Diferenzas entre revisións de «Historia de Istambul»

Recuperando 5 fontes e etiquetando 4 como mortas. #IABot (v2.0beta9)
(Recuperando 1 fontes e etiquetando 0 como mortas. #IABot (v2.0beta8))
(Recuperando 5 fontes e etiquetando 4 como mortas. #IABot (v2.0beta9))
 
[[Ficheiro:Walls of Istanbul 06135.jpg|miniatura|esquerda|250px|Murallas de Constantinopla]]
Para a cidade en si, cuadriplicou a súa superficie cara ao oeste e pechouna con novas murallas.<ref>[http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg Mapa da Constantinopla bizantina]</ref> A extensión comezaba nunha esquina do foro co chamado Milion, marco de comezo de tódalas rutas do imperio. De aí arrincaba a vía principal da cidade, Mese, que no seu percorrido porticado ata as murallas ía atopando varios foros<ref>[{{Cita web |url=http://www.kosovo.net/news/archive/2004/October_08/files/1097250162_s1qdaq78jk7_const6c.jpg |título=Constantinopla] |data-acceso=01 de decembro de 2007 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20090429172128/http://www.kosovo.net/news/archive/2004/October_08/files/1097250162_s1qdaq78jk7_const6c.jpg |dataarquivo=29 de abril de 2009 |urlmorta=si }}</ref>: primeiro, o circular Foro de Constantino<ref>[http://www.byzantium1200.com/forum-c.html Reconstrución virtual do Foro de Constantino]</ref>; despois o Foro Tauri o de Teodosio<ref>[http://www.byzantium1200.com/forum-t.html Reconstrución virtual do Foro de Teodosio]</ref>, o Foro dos Bois abaixo, no val do Licos, e finalmente o Foro de Arcadio. Tralo foro de Teodosio a Mese duplicábase cun ramal cara ao noroeste, onde mandou construír a fundacional (do tipo central en cruz grega con cinco cúpulas<ref>[{{Cita web |url=http://www.sacred-destinations.com/turkey/images/istanbul/church-of-holy-apostles-illumination.jpg |título=Miniatura bizantina representando a Igrexa dos Santos Apóstolos] |data-acceso=02 de decembro de 2007 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20110112062010/http://www.sacred-destinations.com/turkey/images/istanbul/church-of-holy-apostles-illumination.jpg |dataarquivo=12 de xaneiro de 2011 |urlmorta=si }}</ref>) igrexa dos Santos Apóstolos sobre do que era un templo pagán. Alí foi enterrado cando morreu. O conxunto urbano inda estaba en construción e foron os seus sucesores os que o foron completando . A cidade recibiu entón o nome de '''[[Constantinopla]]''' (Constantinópolis).
 
Para comezos do [[século V]], Constantinopla rebordara os seus muros, polo que baixo [[Teodosio II]] emprendeuse a construción dun novo cinto murario exterior ([[408]]-[[413|13]]). Eran 5.630 metros de soberbia fortificación entre o [[Mar de Mármara]] e o suburbio de Blanquernas no Corno de Ouro (onde se fixo unha pequena ampliación un século despois) para acoller unha crecente poboación (300.000 habitantes). A entrada cerimonial da cidade era a do sur, a magnífica Porta Áurea<ref>{{Cita web |url=http://www.messala.de/landmauer-konstantinopel.htm |título=Artigo sobre as murallas de Constantinopla en lingua alemá |data-acceso=01 de decembro de 2007 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20080315095416/http://www.messala.de/landmauer-konstantinopel.htm |dataarquivo=15 de marzo de 2008 |urlmorta=si }}</ref>. Ademais estaban os 16&nbsp;km de muralla do mar. Resistiu os ataques bárbaros e islámicos e a cidade foi inexpugnable ata [[1204]].
O primeiro feito para a cidade foi o radical cambio relixioso-cultural: o mesmo día da conquista, o sultán [[Mehmed II]] o Conquistador foi rezar a Santa Sofía coa cabeza mirando [[A Meca]]. As igrexas foron de inmediato convertidas en mesquitas.
 
Non correu esa sorte a dos Santos Apóstolos. Pola súa significación como lugar de enterramento dos emperadores bizantinos, Mehmed quixo levantar no seu lugar a primeira mesquita imperial da nova capital do [[Imperio Otomán]]: a [[Mesquita Fatih]] ([[1463]]-[[1470|70]]), derrubada por un tremor en [[1766]], moito máis que unha mesquita, é todo un complexo (''kulliie'') que reúne tamén madrasa (escola coránica) e tumba nunha disposición de orden e proporcions clásicas.<ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=5914&image_id=170676 Plano da Mesquita de Fatih]{{Ligazón morta|data=setembro de 2018 }}.</ref>
Tamén Mehmed II deu inicio as primeiras construcións dun pazo imperial axeitado (o bizantino estaba en ruínas). Elixiu o sitio da primitiva acrópole grega e cos séculos completaríase coma o [[Topkapi]].
Asemade, para fornecer o comercio, comezou a erección do [[Gran Bazar]]<ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=9181&image_id=55364 Imaxe do Gran Bazar]{{Ligazón morta|data=setembro de 2018 }}</ref> (vastamente agrandado no s.XVI) nas inmediacións do antigo foro de Teodosio.
 
Pero o reto para a nova capital foi conseguir repoboala. Non foi senón pola forza que [[Istambul]] recuperou o seu pulo de grande cidade (para 1500 acadou os 200.000 habitantes).<ref>[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/maps/braun_hogenberg_I_51_b.jpg Mapa de Bizancio].</ref>
Tralo sinal deixado na cidade do "Conquistador" (Fatih), cada sultán quixo deixar a súa pegada con algunha grande obra. Así a [[Mesquita de Bayaceto II]] xunto ao bazar ([[1491]]-[[1506]]).
Pero o esplendor da capital otomana viría da man de [[Suleimán o Magnífico]] e o seu arquitecto [[Sinan]] (a altura do contemporáneo [[Miguel Anxo]]). Con el a arquitectura otomá alcanzaría o clasicismo, conxugando as súas antigas raizames persas coa influencia bizantina exemplificada no modelo de Santa Sofía. A primeira obra mestra será a [[Mesquita Shezade]] ([[1543]]) xunto ao acueduto de Valente.
Nela consegue a integración e claridade espacial que serán canónicas nos interiores das mesquitas otomás, mediante una cúpula central rodeada de catro semicúpulas<ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=4388&image_id=137001 Imaxe do interior da Mesquita de Shezade]{{Ligazón morta|data=setembro de 2018 }}</ref>. A culminación conseguiuna coa [[Mesquita Suleimaniye]] ([[1557]]), onde volverá á valoración dun eixo lonxitudinal coma en Sta. Sofía eliminando dúas cúpulas laterais. A súa monumentalidade dominando o Corno de Ouro cos característicos minaretes otománs resulta abraiante<ref>[{{Cita web |url=http://www.yusuftuvi.com/photo_large/Istanbul%20-%20Turkey.htm |título=Imaxe de Hagia Sofia cos seus minaretes] |data-acceso=13 de decembro de 2007 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20070528205331/http://www.yusuftuvi.com/photo_large/Istanbul%20-%20Turkey.htm |dataarquivo=28 de maio de 2007 |urlmorta=si }}</ref>.
 
Despois de Sinan, seguindo o seu modelo, erixíronse moitas máis mesquitas, entre as que cabe salientar a célebre [[Mesquita Azul]] ([[1609]]-[[1616|16]]) que se alza xunto ao Hipódromo e Sta. Sofía na punta da península, compoñendo un cadro urbano único.<ref>[http://cache.eb.com/eb/image?id=93158&rendTypeId=4 Imaxe da Mesquita Azul na punta da península]</ref> A cidade volvía a ser a maior do mundo.<ref>[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/maps/jaspar_isac_before_1654_istanbul_b.jpg Plano de Istambul antes de 1654]</ref><ref>[http://historic-cities.huji.ac.il/turkey/istanbul/maps/scheffler_ca1730_istanbul_b.jpg Plano de Istambul circa 1730].</ref>
== Século XIX ==
[[Ficheiro:Dolmabahce.jpg|miniatura|esquerda|250px|Pazo de Dolmabahçe]]
Pero coa decadencia do Imperio Otomán, Istambul tamén perdeu pulo. Os [[século XVIII|séculos XVIII]] e [[século XIX|XIX]] supuxeron os dun adormecemento no que o organismo urbano do pasado bastaba para conter a cidade presente.<ref>[{{Cita web |url=http://www.tooleys.co.uk/m07/e020.jpg |título=Plano de Constantinopla no século XIX] |data-acceso=16 de decembro de 2007 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20120410124110/http://www.tooleys.co.uk/m07/e020.jpg |dataarquivo=10 de abril de 2012 |urlmorta=si }}</ref> Só cabe salientar algunha obra singular coma o [[Pazo de Dolmabahçe]] á beira do Bósforo. Dende a metade do século o centro da cidade moderna desprázase progresivamente cara ao norte do corno, máis aló dos barrios de Gálata e Pera (Beyoglu), coa rúa Istiklal coma eixo e a Praza Taksim coma foco<ref>[{{Cita web |url=http://www.photoeurasia.com/pictures/maps/000/00/m/0016607m.jpg |título=Plano de Constantinopla] |data-acceso=14 de decembro de 2007 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20140314191552/http://www.photoeurasia.com/pictures/maps/000/00/m/0016607m.jpg |dataarquivo=14 de marzo de 2014 |urlmorta=si }}</ref><ref>[http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=2610&image_id=166715 Localización do barrio Beyoglu]{{Ligazón morta|data=setembro de 2018 }}</ref>. Para tal desenvolvemento precisábanse pontes sobre do corno e, por primeira vez na súa longa historia (houbera proxectos do sultán Bayaceto no [[século XVI|XVI]] mesmo con [[Leonardo da Vinci]]), dous tendéronse en sucesivas estruturas ao longo do XIX.
 
== Istambul contemporáneo ==
147.124

edicións