Abrir o menú principal

Cambios

Recuperando 12 fontes e etiquetando 0 como mortas. #IABot (v2.0beta8)
Na segunda metade dos anos 1970 o [[Reino Unido]] atopábase nun estado de malestar social e pobreza estendida<ref>{{Cita libro |last1=Zarnowitz |first1=Victor|last2=Moore |first2=Geoffrey H. |url=http://www.nber.org/chapters/c9101.pdf |title=Explorations in Economic Research, Volume 4, number 4 |chapter=The Recession and Recovery of 1973–1976 |publisher=National Bureau of Economic Research| location = Cambridge, Massachusetts |date=1977 |pages=1–87}}</ref> como resultado de políticas sociais non efectivas por parte dos gobernos [[Partido Conservador (Reino Unido)|conservadores]] e [[Partido Laborista (Reino Unido)|laboristas]] durante un período de [[recesión]] económica que durou tres anos.<ref>{{Cita novas| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/vote_2005/basics/4393301.stm | publisher=[[BBC News]] | title=1974 Feb: Hung parliament looms | date=5 de abril de 2005 }}</ref><ref>{{Cita novas| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/vote_2005/basics/4393307.stm | publisher=BBC News | title=1974 Oct: Wilson makes it four | date=5 de abril de 2005 }}</ref> Como consecuencia dunha desindustrialización, a taxa de desemprego era excepcionalmente alta, especialmente entre os mozos de clase traballadora.{{Sfn|Christe|2004|p=30}} O desemprego continuou aumentando a comezos dos anos 1980, chegando o seu punto máis alto en febreiro de 1983.{{Sfn|Tucker|2006|p=22}} O descontento xeneralizado dun número tan alto de xente xerou un malestar social con [[folga]]s frecuentes, culminando nunha serie de disturbios como os de [[Disturbios de 1981 en Brixton|Brixton]] e [[Disturbios de 1981 en Toxteth|Toxteth]].{{Sfn|Macmillan|2012|p=21}} Durante este período a masa de mozos, privados de esperanzas de tan sequera obter traballos pouco cualificados dispoñibles para xeracións previas, procuraron outras maneiras de obter ingresos nos negocios da música e do entretemento.{{Sfn|Tucker|2006|pp=24–25}} A explosión de novos grupos e estilos musicais procedentes do Reino Unido a finais dos anos 1970 foi un resultado dos seus esforzos para saír adiante na depresión económica que azoutou o país antes dos gobernos de [[Margaret Thatcher]].{{Sfn|Tucker|2006|pp=24–25}}
 
A desesperación e reacción violenta dunha xeración privada dun futuro asegurado quedou ben representada no movemento [[punk]] británico de 1977–1978, que continuou a súa rebelión contra o ''[[establishment]]'' diluíndose na música [[new wave]] e [[post-punk]] dos anos 1980.<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/style/british-punk-ma0000012137 |title=British Punk |páxina-web=[[AllMusic]] |accessdate=17 de xuño de 2015}}</ref> Estes autoproclamados punks eran militantes políticos, caracterizados por unha actitude [[anarquismo|anarquista]] e prácticas escénicas como os bailes "[[pogo (baile|pogo]]".<ref name="Barton2005">{{Cita web |ref=harv | url=http://www.hmsoundhouse.com/archives4-1.html |title=HM Soundhouse Special Features: The New Wave of British Heavy Metal |last=Barton |first=Geoff |páxina-web=HMsoundhouse.com |date=16 de agosto de 2005 |accessdate=18 de marzo de 2015 | archiveurl=httphttps://web.archive.org/web/20151117024351/http://www.hmsoundhouse.com/archives4-1.html | archivedate=17 de novembro de 2015 |urlmorta=si }}</ref> Adoitaban levar peiteados curtos e de punta ou a cabeza afeitada, habitualmente con elementos estéticos de pinchos e roupas resgadas,<ref name="Barton2005"/><ref>{{Cita web |url=http://www.fashion-era.com/punks_fashion_history1.htm#Punk%20Fashion%20in%20the%20Early%20Days%20of%20the%201970s |title=1970s Punk Fashion History Development |last=Weston Thomas |first=Pauline |páxina-web=Fashion Era |accessdate=21 de abril de 2015}}</ref> e consideraban a habilidade musical pouco importante mentres que a música fose simple e ruidosa.{{Sfn|Christe|2004|p=30}} Porén, non tódolos mozos de clase traballadora acolleron o movemento punk, preferindo escapar da súa realidade por medio da música heavy metal, igual de efectiva para darlles diversión, alivio do [[estrés]] e compañeirismo perante a falta de empregos.{{sfn|Bayer|2009|pp=145–146}}{{sfn|Macmillan|2012|p=21}}
 
=== Heavy rock no Reino Unido ===
=== Movemento ''underground'' ===
[[Ficheiro:IRON MAIDEN - Manchester Apollo - 1980.jpg|esquerda|thumbnail|[[Paul Di'Anno]] e [[Steve Harris]] de [[Iron Maiden]]. A aparencia e personalidade de Di'Anno facíalle parecer máis un cantante de [[punk]] que un ''metalhead''.{{sfn|Christe|2004|p=34}}{{sfn|Waksman|2009|pp=197–202}}]]
[[Thin Lizzy]], [[UFO (grupo musical)|UFO]] e [[Judas Priest]] xa realizaban actuacións en escenarios internacionais,<ref>{{Cita web |url=http://www.rockdetector.com/artist/united+kingdom/west+midlands/birmingham/judas+priest |title=Judas Priest |last=Sharpe-Young |first=Garry |publisher=[[MusicMight]] |accessdate=26 de abril de 2016 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20160513101332/http://www.rockdetector.com/artist/united+kingdom/west+midlands/birmingham/judas+priest |dataarquivo=13 de maio de 2016 |urlmorta=si }}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.rockdetector.com/artist/united+kingdom/london/ufo |title=UFO |last=Sharpe-Young |first=Garry |publisher=MusicMight |accessdate=26 de abril de 2016 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20160407023216/http://www.rockdetector.com/artist/united+kingdom/london/ufo |dataarquivo=07 de abril de 2016 |urlmorta=si }}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.thinlizzyguide.com/tours/tour_ram.htm |title=Tour History |páxina-web=Thin Lizzy Guide |accessdate=9 de xullo de 2015}}</ref> cando novos grupos de heavy metal, compostos por xente moi nova, debutaron en pequenos escenarios en moitas cidades do [[Reino Unido]].<ref name="Barton2005"/> Os principais escenarios do país adoitaban reservarse para os grupos de [[música disco]] do máis alto das listas, xa que o seu uso para actuacións de [[música rock]] considerábase moito menos beneficioso economicamente.{{Sfn|Sexy Intellectual|2008|loc=38:31}} Ó igual que moitos outros grupos británicos do pasado, os novos grupos pasaron os seus anos formativos tocando en directo en clubs, [[pub]]s, salas de baile e círculos sociais de clase baixa. Este adestramento mellorou as súas capacidades musicais, creou unha base de afeccionados locais e permitiulles poñerse en contacto con representantes e axentes das [[discográfica]]s.{{Sfn|Christe|2004|p=32}}
 
[[Angel Witch]], [[Iron Maiden]], [[Praying Mantis]] e [[Samson]] de [[Londres]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=34, 307, 446, 501–502}} Son of a Bitch (posteriormente [[Saxon]]) de [[Barnsley]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=526}} [[Diamond Head]] de [[Stourbridge]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=169}} [[Marseille (grupo musical)|Marseille]] de [[Liverpool]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=379}} [[White Spirit]] de [[Hartlepool]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=717–718}} [[Witchfynde]] de [[Derbyshire]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=732}} [[Vardis]] de [[Wakefield]],{{Sfn|Macmillan|2012|pp=680–681}} [[Def Leppard]] de [[Sheffield]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=148}} [[Raven]] e [[Tygers of Pan Tang]] de [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=467, 663}} e [[Holocaust]] de [[Edimburgo]]{{Sfn|Macmillan|2012|p=294}} foron os grupos de heavy metal máis importanes fundados entre os anos 1975 e 1977 que animaron a escena de clubs nas súas respectivas cidades e vilas.{{Sfn|Sexy Intellectual|2008|loc=36:48}} Os primeiros grupos deste novo movemento musical competían por espaacio de actuación con outros grupos de punk, habitualmente provocando unha especialización dos clubs que pasaron a traballar só con grupos dun dos dous estilos.{{Sfn|Dunn|McFadyen|2011|loc=5:48}} As diferenzas en ideoloxía, actitude e aparencia tamén provocou unha gran rivalidade entre as dúas audiencias.<ref name="Barton2005"/>{{sfn|Dunn|McFadyen|2011|loc=5:48}}
O que os músicos punk e do NWOBHM tiñan en común era a súa actitude ''"[[do it yourself]]"'' do negocio musical e a consecuente práctica de producir e distribuir elese mesmos o seu material gravado en forma de [[casete]]s de [[Demo (música)|demos]], ou producindo sinxelos privados para os afeccionados locais.{{Sfn|Macmillan|2012|p=21}} Isto deu lugar tamén ó nacemento e difusión de pequenas [[discográfica independente|discográficas independentes]], habitualmente como unha extensión das tendas de discos e estudios de gravación independentes, que en ocasións producían tanto publicacións punk coma heavy metal.{{Sfn|Dunn|McFadyen|2011|loc=13:20}} As discográficas independentes considéranse un factor importante da evolución do movemento, xa que eliminaron a intrusión de empresas corporativas que entorpeceran o progreso da música rock nos anos 1970, e déronlle unha oportunidade ós grupos locais para experimentar con formas máis extremas de música.{{Sfn|Waksman|2009|pp=186–189}}
 
Mentres que os medios británicos e internacionais daban unha intensa cobertura ó punk, o novo movemento [[grassroots]] do heavy metal mantívose ''[[underground]]'' ata 1978, ignorado case por completo por publicacións musicais coma ''[[NME|New Musical Express]]'', ''[[The Face (revista)|The Face]]'' e ''[[Melody Maker]]'' e polas estacións de radio.{{Sfn|Tucker|2006|p=22}} As novas sobre os grupos e a súa música circulaba de boca en boca e por medio de [[fanzine]]s,{{sfn|Tucker|2006|p=89}}{{sfn|Weinstein|2000|p=137}} ou a través de DJs interesados nela que viaxaban polo país de club en club.<ref>{{Cita web |url=http://www.radiorewind.co.uk/radio1/roadshow.htm |title=Roadshow: The Early Years |páxina-web=Radio Rewind |accessdate=2 de marzo de 2016}}</ref> [[Neal Kay]] era un destes DJs. Comezou a traballar no ano 1975 nun club nocturno chamado The Bandwagon en [[Kingsbury]], no noroeste de Londres, situado na trastenda do pub Prince of Wales e equipado cun sistema de son masivo.{{sfn|Sexy Intellectual|2008|loc=31:16}}<ref name="HMsoundhouseA">{{Cita web |url=http://www.hmsoundhouse.com/history1.html |title=The Soundhouse Story part 1 |publisher=HMsoundhouse |accessdate=18 de xullo de 2015 | archiveurl=httphttps://web.archive.org/web/20141214155313/http://www.hmsoundhouse.com/history1.html| |archivedate=14 de decembro de 2014 |urlmorta=si }}</ref> Transformou The Bandwagon no "The Heavy Metal Soundhouse", un lugar especializado no [[hard rock]] e no heavy metal no que a xente podía escoitar álbums de grupos xa establecidos e demos de novos grupos,{{sfn|Sexy Intellectual|2008|loc=32:53}}<ref name="HMsoundhouseA"/> que circulaban entre os afeccionados por medio do intercambio de casetes.<ref>{{Cita libro |last=McGee |first1=Hal |title=Cassette Mythos |chapter=Cause and Effect |editor-last=James |editor-first=Robin |location=Nova York |publisher=Autonomedia |date=1992 |isbn=978-0-936756-69-1}}</ref>
 
{{cadro de citas |cita= O NWOBHM foi unha ficción, realmente, unha invención de Geoff Barton e ''Sounds''. Foi unha enxeñosa estrataxema para aumentar a circulación. Dito isto, si representou a unha morea de grupos que foran completamente ignoradas polos medios principais. Por mor diso converteuse en algo real e a xente acabou por seguilo.|fonte= [[Bruce Dickinson]] (Tradución do orixinal)<ref name="Mitchell2014"/> |aliñamento=dereita|largo=20%}}
Ademais de participar en competicións de ''[[air guitar]]''{{Sfn|Sexy Intellectual|2008|loc=The Origin of Air-guitar with Neal Kay}} e ver actuacións en directo,<ref name="HMsoundhouseA"/> a audiencia podía votar polas escollas de Kay.<ref name="HMsoundhouseB"/> O DJ facía unha lista semanal das 100 cancións de heavy metal máis solicitadas no The Soundhouse, e enviáballa ás tendas de dicsos e á revista musical ''[[Sounds (revista)|Sounds]]'', a única publicación que amosou interese na escena que estaba a desenvolverse.<ref name="HMsoundhouseB">{{Cita web |url=http://www.hmsoundhouse.com/history2.html |title=The Soundhouse Story part 2 |publisher=HMsoundhouse |accessdate=18 de xullo de 2015 | archiveurl= httphttps://web.archive.org/web/20160304102430/http://www.hmsoundhouse.com/history2.html | archivedate= 1704 de novembromarzo de 20152016 |urlmorta=si }}</ref> Moitos músicos mozos decatáronse de que non estaban sós dentro do heavy metal grazas a esa lista semanal, que incluía grupos de todo o país.<ref>{{cita publicación periódica|title=Metal Mania |journal=[[Rolling Stone (revista)|Rolling Stone]] |date=15 de novembro de 1990 |last=Considine |first=J. D.|issue=591 |pages=100–104 }}</ref>{{sfn|Dunn|McFadyen|2011|loc=16:48}} Naquel entón, [[Geoff Barton]] traballaba para ''Sounds'' escribindo artigos sobre os incipientes grupos de heavy metal, polos que se considera un piar na dirección que tomou a subcultura dos ''metalheads''.<ref name="Mitchell2014"/>{{sfn|Waksman|2009|pp=175–181}} Seguindo unha suxestión do seu editor Alan Lewis e nun intento de atopar un elemento estilístico común na música dos grupos, usou o termo "New Wave of British Heavy Metal" por vez primeira na súa crítica dunha actuación da xira ''Metal Crusade'' que incluía a Angel Witch, Iron Maiden e Samson no local The Music Machine de Londres o 8 de maio de 1979,<ref name="Barton2005"/><ref>{{cita publicación periódica|title=If You Want Blood (and Flashbombs and Dry Ice and Confetti) You Got It |journal=Sounds |date=19 de maio de 1979 |last=Barton |first=Geoff |pages=28–29 }}</ref> termo que pasaría a converterse no identificador do movemento musical.{{Sfn|Kirkby|2001|loc=8:90}}
 
=== Primeira ondada de grupos ===
O empuxe do movemento NWOBHM tamén beneficiou a grupos xa establecidos, que reclamaron o foco de atención con novas publicacións de éxito.{{sfn|Thompson|2004|p=213}}{{sfn|Tucker|2006|pp=30–31}} O ex-vocalista de [[Deep Purple]] [[Ian Gillan]] volveu ó grupo no álbum ''[[Mr. Universe]]'' en 1979{{Sfn|Thompson|2004|pp=217–219}} e estivo na primeira liña da escena musical do heavy metal británico co seu grupo [[Gillan]] nos anos seguintes.<ref>{{cita publicación periódica|title=Captain Gillan |journal=Kerrang! |date=1981 |last=Charles |first=D. W. |issue=6 |pages=10, 12 }}</ref>{{sfn|Popoff|2005|pp=131–132}} O seu antigo compañeiro en Deep Purple [[Ritchie Blackmore]] chegou tamén os postos máis altos das listas do Reino Unido coas publicacións do seu grupo de [[hard rock]] [[Rainbow]] ''[[Down to Earth]]'' (1979) e ''[[Difficult to Cure]]'' (1981).{{sfn|Popoff|2005|p=279}}<ref>{{Cita web |url=http://www.officialcharts.com/artist/16465/rainbow/ |title=Rainbow – Official Charts |publisher=Official Charts Company |accessdate=21 de abril de 2015}}</ref>{{sfn|Thompson|2004|pp=221–222}} [[Black Sabbath]] recuperouse e volveu a obter éxitos cós álbums ''[[Heaven and Hell]]'' (1980) e ''[[Mob Rules]]'' (1981),<ref>{{Cita web |url=http://www.officialcharts.com/artist/14136/black-sabbath/ |title=Black Sabbath – Official Charts |publisher=Official Charts Company |accessdate=21 de abril de 2015}}</ref>{{sfn|Popoff|2005|pp=48–49}} xunto co ex-vocalista de Rainbow [[Ronnie James Dio]].<ref>{{Cita libro |ref=harv| last1 = Iommi | first1 = Tony | last2=Lammers| first2=T. J. |title = Iron Man: My Journey through Heaven and Hell with Black Sabbath | chapter=Bill goes to shits| publisher = Da Capo Press | year = 2011 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-306-82054-0}}</ref> No ano 1980 houbo outras entradas nas primeiras 10 posicións das listas de éxitos británicas por parte de grupos de hard rock e heavy metal: O [[The Michael Schenker Group (album)|primeiro álbum]] de [[Michael Schenker Group]] chegou ó posto número 8,<ref>{{Cita web |url=http://www.officialcharts.com/artist/18662/michael-schenker-group/ |title=Michael Schenker Group – Official Charts |publisher=Official Charts Company |accessdate=21 de abril de 2015}}</ref> ''[[Ready an' Willing]]'' de [[Whitesnake]] acadou a posición número 6,<ref>{{Cita web |url=http://www.officialcharts.com/artist/18114/whitesnake/ |title=Whitesnake – Official Charts |publisher=Official Charts Company |accessdate=21 de abril de 2015 }}</ref> ''[[British Steel]]'' de [[Judas Priest]] e ''[[Ace of Spades]]'' de [[Motörhead]] chegaron o posto número 4,<ref name="JudasPriestCharts"/><ref name="MotorheadCharts"/> mentres que ''[[Back in Black]]'' de [[AC/DC]] conseguiu situarse no primeiro posto da lista.<ref name="AC/DC Charts"/>
 
Como proba do éxito do rexurdimento do hard rock británico e da súa escena heavy metal, as xiras e concertos de grupos novos e vellos vendían tódalas entradas, tanto domesticamente coma noutros países europeos, alí onde chegara a influencia do movemento.{{sfn|Macmillan|2012|p=22}}<ref name="Sinclair1984"/>{{sfn|Tucker|2006|pp=129–154}} Os grupos que xurdían do NWOBHM xa non quedaban descartados para as xiras mundiais e adoitaban ser as actuacións de apoio para outros grupos máis destacados nos grandes concertos. Iron Maiden actuou xunto a [[Kiss]] en Europa no ano 1980,{{Sfn|Bushell|Halfin|1984|p=78}} realizando a súa primeira xira mundial como cabeza de cartel en 1981,{{Sfn|Bushell|Halfin|1984|p=89}} ademais de actuar xunto a Judas Priest e UFO nos [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]].{{Sfn|Bushell|Halfin|1984|pp=92–93}} Def Leppard visitou os Estados Unidos por primeira vez en 1980 para unha xira de tres meses apoiando a [[Pat Travers]], Judas Priest, [[Ted Nugent]], AC/DC e [[Sammy Hagar]].{{Sfn|Fricke|1987|pp=50–55}} Saxon actuou xunto a Judas Priest en Europa e como apoio de Rush e AC/DC nos Estados Unidos no ano 1981.{{sfn|Macmillan|2012|p=527}}<ref name="Sharpe-YoungB">{{Cita web |url=http://www.rockdetector.com/artist/united+kingdom/south+yorkshire/barnsley/saxon |title=Saxon |last=Sharpe-Young |first=Garry |publisher=MusicMight |year=2009 |accessdate=26 de xuño de 2015 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20150417012929/http://rockdetector.com/artist/united+kingdom/south+yorkshire/barnsley/saxon |dataarquivo=17 de abril de 2015 |urlmorta=si }}</ref> Os grupos do NWOBHM estiveron presentes no cartel do [[Reading Festival]] de 1980,{{sfn|Tucker|2006|pp=62–64}}<ref>{{cita nota de prensa |url= http://www.ukrockfestivals.com/Reading-80-advert-350.jpg |format=JPG |title=Reading Rock '80 |publisher=Reading and Leeds Festivals |date=1980 |accessdate=26 de abril de 2016}}</ref> pasando a ser cabezas de cartel nas edicións do festival de 1981<ref>{{cite press release |url=http://www.ukrockfestivals.com/reading-81-advert-800.gif |format=GIF |title=Reading Rock '81 |publisher=Reading and Leeds Festivals |date=1981 |accessdate=26 de abril de 2016}}</ref> e 1982.<ref>{{cite press release |url=http://www.ukrockfestivals.com/reading-82-ad-large.jpg |format=JPG |title=Reading Rock '82 |publisher=Reading and Leeds Festivals |date=1982 |accessdate=26 de abril de 2016}}</ref> A edición de 1980 destacou tamén polas violentas protestas contra Def Leppard, que tras declarar o seu interese no mercado americano recibiu unha mala acollida por parte dos afeccionados británicos.{{sfn|Fricke|1987|p=57}}{{sfn|Waksman|2009|pp=202–206}} A maiores de Reading, no ano 1980 creouse un novo festival en [[Castle Donington]], o [[Monsters of Rock]], que incluiría só grupos de hard rock e heavy metal no seu cartel.{{sfn|Christe|2004|p=37}}<ref>{{cite press release |url=http://www.ukrockfestivals.com/don-1980-Cover.jpg |format=JPG |title=Monsters of Rock |publisher=[[Monsters of Rock]] |date=1980 |accessdate=26 de abril de 2016 }}</ref>
 
=== Popularidade ===
[[Ficheiro:Steve Clark.jpeg|dereita|thumbnail|upright|[[Steve Clark|Steve "Steaming" Clark]], guitarrista de [[Def Leppard]]. O cabelo longo e os rápidos solos de guitarra foron unha das características da música heavy metal dos anos 1980.{{Sfn|Weinstein|2000|p=24}}]]
O movemento NWOBHM atopou eventualmente o seu espazo nas publicacións e revistas musicais fóra de ''Sounds''.{{sfn|Bushell|Halfin|1984|pp=74, 77–78}}<ref>{{cite magazine |title=Don't Fear the Reaper&nbsp;... |journal=Kerrang! |date=5 de abril de 1984 |last=Johnson |first=Howard |issue=65 |page=11}}</ref> ''Melody Maker'' chegou a publicar unha lista semanal de heavy metal baseada no número de vendas en tendas de discos.{{Sfn|Tucker|2006|p=19}} A editorial de ''Sounds'' aproveitou o seu apoio do movemento para lanzar o primeiro número de ''[[Kerrang!]]'' en xuño de 1981, unha revista a cor dirixida por Geoff Barton adicada en exclusiva ó hard rock e ó heavy metal.{{sfn|Christe|2004|p=38}}{{sfn|Macmillan|2012|p=21}} ''Kerrang!'' obtivo un éxito inesperado e converteuse na revista de referencia para os ''metalheads'' de todo o mundo,{{sfn|Christe|2004|p=38}}{{sfn|Macmillan|2012|p=21}} seguida en pouco tempo das publicacións estadounidenses ''[[Circus (revista)|Circus]]'' e ''[[Hit Parader]]'', a alemá ''[[Metal Hammer]]'' e a británica ''[[Metal Forces]]''.{{sfn|Christe|2004|p=85}}<ref>{{cite magazine |title=The Big Read |journal=Extra Kerrang! |year=1984 |last=Johnson |first=Howard |issue=1 |pages=38}}</ref> A atención dos medios internacionais supuxo un aumento do número de vendas de discos e un maior número de xiras mundiais para os grupos do NWOBHM,{{sfn|Bushell|Halfin|1984|p=97}}{{sfn|Fricke|1987|pp=58–64}}<ref name="Sharpe-YoungB"/> que situaron os seus álbums en moitas listas de vendas estranxeiras.<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/album/high-n-dry-mw0000189626/awards |title=Def Leppard – High 'N' Dry awards |páxina-web=AllMusic |accessdate=19 de xullo de 2015 | archiveurl=httphttps://web.archive.org/web/20130119224802/http://www.allmusic.com/album/high-n-dry-mw0000189626/awards | archivedate=19 de xaneiro de 2013 |urlmorta=non }}</ref><ref>{{Cita web |url=http://infodisc.fr/Album_Liste_Selection2.php?Lettre=I |title=Infodisc.fr Note: You must select Iron Maiden |páxina-web=Infodisc |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://infodisc.fr/Album_Liste_Selection2.php?Lettre=S |title=Infodisc.fr Note: You must select Saxon |publisher=Infodisc |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Iron+Maiden&titel=Killers&cat=a |title=Iron Maiden – Killers (Album) |páxina-web=Swedishcharts |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Saxon&titel=Denim+And+Leather&cat=a |title=Saxon – Denim and Leather (Album) |páxina-web=Swedishcharts |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref> A súa escalada nas listas británicas culminou co álbum ''[[The Number of the Beast]]'' de Iron Maiden, que chegou o máis alto da lista de álbums no Reino Unido o 10 de abril de 1982 e mantívose no primeiro posto durante dúas semanas.{{sfn|Popoff|2005|pp=170–171}}<ref>{{Cita web |url=http://www.officialcharts.com/search/albums/the%20number%20of%20the%20beast/ |title= Official Albums Chart Results Matching: The Number Of The Beast |publisher=Official Charts Company |accessdate=2 de maio de 2015}}</ref> O álbum acadou o posto número 33 nos Estados Unidos,<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/album/the-number-of-the-beast-mw0000044718/awards |title=Iron Maiden – The Number of the Beast awards |páxina-web=AllMusic |accessdate=28 de marzo de 2016 | archiveurl= httphttps://web.archive.org/web/20120608220855/http://www.allmusic.com/album/the-number-of-the-beast-mw0000044718/awards | archivedate=808 de xuño de 2012 |urlmorta=non }}</ref> onde o grupo adquiriu unha reputación de adoradores do [[Diabo]] por mor da escena [[inferno|infernal]] representada na portada do álbum.{{Sfn|Bushell|Halfin|1984|p=101}}
O éxito da música producida polo movemento e a súa transición de fenómeno ''[[underground]]'' cara a un xénero ''[[mainstream]]'' empuxou o seu principal promotor, Geoff Barton, a declarar o NWOBHM coma finalizado no ano 1981,<ref>{{cite magazine |title=Scrap Metal |journal=Sounds |date=4 de outubro de 1980 |last=Barton |first=Geoff |page=39 }}</ref>{{sfn|Tucker|2006|p=79}} decepcionado pola baixa calidade dos novos grupos e frustrado pola facilidade coa que as discográficas explotaban o entusiasmo polo heavy metal.{{sfn|Tucker|2006|p=154}}{{sfn|Waksman|2009|p=191}} Coincidiu ese mesmo ano co peche do Bandwagon e coa demolición do pub Prince of Wales para construír un [[restaurante]] no seu lugar.<ref name="Watts1992">{{cite magazine|title=Where Are They Now? |journal=Kerrang! |date=19 de decembro de 1992 |last=Watts |first=Chris |issue=423 |pages=36–37}}</ref> Malia que o movemento perdera parte do seu atractivo para os afeccionados máis conservadores, como evidencia o incremento na popularidade e vendas das publicacións [[Album-oriented rock|AOR]] de influencia americana,<ref>{{cite magazine |ref=harv|title=Best Sellers of 1982 |journal=Kerrang! |date=30 de decembro de 1982 |last=Crampton |first=Luke |issue=32 |page=3}}</ref> mantivo unha vitalidade suficiente para o xurdimento dunha segunda ondada de grupos que partiron do ''underground'' e publicaron os seus primeiros álbums en 1982 e 1983.{{sfn|Tucker|2006|p=81}}{{efn|Os grupos máis notables desta segunda ondada foron: [[Avenger]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=51–52}} [[Rock Goddess]],{{Sfn|Macmillan|2012|pp=484–485}} [[Tysondog]],{{Sfn|Macmillan|2012|pp=672–673}} [[Tokyo Blade]],{{Sfn|Macmillan|2012|pp=627–628}} [[Elixir (grupo musical)|Elixir]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=199}} [[Atomkraft]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=46}} e [[Rogue Male]].{{Sfn|Macmillan|2012|p=489}}}}
Moitos dos considerados líderes do movemento, coma [[Diamond Head]], [[Tygers of Pan Tang]], [[Angel Witch]] e [[Samson]] foron incapaces de continuar cos seus éxitos iniciais, e os seus intentos de actualizar a súa aparencia e o seu son para acadar as novas expectacións da audiencia máis xeral fracasaron e só conseguiron anoxar os seus afeccionados orixinais.{{sfn|Bayer|2009|pp=22–23}}<ref name="Sinclair1984"/>{{sfn|Tucker|2006|pp=123–124}} A mediados dos anos 1980 popularizouse o [[glam metal]], centrado na imaxe persoal e celebrante do [[sexo]], emanando de [[Sunset Strip]] en [[Hollywood]]. Liderado por [[Van Halen]] e seguido por grupos como [[Mötley Crüe]], [[Quiet Riot]], [[Dokken]], [[Great White]], [[Ratt]] e [[W.A.S.P.]], o glam metal substituíu rapidamente os outros estilos de heavy metal nos gustos de moitos afeccionados británicos.{{Sfn|Tucker|2006|pp=129–154}} O grupo de [[Nova Jersey]] [[Bon Jovi]] e os [[Suecia|suecos]] [[Europe]], grazas a súa fusión de [[hard rock]] e [[Música pop|pop]] romántico,{{Sfn|Walser|1993|pp=120–121}} acadaron unha gran popularidade no Reino Unido, con estes últimos chegando a ser cabezas de cartel na edición de 1987 do festival Monsters of Rock.<ref>{{cite press release |url=http://www.ukrockfestivals.com/don-1987-poster-400.jpg |format=JPG |title=Monsters of Rock |publisher=Monsters of Rock |date=1987 |accessdate=26 de abril de 2016 }}</ref> As compañías de discos acolléronse ó subxénero máis pulido do glam metal pasando por riba dos grupos do NWOBHM, que mantiveron unha base de afeccionados en Europa pero viron como os éxitos destes grupos americanos lles quitaban a coroa nos mercados do Reino Unido e dos Estados Unidos.{{Sfn|Tucker|2006|pp=129–154}}
 
Mentres que os grupos do NWOBHM recibían cada vez menos atención, unha nova sucesión de [[subxéneros do heavy metal|subxéneros]] menos comerciais comezou a xurdir e atraer a moitos ''metalheads'' británicos.<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/style/power-metal-ma0000011913 |title=Power metal |páxina-web=AllMusic |accessdate=17 de xullo de 2015}}</ref><ref name="AllMusicStaffI">{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/style/speed-thrash-metal-ma0000002874 |title=Speed/Thrash Metal |páxina-web=AllMusic |accessdate=24 de xuño de 2015}}</ref> O [[power metal]] e o [[thrash metal]], ámbolos dous partindo do NWOBHM e mantendo gran parte dos seus valores,{{Sfn|Weinstein|2000|pp=49–50}} comezaron a gañar a aclamación da crítica e éxitos comerciais na segunda metade dos anos 1980 practicando un son aínda máis rápido e pesado.<ref name="BowarA"/><ref name="MarsicanoA">{{Cita web |url=http://heavymetal.about.com/od/heavymetal101/p/powermetal.htm |title=What Is Power Metal? |last=Marsicano |first=Dan |work=Heavy Metal 101 |publisher=About.com |accessdate=13 de xullo de 2015 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20090425112002/http://heavymetal.about.com/od/heavymetal101/p/powermetal.htm |dataarquivo=25 de abril de 2009 |urlmorta=si }}</ref> Grupos coma [[Helloween]],<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/helloween-mn0000957340/biography |title=Helloween Biography |last=Rivadavia |first=Eduardo |páxina-web=AllMusic |accessdate=8 de agosto de 2015}}</ref> [[Savatage]],<ref name="HueyA">{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/savatage-mn0000255347/biography |title=Savatage Biography |last=Huey |first=Steve |publisher=AllMusic |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref> [[Metallica]],<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/metallica-mn0000446509/biography |title=Metallica Biography |last=Erlewine |first=Stephen Thomas |páxina-web=AllMusic |accessdate=2 de xullo de 2015}}</ref> [[Slayer]],<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/slayer-mn0000022124/biography |title=Slayer Biography |last=Huey |first=Steve |páxina-web=AllMusic |accessdate=2 de xullo de 2015}}</ref> [[Megadeth]]<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/megadeth-mn0000406294/biography |title=Megadeth Biography |last=Erlewine |first=Stephen Thomas |páxina-web=AllMusic |accessdate=2 de xullo de 2015}}</ref> e [[Anthrax (grupo musical)|Anthrax]] conseguiron gran parte da cota de mercado daqueles afeccionados ó heavy metal que non estaban contentos co son ou estilo dos grupos máis populares por aquel entón.<ref name="AllMusicStaffI"/><ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/anthrax-mn0000490952/biography |title=Anthrax Biography |last=Erlewine |first=Stephen Thomas |páxina-web=AllMusic |accessdate=2 de xullo de 2015}}</ref>
 
''The N.W.O.B.H.M. Encyclopedia'' de Malc Macmillan lista a máis de 500 grupos con gravacións publicadas na década que vai dende o ano 1975 ata o ano 1985 que tiveron relación co movemento.{{sfn|Tucker|2006|p=19}}{{efn|Os últimos grupos notables incluídos na lista son: [[Baby Tuckoo]],{{Sfn|Macmillan|2012|p=55}} [[Chrome Molly]],{{Sfn|Macmillan|2012|pp=120–121}} [[Tredegar (band)|Tredegar]],{{Sfn|Macmillan|2012|pp=645–646}} e [[Paul Di'Anno#Battlezone|Battlezone]].{{Sfn|Macmillan|2012|p=63}}}} Con probabilidade houbo máis grupos que naceron nesa mesma época pero que non saíron das escenas de clubs locais ou non chegaron a gravar máis que demos ou edicións limitadas de sinxelos de produción propia.{{sfn|Macmillan|2012|pp=24–27}}<ref name="RivadaviaS"/> A falta de interese das discográficas, as malas prácticas de dirección, loitas internas e escollas musicais incorrectas que disuadiron a gran parte dos afeccionados orixinais, tiveron como resultado a disolución e desaparición da maioría dos grupos deste movemento a finais da década.<ref name="Sinclair1984"/>{{sfn|Tucker|2006|pp=129–154}}<ref name="Watts1992"/> Algúns dos grupos máis coñecidos, como [[Praying Mantis]] no [[Xapón]] e [[Saxon]], [[Demon]] e [[Tokyo Blade]] en Europa, sobreviviron nos mercados estranxeiros.{{sfn|Macmillan|2012|pp=22, 528}}<ref name="RivadaviaU"/><ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/saxon-mn0000259800/biography |title=Saxon Biography |last=Rivadavia |first=Eduardo |páxina-web=AllMusic |accessdate=18 de xullo de 2015}}</ref> Outros grupos coma [[Raven]], [[Girlschool]] e [[Grim Reaper]] tentaron saír adiante no mercado estadounidense asinando con discográficas americanas, mais os seus intentos non tiveron éxito.<ref>{{cite magazine |title=The Madder They Come&nbsp;... |journal=Mega Metal Kerrang! |year=1986 |last=Miller |first=Paul |issue=4 |pages=29}}</ref>{{sfn|Tucker|2006|p=101}}<ref>{{cite magazine |title=Hear No Evil |journal=Kerrang! |date=30 de outubro de 1986 |last=Johnson |first=Howard |issue=132 |pages=10–11}}</ref>{{Sfn|Macmillan|2012|pp=262–263}} Non obstante, dous dos grupos máis populares do movemento si chegaron a conseguir un éxito considerable e duradeiro. [[Iron Maiden]] converteuse nun dos grupos de heavy metal máis influentes e con máis éxito de tódolos tempos,<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/iron-maiden-mn0000098465/biography |title=Iron Maiden Biography |last=Weber |first=Barry |páxina-web=AllMusic |accessdate=20 de marzo de 2015}}</ref> incluso tras adoptar un estilo máis progresivo.{{Sfn|Waksman|2009|pp=197–202}} Pola súa banda, [[Def Leppard]] obtivo un maior éxito, chegando ó mercado rock ''[[mainstream]]'' dos Estados Unidos co seu son de hard rock máis refinado.{{Sfn|Bayer|2009|p=44}}
A partir do ano 1982 puntos distantes como [[Norteamérica]],{{Sfn|Christe|2004|p=88, 92–93,108–111, 132–135}} [[Alemaña occidental]],{{Sfn|Christe|2004|p=136–139}} e o [[Brasil]]{{Sfn|Christe|2004|p=106}} convertéronse en berces das súas propias escenas de thrash metal: o [[thrash metal da Área da Baía]], o [[thrash metal teutónico]] e o [[thrash metal brasileiro]] respectivamente. [[Lars Ulrich]] de [[Metallica]], afeccionado e ávido coleccionista de gravacións e obxectos relacionados co NWOBHM, admitiu que tiñan unha débeda con este movemento,{{Sfn|McIver|2006|pp=23–25}} e baixo a súa influencia a lista de temas das primeiras actuacións de Metallica estaban cheas de versións de temas de grupos de heavy metal británicos.{{sfn|McIver|2006|pp=23–25, 32}}{{sfn|Tucker|2006|pp=41–43}} O son do NWOBHM chegou a influenciar retroactivamente ó punk, con grupos coma [[Discharge]] que fusionaron a música punk con elementos do heavy metal.<ref>{{Cita libro |last1=Glasper |first1=Ian |title=Burning Britain: The History of UK Punk 1980–1984 |location=Londres |publisher=Cherry Red Books |date=2004 |isbn=978-1-901447-24-8 |p=47}}</ref>{{sfn|Waksman|2009|p=238}}
 
O nacemento do speed metal a comezos dos anos 1980 foi crucial para a evolución do [[power metal]] na segunda metade da década,<ref name="AllMusicStaffI"/> exemplificado nos alemás [[Helloween]],<ref name="MarsicanoA"/> e nos estadounidenses [[Manowar]],<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/manowar-mn0000673208/biography |title=Manowar Biography |last=Monger |first=James Christopher |publisher=AllMusic |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref> [[Savatage]]<ref name="HueyA"/> e [[Virgin Steele]].<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/virgin-steele-mn0000216455/biography |title=Virgin Steele Biography |last=Reesman |first=Bryan |páxina-web=AllMusic |accessdate=19 de xullo de 2015}}</ref> Dende os comezos do NWOBHM, grupos norteamericanos coma [[Anvil]],{{Sfn|Christe|2004|p=44}} [[Riot]],{{Sfn|Christe|2004|p=44}} [[Twisted Sister]],{{Sfn|Christe|2004|p=50}} Manowar,{{Sfn|Christe|2004|p=44}} Virgin Steele,<ref name="DeFeisA">{{Cita web |url= http://www.virgin-steele.com/bio.html |title=Virgin Steele Official Biography |accessdate=9 de maio de 2015 | first=David| last=DeFeis |páxina-web=virgin-steele.com}}</ref> [[The Rods]],<ref>{{cite magazine |title=Armed & Ready |journal=Kerrang! |date=1981 |last=Barton |first=Geoff | issue=3 |pages=12}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/the-rods-mn0000835269/biography |title=The Rods Biography |last=Rivadavia |first=Eduardo |páxina-web=AllMusic |accessdate=3 de maio de 2015}}</ref> [[Hellion]],<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/hellion-mn0000675430/biography |title=Hellion Biography |last=Rivadavia |first=Eduardo |páxina-web=AllMusic |accessdate=24 de xuño de 2015}}</ref> [[Cirith Ungol (grupo musical)|Cirith Ungol]]<ref>{{cite magazine |title=The Men from Ungol |journal=Mega Metal Kerrang! |year=1986 |last=Miller |first=Paul |issue=4 |pages=18–19}}</ref> e [[Exciter]]<ref>{{cite magazine |title=Exciter |journal=[[Metal Forces]] |date=1983 |last=Hammonds |first=Steve |issue=1 |page=33 |url=https://www.scribd.com/doc/242575781/Metal-Forces-01-Autumn1983-pdf}}</ref> mantiveron un intercambio continuo co outro lado do [[mar Atlántico|Atlántico]], onde os ''metalheads'' británicos apreciaron a súa música.{{Sfn|Macmillan|2012|p=22}} Neste contexto de reciprocidade, Manowar e Virgin Steele asinaron nun primeiro momento co selo independente británico [[Music for Nations]],<ref name="DeFeisA"/><ref>{{cite magazine |title=Male Orientated Rock |journal=Kerrang! |date=28 de xullo de 1983 |last=Bonutto |first=Dante |issue=47 |url=http://www.gillyon.com/manowar_k47.htm |accessdate=1 de maio de 2016 |apelidos= |data= |revista= |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20160304110141/http://www.gillyon.com/manowar_k47.htm |dataarquivo=04 de marzo de 2016 |urlmorta=si }}</ref> mentres que Twisted Sister gravou os seus primeiros dous álbums en [[Londres]].{{Sfn|Christe|2004|p=50}} Pola súa banda, o son de grupos [[Xapón|xaponeses]] coma [[Earthshaker]], [[Loudness]], [[Anthem]] e outros tamén se viu influenciado polo NWOBHM, usando enxeñeiros de son británicos nos seus primeiros álbums,{{sfn|Christe|2004|p=44}}{{sfn|Macmillan|2012|p=22}}{{sfn|Tucker|2006|pp=129–154}} e o grupo xaponés [[Bow Wow]] chegou a trasladarse a [[Inglaterra]] para formar parte da escena musical do heavy metal británico.<ref>{{cite magazine |title=Warning from Tokyo |journal=Kerrang! |date=19 de maio de 1983 |last=Johnson |first=Howard |issue=42 |pages=24–26 }}</ref>
 
[[Alemaña]], [[Suecia]], [[Dinamarca]], [[Bélxica]], [[Países Baixos]], [[Francia]] e [[España]] tamén tiveron unha boa acollida dos grupos británicos e nestes países xurdiron grupos semellantes de forma case inmediata.{{Sfn|Macmillan|2012|p=22}} Grupos coma [[Accept]], [[Grave Digger]], [[Sinner]] e [[Warlock]] de Alemaña,{{sfn|Christe|2004|p=43}}<ref>{{Cita web |url=http://heavymetal.about.com/od/interviews/a/Grave-Digger-Interview.htm |title=Grave Digger Interview |last=Norton |first=Justin M. |publisher=About.com |year=2010 |accessdate=26 de abril de 2015 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20150405054903/http://heavymetal.about.com/od/interviews/a/Grave-Digger-Interview.htm |dataarquivo=05 de abril de 2015 |urlmorta=si }}</ref>{{sfn|Popoff|2005|p=325}}<ref>{{cite magazine |title='Lock Jaw |journal=Mega Metal Kerrang! |year=1986 |last=Simmons |first=Sylvie|issue=4 |pages=8–11 }}</ref> [[E.&nbsp;F. Band]] de Suecia,<ref name="RivadaviaH"/> [[Mercyful Fate]] de Dinamarca,<ref>{{cite magazine |title=Decibel Hall of Fame – No.&nbsp;74 -Mercyful Fate Melissa |journal=[[Decibel (revista)|Decibel]] |date=2011 |issue=78 |url=http://www.kingdiamondcoven.com/CWWforum/index.php?topic=5182.0 |accessdate=13 de maio e2014 |pp=48–54}}</ref> [[Killer]] e [[Ostrogoth]] de Bélxica,<ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/killer-mn0001769085 |title=Killer Biography |last=Rivadavia |first=Eduardo |páxina-web=AllMusic |accessdate=8 de maio de 2016}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.allmusic.com/artist/ostrogoth-mn0000313173/biography |title=Ostrogoth Biography |last=Rivadavia |first=Eduardo |páxina-web=AllMusic |accessdate=8 de maio de 2016}}</ref> [[Picture]] e [[Bodine]] dos Países Baixos,<ref>{{Cita web |url=http://www.pictureofficial.com/band1.html |title=Picture Biography |publisher=Picture Official Website |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015420/http://pictureofficial.com/band.html |archivedate=15 de xullo de 2011 |accessdate=27 de marzo de 2016}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.regularrocker.nl/index.php/biography |title=Bodine Biography |publisher=Regular Rocker |accessdate=26 de abril de 2015}}</ref> [[Trust (grupo musical)|Trust]] e [[Nightmare]] de Francia,<ref>{{Cita web |url=http://www.drumlessons.com/drummers/nicko-mcbrain/ |title=Nicko McBrain Biography, Videos & Pictures |páxina-web=Drum Lessons |accessdate=26 de abril de 2015}}</ref><ref>{{Cita web |url=http://www.metalexpressradio.com/menu.php?main=interviews&id=854 |title=Yves Campion (Nightmare) interview |accessdate=20 de abril de 2010 |last=Stein |first=Lior |date=9 de abril de 2010 |publisher=Metal Express Radio }}</ref> e [[Barón Rojo]] e [[Ángeles del Infierno]] de España,<ref>{{Cita libro |last1= Fouce | first1=Héctor| last2=del Val| first2= Feràn|title=Made in Spain: Studies in Popular Music |chapter=From el Rollo to Heavy Metal |editor-last=Martinez |editor-first=Sìlvia |editor2-last=Fouce |editor2-first=Héctor |year=2013|location=Nova York |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-12703-2 |p=128}}</ref><ref>{{cite magazine |title=Explosión Heavy en el Norte |journal=Heavy Rock |year=1982 |issue=10 | language=es|pp=18–22}}</ref> formáronse entre os anos 1978 e 1982 e tiveron unha forte influencia do son do NWOBHM. Moitos destes grupos asinaron coa holandesa [[Roadrunner Records]] ou coa belga [[Mausoleum Records]], selos discográficos independentes que tamén publicaron gravacións de grupos británicos do NWOBHM.<ref>{{Cita web|ref=harv |url=http://www.music-avenue.net/mausoleum/story.php |title=Mausoleum: The story behind the legendary heavy metal label. Part I (1982–1986) |last=Falckenbach |first=Alfie |páxina-web=Music-Avenue |date=2002 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110117072645/http://www.music-avenue.net/mausoleum/story.php |archivedate=17 de xaneiro de 2011 |accessdate=22 de marzo de 2015 }}</ref><ref>{{Cita web |url=http://ca.roadrunnerrecords.com/about_us |title=About Roadrunner Records |publisher=[[Roadrunner Records]] |accessdate=10 de agosto de 2015 | archiveurl= httphttps://web.archive.org/web/20160510110053/http://ca.roadrunnerrecords.com/about_us | archivedate= 10 de maio de 2016 |urlmorta=si }}</ref>
 
== Notas ==
98.430

edicións