB-63)|USS ''Missouri'']] o 2 de setembro de 1945, finalizando desta forma a segunda guerra mundial.<ref name="Beevor 2012 776">{{Harvnb|Beevor|2012|p=776}}.</ref>
 
== Resultados ==
== Galiza na segunda guerra mundial ==
{{Artigo principal|Galiza na segunda guerra mundial}}
Como o resto de [[España]], [[Galiza]] non entrou directamente no conflito. Porén, segundo un estudo dos historiadores [[Emilio Grandío Seoane|Emilio Grandío]] e [[Javier Rodríguez González|Javier Rodríguez]] tivo unha importancia estratéxica durante a guerra.<ref>{{Cita web |url=http://www.farodevigo.es/gran-vigo/2012/07/06/estudio-constata-relevancia-galicia-ii-guerra-mundial/663065.html |título=Un estudio constata la relevancia de Galicia en la II Guerra Mundial |autor=Ana González Liste |data=6 de xullo de 2012|xornal=[[Faro de Vigo]] |dataacceso=25 de maio de 2013|lingua=es}}</ref><ref>{{cita libro|título=War Zone: La segunda guerra mundial en el noroeste de la peninsula iberica|apelidos-editor1=Grandío Seoane|nome-editor1=Emilio|apelidos-editor2=Rodríguez González|nome-editor2=Javier|serie=Puntos de vista|editorial=Editorial Eneida|ano=2013|isbn=978-8415458043|lingua=es}}</ref> Das [[Minaría|minas]] de [[volframio]] galegas, como as de [[Minas de San Fins|San Fins]], saía o [[mineral]] co que os alemáns, entre outras cousas, blindaban os seus [[Carro de combate|tanques]],<ref>{{Cita libro |nome=Eduardo |apelidos=Rolland |ligazónautor=Eduardo Rolland |título=Galicia en guerra:Espías, batallas, submarinos e volframio: do desfile da Wehrmacht en Vigo á fuxida dos criminais nazis |ano=2006 |editorial=[[Edicións Xerais de Galicia]] |isbn=978-8497824651|pp=11–12|lingua=gl}}</ref> utilizando empresas tapadeirapantalla para controlar a produción e o transporte do mesmodeste.<ref>{{Cita web |url=http://www.usc.es/estaticos/congresos/histec05/b11_rodriguez_galdo_losada.pdf |título=El ciclo de creación de empresas mineras en Galicia vinculado a la demanda internacional de volframio |nome=María Xosé |apelidos=Rodríguez Galdo |autor2=Losada Álvarez, Abel |editorial=Universidade de Santiago de Compostela, Universidade de Vigo|lingua=es}}</ref>
 
Centos de galegos viaxaron para loitar cos alemáns na [[Fronte Oriental (segunda guerra mundial)|Fronte Oriental]], dentro da [[División Azul]].<ref name="DivAzul">{{Cita publicación periódica |url=http://www.usc.es/export/sites/default/gl/departamentos/hiscoamg/descargas/Artigo_el_Tercer_Reich.pdf |título=El Tercer Reich, la Wehrmacht y la División Azul, 1941-1945: Memoria e imágenes contrapuesta |nome=Xosé Manoel |apelidos=Núñez Seixas |ligazónautor=Xosé Manoel Núñez Seixas |data=2008 |lingua=es |editorial=Asociacion de Historia Contemporánea |issn=1134-2277 |revista=Ayer |volume=69 |número=1 |páxinas=47-72 |jstor=41325321 |data-acceso=01 de maio de 2013 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20150415193917/http://www.usc.es/export/sites/default/gl/departamentos/hiscoamg/descargas/Artigo_el_Tercer_Reich.pdf |dataarquivo=15 de abril de 2015 |urlmorta=si }}</ref> Por outra banda, antigos combatentes republicanos loitaron cos aliados, sendo moitos deles recluídos en [[Campo de concentración|campos de concentración]].<ref>{{Cita novas|url=http://www.galiciaconfidencial.com/noticia/6965-galegos-pasaron-polos-campos-concentracion-nazis|título=Os galegos que pasaron polos campos de concentración nazis|lingua=gl|data=17 de xaneiro de 2011|data-acceso=15 de setembro de 2016|xornal=Galicia Confidencial}}</ref> Dos portos galegos saían [[U-Boot]] alemáns, e para manter a comunicación con estes, os nazis construíron en [[Cospeito]] unha [[Torres de Arneiro|antena]] que enviaba o sinal que permitía a navegación. Unha vez rematou o conflito, moitos criminais nazis utilizaron os [[Porto (comunicacións)|portos]] de [[Porto de Vigo|Vigo]] e [[Porto de Ferrol|Ferrol]] para fuxir a [[América do Sur]].<ref>{{Cita web |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&pid=sites&srcid=ZGVmYXVsdGRvbWFpbnxjYWl4b25kb2llc3xneDo2YWIzNzI5NjBhZDczYjIw |título=Objetivo Galicia |apelidos=Rodríguez|nome=Salvador|data=6 de setembro de 2009 |xornal=Faro de Vigo |dataacceso=30 de maio de 2013|lingua=es}}</ref>
 
[[Ficheiro:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|miniatura|esquerda|Prisioneiros liberados do [[campo de concentración de Buchenwald]] que foran obrigados a realizar [[traballos forzados]].]]
O uso de [[traballos forzados|traballadores forzados]] na Alemaña nazi e nos territorios ocupados de Europa durante a guerra tivo lugar nunha escala sen precedentes ata entón,<ref>{{cita libro|apelidos=Ulrich|nome=Herbert|título=Hitler's Foreign Workers: Enforced Foreign Labour in Germany under the Third Reich|ano=1997|ISBN=9780521470001}}</ref> e foi unha parte vital da explotación económica alemá dos territorios conquistados.<ref>{{cita libro|título=Paying for Hitler's War: The Consequences of Nazi Economic Hegemony for Europe|nome1=Jonas|apelidos1=Scherner|nome2=Eugene N.|apelidos2=White|editorial=Cambridge University Press|ano=2016|isbn=9781107049703|p=67}}</ref> Alemaña capturou aproximadamente uns 12&nbsp;millóns de persoas duns vinte países europeos, uns dous terzos delas procedentes de [[Europa oriental]].<ref name="BeyerSchneider1">{{Cita informe|nome1=John C.|apelidos1= Beyer|nome2=Stephen A.|apelidos2=Schneider|título=Forced Labour under Third Reich - Part 1|url=http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20One.pdf|editorial=Nathan Associates Inc.}}</ref><ref name="BeyerSchneider2">{{Cita informe|nome1=John C.|apelidos1= Beyer|nome2=Stephen A.|apelidos2=Schneider|título=Forced Labour under Third Reich - Part 2|url=http://www.nathaninc.com/sites/default/files/Pub%20PDFs/Forced%20Labor%20Under%20the%20Third%20Reich%2C%20Part%20Two.pdf|editorial=Nathan Associates Inc.}}</ref> Moitos traballadores faleceron por mor das súas condicións de vida, sufrindo maltratos, [[desnutrición]] e [[tortura]]s.<ref name="Łuczak">{{cita libro|título=Polityka ludnościowa i ekonomiczna hitlerowskich Niemiec w okupowanej Polsce |editorial=Wydawnictwo Poznańskie |lugar=Poznań |ano=1979 |nome=Czesław|apelidos=Łuczak|pp=136&ndash; |título-trad=Polícita civil e económica da Alemaña Nazi na Polonia ocupada|isbn=832100010X|lingua=pl}}</ref> No seu punto álxidoculminante, os traballadores forzados representaban o 20% da man de obra alemá.<ref>{{cita libro|título=Nazi Germany: Confronting the Myths|nome=Catherine A.|apelidos=Epstein|editorial=John Wiley & Sons|ano=2015|isbn=9781118294789|p=189}}</ref> Tendo en conta as mortes e substitucións, un total duns 15 millóns de homes e mulleres víronse obrigados a realizar traballos forzados nalgún momento da guerra.<ref>{{cita publicación periódica|nome=Panikos|apelidos=Panayi|título=Exploitation, Criminality, Resistance. The Everyday Life of Foreign Workers and Prisoners of War in the German Town of Osnabrück, 1939-49|revista=Journal of Contemporary History|volume=40|número=3|data=2005|pp=483-502|jstor=30036339}}</ref>
 
Nos [[gulag]]s [[Unión Soviética|soviéticos]] pereceron tamén cidadáns dos territorios ocupados como [[Polonia]], [[Lituania]], [[Letonia]] e [[Estonia]], ademais de [[prisioneiro de guerra|prisioneiros de guerra]] alemáns e cidadáns soviéticos sospeitosos de ser simpatizantes dos nazis.<ref>{{Cita libro|apelidos=Applebaum|nome=Anne|ano=2003|título=Gulag: A History of the Soviet Camps|lugar=Londres|editorial=Allen Lane|isbn=978-0-7139-9322-6}}</ref> Segundo [[Ulrich Herbert]] o 60 % dos prisioneiros de guerra soviéticos capturados polos alemáns finaron durante a guerra.<ref>{{Cita libro|apelidos=Herbert|nome=Ulrich|ano=1994|capítulo=Labor as spoils of conquest, 1933–1945|nome-editor1=David F.|apelidos-editor1= Crew|título=Nazism and German Society, 1933–1945|p=222|editorial=Routledge|isbn=978-0-415-08239-6}}</ref> [[Richard Overy]] pola súa banda indica que houbo un total de 5,7 millóns de prisioneiros de guerra soviéticos, dos que uns 3,6&nbsp;millóns (o 57 %) morreron ou foron asasinados.<ref name="Overy 2004 568_569">{{Cita libro|apelidos=Overy|nome=Richard|ano=2004|título=The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia|editorial=W. W. Norton & Company|isbn=978-0-393-02030-4|pp=568–569}}</ref> Os ex-prisioneiros de guerra e civís soviéticos repatriados foron tratados como sospeitosos e potenciais colaboradores dos nazis, e algúns deles foron enviados ós gulags tras ser investigados pola [[NKVD]].<ref>{{cita publicación periódica|apelidos=Zemskov|nome=V.N.|ano=1990|título=ON THE PROBLEM OF REPATRIATION OF SOVIET CITIZENS, 1944-1951|revista=ISTORIYA SSSR|número=4|páxinas=26-41}}</ref><ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Bacon|nome=Edwin|ano=1992|título=Glasnost' and the Gulag: New Information on Soviet Forced Labour around World War II|revista=Soviet Studies|volume=44|número=6|páxinas=1069–1086|jstor=152330|doi=10.1080/09668139208412066}}</ref><ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Ellman|nome=Michael|ano=2002|título=Soviet Repression Statistics: Some Comments|url=http://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf|revista=Europe-Asia Studies|volume=54|número=7|páxinas=1151–1172|jstor=826310|doi=10.1080/0966813022000017177|data=|data-acceso=05 de outubro de 2016|urlarquivo=https://web.archive.org/web/20121122071204/http://artukraine.com/old/famineart/SovietCrimes.pdf|dataarquivo=22 de novembro de 2012|urlmorta=si}}</ref> Segundo o tratado dos [[Aliados da segunda guerra mundial|Aliados]] na [[Conferencia de Ialta]], a Unión Soviética puido empregar a varios millóns de prisioneiros de guerra e civís como traballadores forzados trala guerra,<ref>{{Cita libro|apelidos=Davidson|nome=Eugene|título=The Death and Life of Germany: An Account of the American Occupation|ano=1999|editorial=University of Missouri Press|isbn=0-8262-1249-2|p=121}}.</ref> como no caso de [[Hungría]] no que os húngaros víronse obrigados a traballar para a Unión Soviética ata 1955.<ref>{{cita web|url=http://www.epa.hu/00400/00463/00007/pdf/155_stark.pdf|título="Malenki Robot"&nbsp;– Hungarian Forced Labourers in the Soviet Union (1944–1955)|nome=Tamás|apelidos=Stark|obra=Minorities Research|data-acceso=22 de xaneiro de 2010}}</ref>
En Europa, antes do comezo da guerra os Aliados tiñan unha vantaxe tanto económica como demográfica. En 1938 o [[Reino Unido]], [[Francia]], [[Polonia]] e os dominios británicos tiñan un [[produto interior bruto]] e unha poboación un 30% maior ca da [[Alemaña nazi|Alemaña]] e [[Reino de Italia (1861-1946)|Italia]]. Contando as colonias, os Aliados tiñan cinco veces máis poboación e o dobre de [[produto interior bruto]] ca estes. Analogamente, no continente asiático, a [[China]] tiña seis veces máis poboación e un PIB un 89% maior que o [[Imperio do Xapón|Xapón]]. Contando as colonias xaponesas, a China triplicaba a súa poboación e contaba cun PIB un 38% máis elevado.{{Sfn|Harrison|1998|p=3}}
 
No centro, norte e oeste de Europa (Francia, [[Noruega]], [[Dinamarca]], os [[Países Baixos (rexión histórica)|Países Baixos]] e os [[Protectorado de Bohemia e Moravia|territorios anexionados]] de [[Checoslovaquia]]), Alemaña estableceu varias políticas económicas polas que acumulou uns 69&nbsp;500 millóns de [[Reichmark]]s recadados cara ó final da guerra, número que non ten en conta o [[espolio nazi]] de produtos industriais, equipamento militar, materias primas e outros produtos.<ref>{{Cita libro|apelidos=Liberman|nome=Peter|ano=1996|título=Does Conquest Pay?: The Exploitation of Occupied Industrial Societies|editorial=Princeton University Press|isbn=978-0-691-02986-3|p=42}}</ref> Os ingresos procedentes das nacións ocupadas superaron o 40% dos ingresos por recadación de impostos en Alemaña.<ref name="Milward 1992">{{Cita libro|apelidos=Milward|nome=A. S.|ano=1992|ano-orixinal=1977|título=War, Economy, and Society, 1939–1945|editorial=University of California Press|isbn=978-0-520-03942-1|p=138,148}}</ref> NoAo esteleste de Europa, Alemaña non conseguiu acadar os obxectivos do ''[[Lebensraum]]'' por mor das frontes flutuantes e das políticas soviéticas de [[terra queimada]] que limitaron os recursos dispoñibles para os invasores alemáns.<ref name="Milward 1992"/> Ó contrario que no oeste, as políticas raciais alemás promoveron unha brutalidade excesiva contra o que consideraban os "''[[Untermensch]]''" (xente inferior) de ascendencia [[pobo eslavo|eslava]], e a maioría de avances territoriais alemáns foron acompañados de [[Generalplan Ost|execucións masivas]].<ref>{{Cita libro|apelidos1=Barber|nome1=John|apelidos2=Harrison|nome2=Mark|ano=2006|capítulo=Patriotic War, 1941–1945|nome-editor=Ronald Grigor|apelidos-editor=Suny|título=The Cambridge History of Russia, Volume III: The Twentieth Century|editorial=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-81144-6|p=232}}</ref> Na maioría de territorios ocupados formáronse [[resistenia durante a segunda guerra mundial|grupos de resistencia]] locais, mais non conseguiron afectar ásas operacións alemás de forma significativa nin no esteleste<ref>{{Cita libro|apelidos=Hill|nome=Alexander|título=The War Behind The Eastern Front: The Soviet Partisan Movement In North-West Russia 1941–1944|editorial=Frank Cass|ano=2005|isbn=978-0-7146-5711-0|p=5}}</ref> nin no oeste<ref>{{Cita libro|apelidos1=Christofferson|nome1=Thomas R.|apelidos2=Christofferson|nome2=Michael S.|ano=2006|título=France During World War II: From Defeat to Liberation|editorial=Fordham University Press|isbn=978-0-8232-2562-0|p=156}}</ref> ata finais de 1943.<ref>{{Cita publicación periódica|apelidos=Skalidakis|nome=Y.|título=From Resistance to Counterstate: The Making of Revolutionary Power in the Liberated Zones of Occupied Greece, 1943–1944|revista=Journal of Modern Greek Studies|volume=33|número=1|ano=2015|pp=155-184|doi=10.1353/mgs.2015.0000}}</ref><ref>{{Cita publicación periódica|título=Restraining excesses: Resistance and counter‐resistance in nazi‐occupied Denmark 1940–1945|nome1=Bjørn Schreiber|apelidos1=Pedersen|nome2=Adam|apelidos2=Holm|revista=Terrorism And Political Violence|volume=10|número=1|ano=1998|pp=60-89|doi=10.1080/09546559808427444}}</ref><ref>{{cita libro|título=Jedburgh Operations: Support To The French Resistance In Eastern Brittany From June-September 1944|nome=Ralph D.|apelidos=Nichols|editorial=Pickle Partners Publishing|ano=2015|isbn=9781786254146|pp=7-14}}</ref><ref>{{cita libro|capítulo=Polish Resistance and Collaboration|título=In the Shadow of the Polish Eagle: The Poles, the Holocaust and Beyond|pp=137-162|ano=2000|doi=10.1057/9780333992623_8|isbn=978-0-333-99262-3|editorial=Palgrave Macmillan UK|nome=Leo|apelidos=Cooper}}</ref>
 
[[Ficheiro:WomanFactory1940s.jpg|225px|miniatura|esquerda|Muller traballando nunha fábrica de [[Fort Worth, Texas|Fort Worth]] en 1942.]]
=== Avances tecnolóxicos e militares ===
[[Ficheiro:Bundesarchiv Bild 141-1880, Peenemünde, Start einer V2.jpg|miniatura|dereita|[[Foguete]] [[V-2]] lanzado dende unha plataforma fixa en [[Peenemünde]] en 1943.]]
Os roles militares das [[aeronaves]] avanzaron significativamentede modo significativo durante a guerra, en funcións de [[recoñecemento aéreo|recoñecemento]], [[Caza (avión)|caza]], [[bombardeiro|bombardeo]] e [[apoio aéreo de proximidade]].<ref>{{cita libro|título=Military Aircraft, 1919-1945: An Illustrated History of Their Impact|serie=Weapons and warfare series|nome1=Justin D.|apelidos1=Murphy|nome2=Matthew A.|apelidos2=McNiece|editorial=ABC-CLIO|ano=2009|isbn=9781851094981|pp=ix-xi}}</ref> Entre as innovacións introducidas destacaron o [[transporte aéreo]], a capacidade de transportar rapidamente subministracións, equipamento e persoal,{{sfn|Tucker|Roberts|2004|p=76}} así como os [[bombardeo estratéxico|bombardeos estratéxicos]], o bombardeo de centros industriais e de poboación para reducir a capacidade inimiga de manterse na guerra.<ref>{{Cita libro|last=Levine|first=Alan J.|year=1992|title=The Strategic Bombing of Germany, 1940–1945|location=Westport, CT|publisher=Praeger|isbn=978-0-275-94319-6|p=227}}.</ref> Os sistemas e armas de [[defensa antiaérea]] recibiron avances significativos como o [[radar]]<ref>{{cita publicación periódica|título=A Radar History of World War II: Technical and Military Imperatives|apelidos1=Brown|nome1=Louis|apelidos2=March|nome2=Robert H.|revista=Physics Today|volume=53|número=10|p=82|doi=10.1063/1.1325205|bibcode=2000PhT....53j..82B|ano=2000}}</ref> e a artillería terra-aire, como por exemplo na destacada [[8.8 cm Flak 18/36/37/41|88 mm]] alemá.<ref>{{cita libro|título=German 88: The Most Famous Gun of the Second World War|nome=Terry|apelidos=Gander|editorial=Pen and Sword|ano=2009|isbn=9781783374793|p=7}}</ref> A introdución pioneira aínda que tardía dos [[avión a reacción|avións a reacción]] tivo pouco impacto na propia guerra, pero deu paso a que este tipo de avións se convertesen no estándar das forzas aéreas de todo o mundo.<ref>{{Cita publicación periódica|last1=Klavans|first1=Richard A.<!--was small caps-->|last2=Di Benedetto|first2=C. Anthony|last3=Prudom|first3=Melanie J.|year=1997|title=Understanding Competitive Interactions: The U.S. Commercial Aircraft Market|journal=Journal of Managerial Issues|volume=9|issue=1|pages=13–361|jstor=40604127|ref=harv}}</ref><ref>{{Cita libro|last=Ward|first=Thomas A.<!--was small caps-->|year=2010|title=Aerospace Propulsion Systems|location=Singapore|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-82497-9|pp=247–51}}</ref>
 
A [[guerra naval]] avanzou en case tódolos aspectos, de forma máis notable no uso de [[portaavións]] e [[submarino]]s.<ref>{{cita libro|título=Aircraft Carriers: A History of Carrier Aviation and Its Influence on World Events, Volume I: 1909-1945|isbn=978-1574886634|ano=2006|oclc=933516683|editorial=Potomac Books|edición=2ª}}</ref>{{sfn|Dear|Foot|2001|p=1070-1071}} Malia que a guerra [[aeronáutica]] tivo pouco éxito relativo nos comezos da guerra, as accións militares en [[Batalla de Tarento|Tarento]], [[Ataque a Pearl Harbor|Pearl Harbor]] e no [[Batalla do mar do Coral|mar do Coral]] estableceron ó portaavións como o navío principal no lugar do [[acoirazado]].{{sfn|Tucker|Roberts|2004|p=163}}<ref>{{Cita libro|apelidos1=Bishop|nome1=Chris|apelidos2=Chant|nome2=Chris|título=Aircraft Carriers: The World's Greatest Naval Vessels and Their Aircraft|p=7|editorial=Silverdale Books|ano=2004|isbn=1-84509-079-9}}</ref><ref>{{Cita libro|apelidos1=Chenoweth|nome1=H. Avery|apelidos2=Nihart|nome2=Brooke|título=Semper Fi: The Definitive Illustrated History of the U.S. Marines|editorial=Main Street|ano=2005|isbn=1-4027-3099-3|p=180}}</ref> No [[Océano Atlántico|Atlántico]], os [[portaavión de escolta|portaavións de escolta]] foron unha parte vital dos convois [[Aliados da segunda guerra mundial|Aliados]], incrementando o radioraio de protección aérea efectivo.<ref>{{Cita libro|apelidos1=Sumner|nome1=Ian|apelidos2=Baker|nome2=Alix|ano=2001|título=The Royal Navy 1939–45|editorial=Osprey Publishing|isbn=978-1-84176-195-4|p=25}}</ref> Os portaavións resultaban tamén máis económicos que os acoirazados por mor do baixo custo relativo das aeronaves<ref>{{Cita libro|apelidos=Hearn|nome=Chester G.|ano=2007|título=Carriers in Combat: The Air War at Sea|editorial=Stackpole Books|isbn=978-0-8117-3398-4|p=14}}</ref> e oa seusúa menor [[blindaxe]].<ref>{{Cita libro|apelidos-editor1=Gardiner|nome-editor1=Robert|apelidos-editor2=Brown|nome-editor2=David K.|ano=2004|título=The Eclipse of the Big Gun: The Warship 1906–1945|editorial=Conway Maritime Press|isbn=978-0-85177-953-9|p=52}}</ref> Os submarinos, xa probados de forma efectiva durante a [[primeira guerra mundial]],<ref name="Bur&Ryd 1995 15-16">{{Cita libro|apelidos1=Burcher|nome1=Roy|apelidos2=Rydill|nome2=Louis|ano=1995|título=Concepts in Submarine Design|editorial=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-55926-3|pp=15-16}}</ref> foron unha parte importante para ámbolos dous bandos. Os británicos enfocaron o seu desenvolvemento nas tácticas e armas [[guerra antisubmarina|antisubmarinas]], como o [[sonar]] e os convois, mentres que Alemaña centrouse en mellorar a súa capacidade ofensiva con deseños como o [[Submarino alemán Tipo VII|submarino Tipo VII]], os [[U-Boot]] e as [[Rudeltaktik|tácticas de manda]].<ref name="Bur&Ryd 1995 15-16"/> A vitoria aliada viuse gradualmente favorecida polas melloras tecnolóxicas como os [[Foco Leigh|focos Leigh]],{{sfn|Owen|2007|pp=94-95}} as armas [[Hedgehog]]{{sfn|Owen|2007|p=144}} e [[Squid]],{{sfn|Owen|2007|p=154}} e os [[Torpedo FIDO|torpedos guiados]].{{sfn|Owen|2007|pp=159-160}}
 
A guerra terrestre mudou as frontes estáticas da primeira guerra mundial cara a unha maior mobilidade e [[armamento combinado]].<ref>{{cita libro|título=Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-century Tactics, Doctrine, and Organization|nome=J. M.|apelidos=House|editorial=DIANE Publishing|ano=1985|capítulo=5 - World War II -- The Complexity of Total War, 1942-1945|isbn=9781428915831}}</ref> O [[tanque]], empregado na primeira guerra mundial principalmente como apoio da infantería, evolucionou ata converterse unha arma principal da guerra.{{Sfn|Tucker|Roberts|2004|p=125}} A finais dos anos 1930 o deseño de tanques atopábase considerablemente máis avanzado que na guerra anterior,<ref>{{Cita libro|apelidos=Dupuy|nome=Trevor Nevitt|título=The Evolution of Weapons and Warfare|editorial=Jane's Information Group|isbn=0-7106-0123-9|ano=1982|p=231}}</ref> e os avances continuaron durante toda a guerra con melloras significativas na súa velocidade, blindaxe e armamento.<ref>{{cita informe| url=http://usacac.army.mil/cac2/CGSC/CARL/download/csipubs/EvolutionOfTankInArmy_Steadman.pdf | título=The Evolution of the Tank in the U.S. Army | editorial=United States Army - Combat Studies Institute | data=21 de abril de 1982 | data-acceso=21 de maio de 2015 | apelidos=Steadman|nome=Kenneth A. | pp=2–10}}</ref> Nos comezos da guerra a maioría dos comandantes consideraban que para facer fronte ós tanques inimigos era necesario empregar tanques con especificacións superiores.{{Sfn|Tucker|Roberts|2004|p=108}} Esta idea viuse confrontada pola baixa eficacia dos canóns relativamente lixeiros dos primeiros tanques contra oa blindaxe e a doutrina alemá de evitar os combates entre tanques. Estes factores xunto co uso do armamento combinado foron uns dos elementos chave do grangrande éxito da táctica alemá da [[Blitzkrieg]] en [[Polonia]] e [[Francia]].{{Sfn|Tucker|Roberts|2004|p=125}} Durante a guerra empregáronse diversos medios para [[guerra antitanque|combater os tanques]], incluíndo a [[fogo indirecto|artillería indirecta]], [[arma antitanque|armas antitanque]] (tanto remolcadas como [[canón autopropulsado|autopropulsadas]]), [[Mina (arma)|minas]] e armas de infantería antitanque de curto alcance.{{Sfn|Tucker|Roberts|2004|p=108}} Malia a mecanización a grande escala, a infantería mantívose como a columna vertebral de tódalas forzas,{{sfn|Tucker|Roberts|2004|p=734}} cun equipamento semellante ó da primeira guerra mundial durante gran parte da guerra.<ref name="Comp_221">{{Cita libro|apelidos-editor1=Cowley|nome-editor1=Robert|apelidos-editor2=Parker|nome-editor2=Geoffrey|ano=2001|título=Readers Companion Military History|editorial=Houghton Mifflin Company|isbn=978-0-618-12742-9|p=221}}</ref> O uso de [[metralladora]]s espallouse de forma notable, con exemplos como a [[MG34]] alemá e varias [[metralleta]]s axeitadas para o [[combate en espazos reducidos]] e nas zonas de [[Selva tropical|xungla]].<ref name="Comp_221" /> O [[rifle de asalto]] foi un desenvolvemento de finais da guerra que combinou moitas das características dos [[rifle]]s e das metralletas, converténdose na arma de infantería estándar de posguerra para a maioría dos exércitos.<ref>{{cita libro|título=Machine Guns: An Illustrated History of Their Impact|serie=Weapons and Warfare series|nome=James H.|apelidos=Willbanks|editorial=ABC-CLIO|ano=2004|isbn=9781851094806|pp=125-128}}</ref><ref>{{cita informe|título=The AK-47: the worlds favourite killing machine |obra=Control Arms Campaign|editorial=[[Amnistía Internacional]], [[International Action Network on Small Arms|Iansa]], [[Oxfam]]|nome=Oliver |apelidos=Sprague |nome2=Hugh |apelidos2=Griffiths |url=http://www.amnesty.org/en/library/asset/ACT30/011/2006/en/11079910-d422-11dd-8743-d305bea2b2c7/act300112006en.pdf |data-acceso=14 de novembro de 2009 |year=2006|deadurl=yes |url-arquivo=https://web.archive.org/web/20110430165110/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ACT30/011/2006/en/11079910-d422-11dd-8743-d305bea2b2c7/act300112006en.pdf |archivedate=30 de abril de 2011 }}</ref>
 
[[Ficheiro:Enigma-IMG 0487-black.jpg|miniatura|esquerda|Unha [[máquina Enigma]] [[Alemaña nazi|alemá]].]]
36

edicións