Abrir o menú principal

Cambios

m
Arranxos varios
Coñécese como '''moeda bizantina''' a moeda utilizada na [[Imperio Bizantino|parte oriental do Imperio Romano]] logo da caída de [[Roma]] en [[476]], con base en dous tipos principais: o [[Sólido (moeda)|sólido]], de [[ouro]], que pasa a ser chamado [[nomisma]] (o [[Lingua grega antiga|grego]] substitúe o [[latín]] como lingua da [[Administración pública|Administración]]), e diversas pezas de [[bronce]]. A moda de [[prata]], ausente no inicio do [[Imperio Bizantino]] por mor da dificultade de fixar a súa paridade co ouro, fixo a súa aparición a finais do imperio.<ref>Pina, Manuel. "[http://www.tesorillo.com/bizancio/biz_main.htm Introducción a la numismática bizantina]". En ''Tesorillo.com''</ref><ref>Morrisson, C. "[https://www.persee.fr/doc/ephe_0000-0001_1973_num_1_1_5877 Numismatique Byzantinne]". En ''Anuaires de l'École des hautes études''. París, 1974. Páxinas 339-346</ref>
 
Este sistema monetario, no que o nomisma ou sólido bizantino será substituído polo [[hyperpyron]] baixo [[Aleixo I Comneno]], continuou cunha relativa estabilidade ata a caída de [[Constantinopla]], en [[1453]], coa excepción da derradeira etapa do imperio, cando a desvalorización da moeda de ouro obrigou a substituír a moeda deste metal polas de prata e a crear novos valores de cobre.<ref>Cartwright, M. "[https://www.ancient.eu/Byzantine_Coinage/ Byzantine coinage]". En ''Ancient History Encyclopedia''</ref>
 
Logo da súa creación, no período de [[Constantino I]], o sistema foi reformado en varias ocasións. As principais reformas foron as de [[Anastasio I, Emperador|Anastasio I]] ([[491]]-[[518]]), Aleixo I ([[1081]]-[[1118]]) e [[Andrónico II Paleólogo|Andrónico II]] (1282-1328).<ref>Cartwright, M. "[http://monedas-antiguas.blogspot.com.es/2017/02/la-reforma-monetaria-de-anastasio-el.html La reforma monetaria de Anastasio: el nacimiento de las monedas bizantina]". En ''Monedas antiguas (en castelán)''</ref><ref>Nobes, A. "[http://www.rosetta.bham.ac.uk/Issue_11/nobes.pdf The Economic and Monetary Policy of the Byzantine Empire under Alexios I Komnenos]". En ''Rosetta'' 11:56-71. 2012 </ref>
 
== Iconografía ==
[[Ficheiro:Dinar_Fatimid_al-Mustansir_1036-1094_4.05g.jpg|dereita|miniatura|[[Dinar]] do [[califa]] al-Mustansir ([[1036]]-[[1094]])]]
 
As primeiras moedas bizantinas suxeitábanse á tradición [[Iconografía|iconográfica]] romana, amosando nos anversos o busto do emperador de perfil e no reverso algunha escena que se conmemoraba. Mais o emperador pasou axiña a representarse de fronte nos anversos, entanto que as escenas pagás dos reversos se substituían por símbolos [[cristiáns]] como unha [[cruz]], a Vitoria ou un [[anxo]].<ref>Montemurro. L. M. "[http://www.revistamirabilia.com/sites/default/files/pdfs/2010_01_08.pdf Monedas de las Cruzadas: introducción al análisis de su iconografía y estilo]". En ''Mirabilia. 10''. Xaneiro-xuño de 2010. ISSN 1676-5818</ref><ref>"Iconografía sacra". En ''[http://www.mundonumismatica.com.ar/es/las-monedas-de-bizancio/ Las monedas de Bizancio]'' (''www.mundonumismática.com.ar'') </ref>
 
Baixo [[Xustiniano II]] ([[705]]-[[711]]) revertiuse esta práctica, coa aparición do busto de [[Cristo]] nos anversos e un retrato do emperador de fronte, de corpo enteiro ou só o busto, nos reversos. A primeira aparición de Cristo sobre unha moeda fora xa en tempos do emperador [[Marciano, Emperador|Marciano]] ([[450]]-[[457]]), pero non chegara a se converter en regular.<ref>Banning (1987). Páxina C 20).</ref><ref>"[https://www.doaks.org/resources/online-exhibits/byzantine-emperors-on-coins The byzantine emperors on coins]". En ''Dumbarton Oaks. Research Library and Collection''.</ref><ref>Margulies, Z. "[http://www.forumancientcoins.com/numiswiki/view.asp?key=Christian%20Themes%20in%20Byzantine%20Coinage Christian Themes in Byzantine Coinage. 307-1204 CE]". En ''Forum Ancient Coins''.</ref>
 
Parece que foi esta innovación na iconografía das moedas a que levou o [[califa]] [[Abd al-Malik ibn Marwan|Abd al-Malik]] (que ata daquela imitara as moedas bizantinas) a substituír os símbolos cristiáns por un novo estilo, xa tipicamente [[Islam|islámico]], non que non se amosan máis que [[Alfabeto árabe|caracteres árabes]] en ambas as dúas faces.
 
A práctica comezada baixo Xustiniano II recuperouse ao final do período [[iconoclasta]] e, con variacións, permaneceu como norma ata o final do imperio.<ref>Méndez Barozzi, R. "[http://www.numismaticodigital.com/noticia/8199/articulos-numismatica/breve-introduccion-a-la-moneda-bizantina.html Período de la Controversia Iconoclasta (717-842)]". En ''Breve introducción a la moneda bizantina''. Numismático Digital. 2015</ref><ref>"[http://www.conuvi.com.ar/posts/tutoriales/1367/Moneda-Bizantina-Controversia-Iconoclasta-717-842-.html Moneda Bizantina: Período de la Controversia Iconoclasta (717-842 DC)]". En ''Comunidad Numismática Virtual''</ref>
{{Artigo principal|Sólido (moeda)}}
{{Artigo principal|Nomisma}}
Cuñado por primeira vez no obradoiro monetario de [[Tréveris|Trier]] cara a [[310]], o sólido foi unha moeda de ouro creada por Constantino I ([[306]]-[[337]]) para financiar o seu [[exército]], en substitución do [[áureo]]'', ''que fora ata entón a moeda de ouro do Imperio''.''<ref>"[http://www.sacra-moneta.com/Numismatique-romaine/Les-monnaies-d-or-romaines.html La création du Solidus par Constantin]". En ''Les monnaies d'or romaines. www.sacra-moneta.com''</ref><ref>Jarpagon (2007). Páxina 325.</ref> A finais do século IV equivalía a 1/72 [[Libra (masa)|libra]], cunha pureza de 24 [[quilate|quilates]]s de ouro e un peso 4,5 [[Gramo|gramosgramo]]s. Coa nova denominación de nomisma, permaneceu como base do sistema monetario bizantino durante dez séculos e, mesmo, mantivo a súa vixencia durante un longo tempo de no [[norte de África]] e nos [[Conca do Mediterráneo|países da conca Mediterránea]].<ref>Morrisson (2004). Páxina 218.</ref><ref>"Glosario de unidades monetarias: Sólido". En Pita Fernández, Ricardo Luís. ''Numismática galega. A moeda en Galicia e Galicia na moeda''. Santiago de Compostela, 1999. ISBN 84-605-9958-2</ref><ref>Alfaro Asíns, C. et al. "Sólido". En ''[http://studylib.es/doc/5930224/diccionario-de-numism%C3%A1tica Diccionario de numismática]''. Ministerio de Cultura. Madrid, 2009. ISBN 978-84-8181-405-7 </ref>
 
Durante os [[Século VI|séculos VI]] e [[Século VII|VII]], emitiuse unha serie de sólidos cun peso rebaixado de arredor de 3,96 gramos e cunha marca particular, cuxo propósito hoxe se descoñece. Xa no período de [[Teodosio I]] ([[379]]-[[395]]), a creación do medio sólido, denominado'' [[semissis]]'', e especialmente do terzo de sólido ou ''[[tremissis]]'' (1,5 gramos de ouro), este último cuñado en grandes cantidades, converteu a moeda de ouro en máis accesible para a poboación e aumentou a súa difusión nos circuítos económicos.<ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Tremissis" e "Semissis".</ref> Estas dúas novas moedas continuaron a súa produción en Constantinopla ata o período de [[Miguel I Rangabé|Miguel I]] ([[811]]-[[813]]), e en [[Siracusa|Siracusa,]], ata o imperio de [[Basilio I]] ([[867]]-[[886]]).<ref>Petit (1974). Páxina 671.</ref>
 
[[Nicéforo II|Nicéforo II Phocas]] ([[963]]-[[969]]) emprendeu numerosas campañas contra os [[Árabes]] e, para as financiar, creou unha nova variedade do nomisma,denominda ''[[Tetarteron|tetarteron nomisma]]'', que se utilizaba nas transaccións comerciais á par que o nomisma tradicional, aínda que 1/12 máis lixeiro.<ref>Treadgold (1997). Páxina 503.</ref><ref>Hendy (1985). Páxina 507.</ref> Para distinguir as dúas variedades, pasou a denominarse ''[[Nomisma|histamenon nomisma]]'' ao nomisma estándar. Algúns [[Investigación|investigadores]] [[Numismática|numismáticos]] teñen apuntado a posibilidade de que esta redución lle conferise ao nomisma un peso semellante ao do [[dinar]] fatimida, para facilitar o seu uso no comercio internacional. O ''tetarteron'' foi usado ata [[1092]], cando foi substituído por unha moeda de [[cobre]] do mesmo nome que circulou ata mediados do século XIII.<ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Nomisma (2)", "Nomisma histamenon" e "Nomisma tetarteron".</ref>
 
Se o nomisma "pesado" e o nomisma "lixeiro" tiñan nos seus inicios unha mema aparencia, baixo [[Basilio II]] ([[976]]-[[1025]]) caracterizaron na súa forma as súas diferenzas: mentres que o ''tetarteron nomisma'' pasou a ter un tamaño menor, o ''histamenon nomisma'' fíxose máis grande e máis groso. Baixo o [[Lista de emperadores bizantinos|emperador]] [[Constantino VII]] ([[1025]]-[[1028]]) ampliáronse as diferenzas: o tetarteron pasou a ter un diámetro de 18 [[mm]] e un peso de 3,98 gramos, mentres que o ''histamenon'' alcanzou un diámetro de 25 &nbsp;mm e adquiriu unha forma cóncava, denominada "[[scyphate]]" (o nomisma orixinal, previo á diferenciación, tiña un diámetro de 20 &nbsp;mm). Esta peculiar forma foi ampliada posteriormente ás moedas bizantinas de [[electro]] ([[aliaxe]] de ouro e prata) e de [[Billón (aliaxe)|billón]] (aliaxe de prata e cobre). Ata o comezo do [[século XI]], o nomisma (tanto o ''histamenon'' coma o ''tetarteron'') mantivo unha pureza case uniforme, cun contido de ouro de entre 23 e 23,5 quilates. A partir do emperador [[Miguel IV]] ([[1034]]-[[1041]]), nado nunha familia de cambistas en [[Paflagonia]] (e que exerceu este oficio antes de casar coa emperatriz [[Zoe]]), houbo unha desvalorización progresiva da moeda bizantino, debida á diminución do seu contido en ouro.<ref>Kazhdan (1991). "Michael IV Paphlagon". Páxina 1.365.</ref> Dunha pureza de 21 quilates (87,5 % de pureza) con [[Constantino IX]] ([[1042]]-[[1055]]), baixou a 18 quilates (75 % de pureza) con [[Constantino X Ducas|Constantino X]] ([[1059]]-[[1067]]), a 16 quilates (66,7% de pureza) con [[Romano IV Dióxenes|Romano IV]] ([[1068]]-[[1071]]), a 14 quilates (58 % de pureza) con [[Miguel VII Ducas|Miguel VII]] ([[1071]]-[[1078]]), a 8 quilates (pureza do 33 %) baixo [[Nicéforo III]] ([[1078]]-[[1081]]) e preto de 0 quilates durante a primeira parte do reinado de [[Aleixo I Comneno|Aleixo I]] ([[1081]]-[[1118]]).
 
O termo [[besante]] (do [[Lingua francesa|francés antigo]]: ''besant'') utilizouse en [[Europa Occidental]] durante a [[Idade Media]], sobre todo entre os [[Século X|séculos X]] e [[XIII]], para designar varias [[Moeda|moedasmoeda]]s de [[Oriente Medio|orientais]] e da [[Conca do Mediterráneo|área mediterránea]], de ouro, derivadas do sólido bizantino e do nomisma, entre elas o [[hyperpyron]].
 
=== O hiperpyron ===
{{Artigo principal|Hyperpyron}}
[[Ficheiro:Hyperryron-Manuel I-sb1965.jpg|dereita|miniatura|[[Hyperpyron]] de [[Manuel I Comneno]], cuñado nun disco cóncavo ("[[scyphate]]")]]
Durante a segunda parte do seu reinado, Aleixo I procedeu a unha reforma radical do sistema monetario. O nomisma desaparece nas súas dúas variedades (''histamenon'' e ''tetarteron'') e substitúese por unha nova moeda de ouro, o hyperpyron, cunha pureza do 90 %, un peso de 4,45 gramos e un diámetro lixeiramente menor co do vello nomisma.<ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Hyperpyron".</ref>
 
O hyperpyron permaneceu en circulación ata a caída de Constantinopla en 1453. Con todo, desvalorizouse significativamente ata que, no reinado conxunto de Xoán V ([[1347]]-[[1353]]) e [[Xoán VI Cantacuzeno|Xoán VI]] ([[1347]]-[[1353]]), deixou de ser cuñado.<ref>Sear (1987). Nº 2.526.</ref><ref>Sommer (2010). Nº 84,1.</ref>
[[Ficheiro:Giovanni V di Bisanzio monete.jpg|miniatura|[[Stavraton]] de [[Xoán V Paleólogo]]]]
 
Durante un longo tempo, a prata non xogou máis ca un papel subalterno no sistema monetario bizantino, debido a que o valor deste metal flutuaba constantemente en relación ao do ouro.
 
=== A siliqua ===
{{Artigo principal|Siliqua}}
A [[siliqua]] (lat. ''siliqua'') foi unha pequena moeda romana de prata cuxa cuñaxe comezou no [[século IV]] da nosa era.<ref>"[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.sacra-moneta.com%2FNumismatique-romaine%2FLa-silique-une-monnaie-romaine-en-argent-du-IVeme-siecle.html La silique, une monnaie romaine en argent du IV<sup>me</sup> siecle]". En ''Sacra-moneta.com''</ref> Creada baixo o reinado de [[Constantino I]] para reestruturar un sistema monetario que databa de [[Octavio Augusto|Augusto]], o siliqua, que recibiu o nome de ''[[keration |]]''keration'']] (plural ''keratia'') no Imperio Bizantino, tiña un peso de 2,24 gramos de prata, a metado do sólido de ouro.<ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Silicua".</ref>
 
=== O hexagrama ===
=== O basilikon ===
{{Artigo principal|Basilikon}}
O basilikon foi introducido no sistema monetario cara a [[1304]] ou [[1307]] polo [[Lista de emperadores bizantinos|emperador]] [[Andrónico II Paleólogo]] ([[1282]]-[[1328]]), como unha imitación directa do ducado [[veneciano]] de prata (ou ''grosso'') principalmente para o pagamento aos [[Mercenario|mercenariosmercenario]]s da Compañía Catalá nas campañas contra os [[Imperio Otomán|turcos]]. <ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Basilicón".</ref>
 
O basilikon era de prata de gran pureza (920 milésimas), cuñado nun disco plano e non cóncavo, como no caso doutras moedas bizantinas. O seu peso oficial era de 2,2 gramos e o seu valor era o da doceava parte do hyperpyron , moeda que funcionaba como padrón para as equivalencias de todas as moedas de prata bizantinas, desde o hexagrama ao miliaresion. No entanto, a equivalencia real no mercado era inferior e flutuou en función da variación do prezo da prata (entre 12 e 15 pezas por cada hyperpyron).<ref>"La monnaie au XIV<sup>e</sup> et au XV<sup>e</sup> siècle: hyperpère, basilikon et stavraton". En Morrison, C. et al. ''[http://www.exultet.net/eshop/media/ebooks_samples/L000500-01s.pdf Byzance et sa monnaie (IV<sup>e</sup>-XV<sup>e</sup> siècle)]''. Lethielleux. 2015.</ref><ref>Hendy (1985). Páxinas 533-634.</ref> Coñécese tamén a cuñaxe de moedas de medio basilikon.<ref>Kazhdan (1991). Páxina 267.</ref>
=== O stavraton ===
{{Artigo principal|Stavraton}}
Durante a derradeira etapa da moeda do Imperio Bizantino, as emisións en ouro volvéronse moi descontinuas e, a partir dunha nova reforma do sistema monetario que tivo lugar en [[1367]], baixo [[Xoán V Paleólogo]], apareceu unha nova moeda de prata cunha emisión regular, chamada [[stavraton]], en substitución do anterior basilikon, da que se cuñou a unidade, a metade, un oitavo e un dezaseisavo. Esta moeda era no seu momento a de máis valor do sistema, cun valor da metade do hyperpyron, cando este xa non estaba en circulación. O peso inicial do stavraton era de 8,5 gramos, aínda que máis tarde baixou a 7,4 gramos.<ref>Hendy (1985). Páxina 540.</ref> <ref>Kazhdan (1991). Páxinas 965 e 1.946.</ref><ref>Grierson (1999). Páxinas 16, 17 e 45.</ref><ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Stauraton".</ref>
 
== Sistema de bronce ==
{{Artigo principal|Follis}}
[[Ficheiro:40_Nummi_Anastasios_I._(491_-_518)_17,50g_gepraegt_512_-_517.jpg|miniatura|esquerda|Moeda de 40 [[nummus]] (K) de [[Anastasio I, Emperador|Anastasio I]], cuñado entre [[512]] e [[517]]]]
Cara a [[294]], durante a [[tetrarquía]], apareceu unha nova moeda de bronce: o ''[[nummus]]'' (plural ''nummi''). Tratábase dunha pequena peza cun diámetro de entre 8 e 10 &nbsp;mm, e cun peso de 0,56 g, dotada dun valor teórico de 1⁄7200 sólidos de ouro, aínda que na realidade oscilou entre 1⁄6000 e 1⁄12000, segundo a época.<ref>Kazhdan (1991). "Nummus". Vol. 3. Páxina 1.504.</ref><ref>Alfaro Asíns, C. et al. (2009). "Nummus (2)".</ref>
 
Aínda que cumpría unha moeda para as transaccións máis cotiás, o seu escaso valor fixo, no entanto, que o nummus tivese pouco uso. Así as cousas, o emperador Anastasio I, coa reforma, interrompeu a circulación das pezas dun nummus e introduciu múltiplos con denominacións de corenta unidades (tamén coñecido como o ''[[follis]]''), de vinte (''semifollis'') e de dez (''decanummium, δεκανούμμιον''). O seu valor estaba representado polo numeral grego<span> </span>: M = 40; K = 20; I = 10; E = 5.<ref>Grierson (1999). Páxinas 17-18.</ref>
* Grierson, P. ''Byzantine Coins''. Methuen. Londres, 1982. ISBN 978-0-416-71360-2
* Grierson, P. ''Byzantine coinage''. Dumbarton Oaks. 1999. ISBN 978-0-88402-274-9
 
* Hendy, M. ''Studies in the Byzantine Monetary Economy c.300-1450''. Cambridge University Press, 1985. ISBN 0-521-24715-2
* Hendy, M. ''The economy, fiscal administration and coinage of Byzantium''. Londres, 1989. ISBN 0860782530
* Jerphagnon, L. ''Les Divins Césars.'' Pluriel Fayard. París, 2007. ISBN 978-2-818-50234-1
* Kazhdan, A. E (ed.). ''The Oxford Dictionary of Byzantium''. Oxford University Press, 1991. ISBN 978-0-19-504652-6
 
* Laiou, A.; Morrisson, C. (dir.). ''Le Monde byzantin, vol. 3, L’Empire grec et ses voisins, XIIIe siècle-XVe siècle''. Presses Universitaires de France. París, 2011. ISBN 978-2-130-52008-5
 
* Morrisson, C. (dir.). ''Le Monde byzantin, vol. 1, L’Empire romain d’Orient (330-641)''. Presses Universitaires de France. París, 2004. ISBN 978-2-130-52006-1
 
* Ostrogorsky, G. ''Histoire de l'État byzantin.'' Payot. París, 1983. ISBN 2-228-07061-0
 
* Petit, P. ''Histoire générale de l'Empire romain.'' Seuil. París, 1974. ISBN 978-2-02-002677-2
 
* Sabatier, J. ''[https://books.google.es/books/about/Description_g%C3%A9n%C3%A9rale_des_monnaies_byza.html?id=e2MCAAAAYAAJ&redir_esc=y Description générale des monnaies byzantines frappées sous les Empereurs d'Orient].'' 2 vol. París, 1862
* Sear, D. R. ''Byzantine Coins and Their Values.'' 1987. ISBN 978-0-900652-71-4
 
* Sommer, A. ''Die Münzen des byzantinischen Reiches 491-1453. Mit einem Anhang: Die Münzen des Reiches von Trapezunt''. Battenberg Verlag. Regenstauf, 2010. ISBN 978-3-86646-061-4
 
* Treadgold, W. ''A History of the Byzantine State and Society''. Stanford University Press, 1997. ISBN 978-0-804-72630-6
 
381.287

edicións