Diferenzas entre revisións de «Historia de Europa»

Recuperando 8 fontes e etiquetando 0 como mortas. #IABot (v2.0beta8)
(*plantexar > formular.)
(Recuperando 8 fontes e etiquetando 0 como mortas. #IABot (v2.0beta8))
A '''historia de Europa''' refírese ao conxunto de sucesos relativos ás poboacións do [[continente europeo]], desde que foi habitado polos primeiros [[ser humano|seres humanos]] até a actualidade.
 
O ''[[Homo sapiens]]'', segundo algunhas teorías, apareceu hai uns 130&nbsp;000 anos en [[África]].<ref>{{Cita publicación periódica |autor=Goodman, M., Tagle, D., Fitch, D., Bailey, W., Czelusniak, J., Koop, B., Benson, P., Slightom, J. |título=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |revista=J Mol Evol |volume = 30 |número=3 |páxinas=260–6 |ano=1990 |pmid=2109087 |doi=10.1007/BF02099995}}</ref><ref>{{Cita web|título=Hominidae Classification |obra=Animal Diversity Web @ UMich |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/classification/Hominidae.html |dataacceso=312012}}</ref> Porén, tamén algúns destes humanos puideron chegar desde [[Asia]] e o [[Oriente Medio]] a Europa, onde se asentaron entre 40&nbsp;000 e 25&nbsp;000 a.C. ([[Paleolítico superior]]).<ref>{{Cita web | url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2727720,00.html | título = Homo Sapiens: más influencia de Asia que de África | ano = 2007 | obra = Deutsche Welle 14.08.2007 | dataacceso = 3/1/2012. | lingua = español | urlarquivo = https://web.archive.org/web/20080321221752/http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,2727720,00.html | dataarquivo = 21/03/2008 | urlmorta = si }}</ref>
 
A [[Antigüidade clásica]] estivo dominada polo influxo da civilización grecolatina sobre o resto de Europa. A fragmentación política de Europa e os sucesivos intentos forzados de unificación sumiron o continente en numerosos conflitos e guerras durante a [[Idade Media]], como a [[guerra dos Cen Anos]] (que, a pesar do nome, durou máis de un século).
A prehistoria de Europa refírese ao [[Prehistoria|período prehistórico]] de [[Europa]], á prehistoria humana, desde o [[Paleolítico Inferior]] até a [[escritura|aparición da escritura]].<ref>{{cita web |url= http://www.ugr.es/~arqueol/docencia/ASIGNATURAS/europa.html |título= Prehistoria de Europa |autor= Trinidad Nájera |editorial= Departamento de Prehistoria y Arqueología de la Universidad de Granada |dataacceso= 5/1/2012}}</ref>
[[Ficheiro:Venus of Willendorf frontview retouched 2.jpg|miniatura|150px|esquerda|[[Venus de Willendorf]] exemplo da arte europea de hai 24&nbsp;000 - 22&nbsp;000 anos a.C.]]
[[Ficheiro:Nebra Scheibe.jpg|miniatura|esquerda|150px|O [[disco celeste de Nebra]], descuberto en Alemaña.<ref>Este disco é a representación máis antiga que se coñece da bóveda celeste.{{Cita web | url = http://www.dw-world.de/popups/popup_imageoftheday/0,2173,1911494_lang_28,00.html | título = Disco celeste de Nebra | ano = 2006 | obra = Deutsche Welle 22.02.2006 | dataacceso = 3 de xaneiro de 2012 | lingua = español | urlarquivo = https://web.archive.org/web/20080805033838/http://www.dw-world.de/popups/popup_imageoftheday/0,2173,1911494_lang_28,00.html | dataarquivo = 05 de agosto de 2008 | urlmorta = si }}</ref>]]
 
O berce da especie humana parece claro que non foi [[Europa]], senón [[África]] e, polo tanto, o ser humano chegou a Europa desde fóra, nun movemento colonizador. Hai xa uns 500&nbsp;000 anos existían espécimes de [[homínido]]s tales como o [[Home de Heidelberg]], por exemplo, pero o ser humano actual (o ''Homo sapiens'') chegou moito máis tardiamente.
== Idade Antiga: Europa grecorromana e Europa bárbara ==
{{Artigo principal|Antigüidade clásica|Grecia Antiga|Roma Antiga|Imperio romano|Período helenístico}}
[[Ficheiro:Acropolis of Athens 01361.JPG|150px|miniatura|O [[Partenón]] na [[Acrópole de Atenas]] é un símbolo universal da antiga Grecia e un dos principais testemuños da civilización occidental.<ref>{{Cita web| url = http://www.elpais.com/articulo/cultura/Partenon/muda/evitar/contaminacion/elpepucul/20080410elpepucul_12/Tes | título = El Partenón se muda para evitar la contaminación | ano = 2005 | obra = Diario EL PAÍS 10.04.2008 | dataacceso = 3 de xaneiro de 2012 | lingua= español}}</ref><ref>{{Cita web | url = http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761563987/Parten%C3%B3n.html | título = Partenón | ano = 2008 | obra = [[Enciclopedia Encarta]] | dataacceso = 3 de xaneiro de 2012 | lingua = español | urlarquivo = https://web.archive.org/web/20080312071342/http://es.encarta.msn.com/encyclopedia_761563987/Parten%C3%B3n.html | dataarquivo = 12 de marzo de 2008 | urlmorta = si }}</ref>]]
[[Ficheiro:Napoli BW 2013-05-16 16-24-01 DxO.jpg|miniatura|150px|[[Mosaico]] que mostra a [[Alexandre o Grande|Alexandre III]] de [[Reino de Macedonia|Macedonia]] loitando contra [[Darío III de Persia|Darío III]] de [[Persia]].]]
[[Ficheiro:Roman Republic Empire map fast.gif|miniatura|150px|Evolución territorial do [[Imperio romano]]:<br />- [[Roma Antiga|República]] (vermello)<br />- [[Imperio romano|O Imperio]] (púrpura)<br />- [[Imperio romano|O Imperio occidental]] (azul)<br />- O [[Imperio bizantino|Imperio oriental]] (amarelo).]]
Pola súa parte, os gregos emprenderon dúas etapas colonizadoras, a [[Xonia]] primeiro, e logo por toda a conca do [[mar Mediterráneo]] e, posteriormente, do [[mar Negro]], fundando, entre outras, as cidades que despois serían [[Marsella]], [[Nápoles]], [[Taranto]], [[Síbaris]], [[Bizancio]] etc. Aínda que centrándose en África, os [[Fenicia|fenicios]] e os [[Cartago|cartaxineses]] tamén levaron a cabo labores de fundación de cidades en Europa, incluíndo [[Tartessos]] e [[Cartaxena]]. No norte de Italia, de maneira paralela, xurdiu a cultura dos [[etruscos]].
 
Durante a segunda metade do Primeiro Milenio, o Mediterráneo converteuse en [[guerra|campo de batalla]] para distintas potencias políticas. [[Atenas]] intentou facerse coa hexemonía do Mediterráneo a través da [[Liga de Delos]], á vez que viviu un período de esplendor durante o chamado [[Século de Pericles]], pero colapsou despois da súa derrota na [[guerra do Peloponeso]] (431 a.C.-404 a.C.). Seguiu un século de inestabilidade en Grecia, até que [[Filipo II de Macedonia]] a unificou baixo a súa hexemonía.<ref>{{Cita web | url = http://mx.encarta.msn.com/encyclopedia_761555940/Macedonia_regi%C3%B3n_hist%C3%B3rica.html | título = Macedonia (región histórica) | ano = 2008 | obra = Enciclopedia Encarta | dataacceso = 3 de xaneiro de 2012 | lingua = español | urlarquivo = https://web.archive.org/web/20080623015616/http://mx.encarta.msn.com/encyclopedia_761555940/Macedonia_regi%C3%B3n_hist%C3%B3rica.html | dataarquivo = 23 de xuño de 2008 | urlmorta = si }}</ref> Posteriormente, o seu fillo [[Alexandre o Grande]] emprendeu a conquista do mundo oriental, e aínda que despois da súa morte (323 a.C.) as potencias orientais volveron a ser independentes, o [[Reino de Macedonia]] permaneceu como unha gran potencia.
 
No [[Occidente]], pola súa parte, empezou a medrar o poderío da [[República romana]]. Esta enfrontouse cos etruscos nunha longa serie de guerras que culminaron coa anexión das principais cidades etruscas contra 250 a.C. Tamén se enfrontou co poderío cartaxinés, dobregándoo nas [[guerras púnicas]] (264 a.C.-146 a.C.). Durante o século seguinte, os romanos estendéronse por Grecia e por Oriente. En Europa, os romanos seguiron estendendo as súas fronteiras terra dentro, até que na época de [[Octavio Augusto]] (31 a.C.-[[14]] d.C.), o [[Imperio romano]] cubría todas as terras europeas ao sur dos ríos [[Rin]] e [[Danubio]].
A política exterior do emperador [[Xustiniano I]] (527-565), baseada na doutrina da ''Recuperatio Imperii'' que respondía a uns sentimentos estendidos entre amplas capas da poboación da ''Pars Occidens'' (sobre todo entre o elemento senatorial urbano e sectores vinculados coa administración) e en parte do goberno do [[Imperio romano|Imperio de oriente]], que intelectualmente xoga ao xogo da continuidade imperial en Occidente; de feito, o sentimento de ''romanitas'' atópase —no [[século VI]]— amplamente estendido en Occidente e en Oriente, e é correspondido pola ideoloxía oficial do goberno imperial —segundo a cal o Imperio non se afundiu en Occidente, senón que os bárbaros gobernan alí en nome do emperador de Oriente— e por parte da ''[[intelligentsia]]'' de Constantinopla. Estes sentimentos foron aproveitados pola administración de Xustiniano para realizar, precisamente, unha política en consonancia con eles (fose sincera ou interesada).
 
Baixo Xustiniano, os xenerais bizantinos iniciaron, en consecuencia, unha ambiciosa serie de campañas militares para anexionar os antigos territorios romanos de Occidente, conquistando o norte de África aos [[vándalos]], Italia aos [[ostrogodos]] (aínda que por breve tempo, porque en 568 apoderáronse dela os [[longobardos]]) e partes de [[Hispania]], que conseguiron manter no seu poder até 622. Porén, o desgaste destas guerras, mais as emprendidas por Xustiniano e os seus sucesores contra a potencia [[Persia|persa]] dos [[Imperio Sasánida|sasánidas]], debilitaron mortalmente o Imperio. Ademais, a ''[[Xustiniano I|peste de Xustiniano]]'' afectou o Imperio bizantino, incluída a súa capital Constantinopla, nos anos 541-542. Estímase que a praga provocou até un máximo de 100 millóns de mortes en todo o mundo,<ref>[{{Cita web |url=http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/1996/plague.htm |título=Scientists Identify Genes Critical to Transmission of Bubonic Plague] |data-acceso=05 de xaneiro de 2012 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20071007012619/http://www3.niaid.nih.gov/news/newsreleases/1996/plague.htm |dataarquivo=07 de outubro de 2007 |urlmorta=si }}</ref> causando a caída de arredor do 50 % do número de habitantes de Europa entre 541 e 700.<ref>[http://www.ph.ucla.edu/EPI/bioter/anempiresepidemic.html An Empire's Epidemic]</ref> O éxito das conquistas árabes tamén puido contribuír á catástrofe demográfica.<ref>[http://www.justiniansflea.com/events.htm Justinian's Flea]</ref><ref>[{{Cita web |url=http://www.iht.com/articles/2008/01/04/arts/idbriefs5H.php |título=The Great Arab Conquests |data-acceso=02 de febreiro de 2009 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20090202191807/http://www.iht.com/articles/2008/01/04/arts/idbriefs5H.php The|dataarquivo=02 Greatde Arabfebreiro Conquests]de 2009 |urlmorta=non }}</ref> No [[século VII]] a irrupción dos árabes asestoulle ao [[Imperio bizantino]] un duro golpe, privándoo dos seus territorios africanos (incluído [[Exipto]]), de [[Palestina]] e de [[Siria]]. A partir de entón o Imperio bizantino sería unha potencia que basearía o seu poderío no dominio da [[Anatolia]] e os [[Balcáns]].
 
As conquistas árabes chegaron até Europa. No ano [[711]], ao mando de [[Táriq ibn Ziyad|Táriq]] e enviados polo gobernador africano [[Musa ibn Nusayr|Musa]], os árabes conquistaron e destruíron o [[Reino visigodo]], e anexionaron [[Hispania]]. Aínda así, un núcleo de montañeses [[Asturias|asturianos]] resistiu, e transformouse na semente do [[Reconquista|contragolpe cristián contra os musulmáns]].{{cómpre referencia}}
Os [[Revolución do século XII|primeiros signos do renacemento]] da civilización en Europa occidental comezaron a aparecer no [[século XI]], cando o comercio comezou de novo a florecer en [[Italia]], dando lugar ao crecemento económico e cultural de cidades-estado independentes, tales como [[Venecia]] e [[Florencia]] e, ao mesmo tempo, os estados-nación empezaron a tomar forma en lugares como [[Francia]], [[Inglaterra]], [[España]] e [[Portugal]], aínda que o proceso da súa formación (polo xeral marcado pola rivalidade entre a monarquía, a aristocracia -señores feudais- e a igrexa) en realidade levou varios séculos. Estes novos estados-nación comezaron a escribir nas súas propias linguas en lugar do tradicional latín. Por outra parte, o Sacro Imperio Romano, baseado esencialmente en Alemaña e Italia, viuse fragmentado nun innúmero de principados feudais ou pequenas cidades-estado, cuxa suxeición ao emperador era só formal.
 
Os [[século XIII]] e [[século XIV|XIV]], cando o [[Imperio mongol]] alcanzou o seu esplendor, chámase moitas veces ''a idade dos mongois''. Exércitos mongois estendéronse cara ao oeste baixo o mando de [[Batu Khan]]. As súas conquistas incluíron a parte occidental de [[Rusia]] (salvo [[Nóvgorod]], que se converteu en vasalo),<ref>[{{Cita web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |título=The Destruction of Kiev] |data-acceso=05 de xaneiro de 2012 |urlarquivo=https://web.archive.org/web/20110427075859/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |dataarquivo=27 de abril de 2011 |urlmorta=si }}</ref> as terras dos [[cumanos]] (tamén chamados ''polovtsianos''), Hungría e Polonia (que permanecera como Estado soberano). Rexistros mongois indican que Batu Khan estivo planeando unha completa conquista das restantes potencias europeas, comezando cun ataque de inverno en Austria, Italia e Alemaña, cando debeu regresar a Mongolia tras a morte do [[Gran Khan]] [[Ogodei]].<ref>{{Cita web| url = http://www.dw-world.de/dw/article/0,,493825,00.html?maca=bra-uol-all-1387-xml-uol | título = 1241: Os mongóis na Europa | ano = 2007 | obra = Deutsche Welle | dataacceso = 4 de xaneiro de 2012 |lingua= portugués}}</ref> En Rusia, os mongois da [[Horda de Ouro]] gobernaron durante case 250 anos. En Europa, o centro e o oriente, dominado o [[Reino de Polonia]], Bohemia e Hungría.
 
==== Querela das Investiduras ====
{{Artigo principal|Revolución industrial}}
 
Na segunda metade do [[século XVIII]] iníciase en [[Inglaterra]] unha transformación das estruturas económicas e sociaies que serviu de base para o posterior desenvolvemento da revolución industrial no [[século XIX]].<ref>{{Cita web | url = http://www.ub.edu/penal/historia/rindustrial.html | título = La Revolución industrial | ano = 1995 | obra = Universitat de Barcelona | dataacceso = 4 de xaneiro de 2012 | lingua = español | urlarquivo = https://web.archive.org/web/20110726132827/http://www.ub.edu/penal/historia/rindustrial.html | dataarquivo = 26 de xullo de 2011 | urlmorta = si }}</ref> A expansión colonial comportou un aumento na demanda de produtos que non podía cubrirse coa protoindustria tradicional. A creación de fábricas, co conseguinte aumento significativo da produción e as consecuencias sociais que estas trouxeron, o cambio no comercio téxtil, pasando da la ao algodón, co desenvolvemento de novas tecnoloxías aplicadas a todo o proceso de produción téxtil e, sobre todo, a invención da [[máquina de vapor]] e a súa aplicación práctica no [[ferrocarril]] e, poco despois, ás industrias, supuxeron unha revolución económica que comportou unha auténtica ruptura co modelo económico medieval.
 
=== Os nacionalismos ===
114.063

edicións