Diferenzas entre revisións de «Lingua belarusa»

sen resumo de edición
m (Breogan2008 moveu a páxina "Lingua bielorrusa" a "Lingua belarusa")
{{Info lingua
| nome = BielorrusoBelaruso
| nomenativo = беларуская мова, "Biełaruskaja mova"
| pronuncia =
| outrosnomes =
| corfamilia = Indoeuropea
| estados = [[BielorrusiaBelarús]], e partes de [[Polonia]].
| rexión = [[Europa]]
| falantes = 8 millóns (censo de 2009)
| fam3 = [[Linguas eslavas|Eslava]]
| fam4 = [[Eslava oriental]]
| oficial = [[Ficheiro:Flag of Belarus.svg|20px]] [[BielorrusiaBelarús]]<br />[[Ficheiro:Flag of Poland.svg|20px]] [[Polonia]] (falada en 14 condados)
| regulador = Academia Nacional de Ciencias da BielorrusiaBelarús
| iso1 = be
| iso2 = bel
}}
{{Contén texto cirílico}}
O '''bielorrusobelaruso'''<ref>{{DRAG|bielorrusobelaruso}}</ref> (''беларуская мова'', ''biełaruskaja mova'') é unha [[Linguas eslavas|lingua eslava]] oriental e lingua oficial de [[BielorrusiaBelarús]] xunto co [[lingua rusa|ruso]]. Durante breves períodos da historia contemporánea de BielorrusiaBelarús foi a única lingua oficial, 1918-1919 e de [[1990]] a [[1995]]<ref>Xosé Henrique Costas ''Guía das linguas de Europa''. Positivas, 2002, páxina 51</ref> foi a única lingua oficial. Era coñecido antigamente como ''rutenio branco'' ou ''ruso branco''.
 
Etnicamente, os bielorrusosbelarusos son descendentes das antigas tribos eslavas -os ''dregovici'', os ''radimici'' e os ''krivici''- que habitaban o territorio entre os ríos [[Pripet]] e Dwina Occidental na marxe setentrional do [[Dnieper]] e ao largo do Soz.
 
== Historia ==
* '''Fase antiga''': durante os séculos XII e XIII existía na BielorrusiaBelarús unha lingua escrita, a eslava eclesiástica, utilizada nos centros culturais tales como Polach e Turau. Sen dúbida, unha antiga forma de bielorrusobelaruso usouse como lingua oficial polo goberno entre os séculos XIV e XVI no Gran Ducado da Lituania, que incluía a actual BielorrusiaBelarús, a Lituania e a Ucraína. Durante este período normativizáronse as regras gramaticais do antigo bielorrusobelaruso, a pesar da tendencia a preservar as formas tradicionais do eslavo eclesiástico.
* '''Fase media''': é a fase de esplendor, onde o bielorrusobelaruso alcanza o seu apoxeo no [[século XVI]], coa introdución do [[alfabeto latino]], coñecido como [[Lacinka]], cando foi utilizado por [[Franciszak Skaryna]] (1485-1551) como base para as súas traducións de moitos libros da [[Biblia]] (publicada en [[Praga]] e [[Vilna]] en bielorrusobelaruso). Foi esta forma de bielorrusobelaruso a que se utilizou para as grandes polémicas relixiosas da época, así como para as tres versións dos códigos legais do [[Gran Ducado da Lituania]] (en 1529, 1566 e 1588). A influencia do [[lingua polonesa|polonés]] tanto na gramática como no vocabulario, comeza a se tornar común despois da [[Unión de Lublin]] en [[1569]]. En [[1696]], o polonés declarouse o único idioma oficial da comunidade polaco-lituana. As clases sociais máis elevadas escolleron a lingua e a cultura polonesas. O bielorrusobelaruso practicamente desapareceu da literatura.
* '''Fase de decadencia''': ata o final do [[século XVI]], despois da [[Unión de Brest]] ([[1596]]), comeza un declive gradual do uso do bielorrusobelaruso en favor do latín, Debido a tentativa de unificar as igrexas católica e ortodoxa, e despois en favor do polonés a partir do [[século XVII]], ata chegar ao punto de se tornar prohibido o seu uso en documentos oficiais en 1697, prohibición que marca o punto de inflexión máis baixo na historia desta lingua. Durante o [[século XVIII]] o bielorrusobelaruso escrito mantívose vivo grazas ao seu uso en pezas teatrais escolares realizadas en festas relixiosas e outras festas públicas. Despois da división polaco-lituana ([[1792]]-[[1795]]) a BielorrusiaBelarús pasa a integrar o Imperio Ruso, de forma que as autoridades czaristas trataron o país como unha provincia da [[Rusia]] e a súa lingua como un dialecto do ruso, prohibindo o uso do bielorrusobelaruso nas escolas , como tamén textos en bielorrusobelaruso en calquera xornal, o que non se anulou ata [[1905]]. No comezo do [[século XX]] o bielorrusobelaruso non posuía un alfabeto codificado nin normas ortográficas e gramaticais. Despois de [[1914]], establécense os alfabetos padróns, latino e cirílico, para deseguida conformar normas gramaticais e ortográficas.
* '''Fase de rexurdimento''': a división da comunidade polaca constituíu de certa forma o motivo do renacemento da lingua no [[século XIX]]. Todo o territorio bielorrusobelaruso pasou a formar parte do Imperio Ruso. Estudosos rusos e poloneses comezaron, principalmente por cuestións políticas, a estudar a maioritaria poboación rural dos territorios recén adquiridos, coa intención de demostrar que esa xente era ''rusa'' ou ''polonesa''. No decorrer desas investigacións, ficou en evidencia a riqueza da súa cultura e do seu folclore, alén de se percibir unha lingua claramente independente: o bielorrusobelaruso. Cando o Imperio Ruso caeu e os comunistas asumiron o poder en [[Moscova]], favorecendo estes a difusión do ruso por toda a [[Unión Soviética]], de forma que o seu uso está hoxe en día amplamente difundido na educación e na vida pública da BielorrusiaBelarús.
 
== Datos estatísticos ==
Cerca de 3/4 da poboación da BielorrusiaBelarús (10&nbsp;350&nbsp;000 hab. en [[2002]]) consideran o bielorrusobelaruso a súa lingua nativa. Hai unha minoría considerábel (cerca de 230.000 hab) na rexión de [[Białystok]], no leste da [[Polonia]] que ten como primeira lingua o bielorrusobelaruso.
 
É tamén falado por emigrantes no [[Canadá]], [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]] e países da antiga [[Unión Soviética]]
 
== Dialectos ==
[[Ficheiro:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|miniatura|Dialectos do bielorrusobelaruso.]]
O bielorrusobelaruso forma unha ponte entre o ucraíno e o ruso e os seus dialectos gradualmente mestúranse cos dialectos rusos e ucraínos nas súas fronteiras.
 
Os dialectos do bielorrusobelaruso se dividen en dous ou tres grandes grupos; ambas clasificacións consideran os grupos nororientais e suroccidentais, habendo un terceiro que percorre o país de leste a oeste nunha faixa central. E é este último grupo que se considera como a base da lingua literaria moderna e do bielorrusobelaruso normativo. No extremo suroccidental hai un dialecto especial, o grupo palesio, da rexión da [[Palesia]], que divide certas partes co ucraíno, existindo varias tentativas de elevalo a lingua baixo o nome de palesiano.
* Dialectos norteorientais:
** Grupo Polonés.
 
== Escrita ==
Ata o [[século XVI]] o bielorrusobelaruso utilizou só o [[alfabeto cirílico]], mais a partir de entón foi introducido o [[alfabeto latino]] nunha variante modificada da ortografía polonesa, tamén coñecida como [[Lacinka]]. O primeiro xornal publicado, o ''Nasza Niwa'' ("O noso trigal"), que comezou a ser impreso en [[1906]], traía os textos nas dúas formas de escrita: cirílica e latina, reflectindo a división do pobo bielorrusobelaruso entre ortodoxos e católicos. Ocasionalmente, o [[alfabeto árabe]] tamén foi usado polos [[pobo tártaro|tártaros]] bielorrusosbelarusos para escribir partes do [[Corán]].
 
== Notas ==
* [http://www.proel.org/ Proel]
* [http://www.ethnologue.com/ Ethnologue]
* [http://www.pravapis.org/ BielorrusoBrlaruso]
 
{{Control de autoridades}}
 
{{ORDENAR:BielorrusoBelaruso}}
[[Categoría:Lingua bielorrusabelarusa]]
[[Categoría:Linguas eslavas]]
[[Categoría:Linguas de Belarús]]
244.302

edicións