Diferenzas entre revisións de «Vila-mausoleo de Centcelles»

m
sen resumo de edición
m
| ID = 875rev
}}
 
[[Ficheiro:Escenes de caça a Centcelles.jpg|miniatura|250px|Escenas de caza na cúpula.]]
[[Ficheiro:Centcelles,Escenes termesde caça a Centcelles.jpg|miniatura|250px|RestosEscenas de dascaza termasna romanascúpula.]]
[[Ficheiro:RestesCentcelles, arqueològiques de la vila de Centcellestermes.jpg|miniatura|250px|Restos arqueolóxicosdas datermas vila de Centcellesromanas.]]
[[Ficheiro:Restes arqueològiques de la vila de Centcelles.jpg|miniatura|Restos arqueolóxicos da vila de Centcelles.]]
 
A '''Vila-mausoleo de Centcelles''', está situada no actual término municipal de [[Constantí]], a 7 quilómetros da cidade de [[Tarragona]], moi preto do [[río Francolí]]. É un dos monumentos romanos, conservados, máis importantes de [[España]], cunha cúpula recuberta de [[mosaico]]s de excepcional valor. É unha das localizacións do sitio [[Patrimonio da Humanidade]] denominado [[Conxunto arqueolóxico de Tarraco]], en concreto identificado co código 875-012.
 
No ano [[1700]] menciónanse uns pagos que parecen coincidir coa ampliación dun friso de xeso ao pé da cúpula e unha grosa capa deste material sobre o mosaico coa intención de protexelo. No ano [[1877]] algúns fragmentos de xeso comezaron a desprenderse, descubrindo algunhas das figuras que formaban a decoración do mosaico.
 
No século [[século XIX]] foi o momento en que se produciu o definitivo abandono dos usos relixiosos en Centcelles, moi probablemente relacionado coa [[desamortización]] de Mendizábal, comportando unha adaptación na vivenda do dono dos terreos en que se atopa a construción. Ademais disto se compartimentou a sala central en tres andares: o andar baixo destinado a vestíbulo e adega, a vivenda propiamente dita coas súas diferentes dependencias e o andar superior foi destinado como almacén e celeiro. As estruturas da subcripta foron utilizadas como [[Lagar (construción)|lagar]] para a fermentación do viño.
 
== Contexto histórico e xeográfico ==
Durante a [[Antigüidade tardía]], trala reforma administrativa e territorial de [[Diocleciano]], [[Tarraco]] entrou no século IV perdendo máis da metade da extensión do seu antigo territorio provincial quedándoquedando integrada na dicesediocese de [[Hispaniarum]], con capital en [[Emerita Augusta]]. Isto supuxo un claro retroceso para unha cidade que con anterioridade gozara de ser o centro administrativo e punto de conexión co [[mar Mediterráneo]]. Ademais de todo isto, as incursións bárbaras do ano circa [[260]] non a favoreceron, aínda que é difícil coñecer o verdadeiro grado de afectación destas incursións a través das fontes escritas.
 
En época tardía [[Tarraco]] terá problemas para xestionar e manter en uso os espazos e equipamientosequipamentos públicos creados a partir de finais do século III inicios do IV. O sistema de saneamento público sufriu alteracións que non chegaron a corrixirse, o que supuxo unha colmatación monumental e inutilización do sistema de cloacas. Tamén sufriu a caída do teito da piscina limaria que almacenaba a auga captada do subsolo; o cal non foi retirado nin substituído, malia que a fonte seguiría utilizándose. Esta tendencia regresiva esténdese ata finais do século IV, inicios do V, momento en que empezan a detectarse importantes transformacións urbanísticas
 
Nos últimos anos do século IV, debido ao [[Codex Theodosianus]], ordenarase a destrución dos templos pagáns e a súa purificación mediante o signo da cruz. Na parte alta da cidade de Tarraco integraranse unha serie de edificios civís na transformación urbanística, tales como, ''[[eclessia]]'', ''[[monasterium]]'', ''[[praetorium]]'', entre outros.
 
Durante a [[Antigüidade tardía]], trala reforma administrativa e territorial de [[Diocleciano]], [[Tarraco]] entrou no século IV perdendo máis da metade da extensión do seu antigo territorio provincial quedándo integrada na dicese de [[Hispaniarum]], con capital en [[Emerita Augusta]]. Isto supuxo un claro retroceso para unha cidade que con anterioridade gozara de ser o centro administrativo e punto de conexión co [[Mediterráneo]]. Ademais de todo isto, as incursións bárbaras do ano circa [[260]] non a favoreceron, aínda que é difícil coñecer o verdadeiro grado de afectación destas incursións a través das fontes escritas.
En época tardía [[Tarraco]] terá problemas para xestionar e manter en uso os espazos e equipamientos públicos creados a partir de finais do século III inicios do IV. O sistema de saneamento público sufriu alteracións que non chegaron a corrixirse, o que supuxo unha colmatación monumental e inutilización do sistema de cloacas. Tamén sufriu a caída do teito da piscina limaria que almacenaba a auga captada do subsolo; o cal non foi retirado nin substituído, malia que a fonte seguiría utilizándose. Esta tendencia regresiva esténdese ata finais do século IV, inicios do V, momento en que empezan a detectarse importantes transformacións urbanísticas
Nos últimos anos do século IV, debido ao [[Codex Theodosianus]], ordenarase a destrución dos templos pagáns e a súa purificación mediante o signo da cruz.
Na parte alta da cidade de Tarraco integraranse unha serie de edificios civís na transformación urbanística, tales como, ''[[eclessia]]'', ''[[monasterium]]'', ''[[praetorium]]'', entre outros.
A partir de finais do século III, inicios do IV, as ''[[villae]]'' sufrirán unha transformación nalgún caso asociada á referencia do [[Codex Theodosianus]] e do proceso de destrución. Só unha das ''[[villae]]'' da zona recuperou un elevado nivel de suntuosidade a mediados do século IV , construíndo o edificio sobre as ruínas dunha vila anterior.
 
Este panorama cambiou a partir do século V, cando [[Tarraco]] volveu reivindicar un espazo no mapa político contemporáneo por ser elixida sede elixida por [[Geroncio]] para a entronización de usurpador [[Máximo de Hispania|Máximo]] como emperador e converterse así en base das operacións militares do Imperio en Hispania. Poida que isto traducísese na monumentalización do edificio central de Centcelles.
 
== O conxunto arquitectónico ==
 
O sitio foi ocupado por unha gran vila do [[altoimperial|alto imperio]], aínda que o primeiro asentamento romano data do [[século -I|século I aC]] Entre os séculos [[século I|I]] e [[século II|II]] construíuse unha gran [[vila romana]] da cal só conservase unha parte reducida da súa planta, consistente nun gran espazo onde se atoparon ''[[dolium|dolias]]'' romanas utilizadas para almacenar produtos agrícolas.
 
No século III reformouse e ampliáronse as estruturas anteriores. As edificacións que son visibles na actualidade foron completamente reconstruídas durante o [[século IV]]. A esta segunda fase pertencen unhas [[termas romanas]]. A vila inacabada cunha fachada duns 90 metros tiña un sector destinado a vivenda, baños e unha sala absidial. É moi posible que durante a execución do proxecto realizásense modificacións engadíndose outras termas.
 
As escavacións arqueolóxicas permitiron descubrir a planta e a extensión do sitio. Destaca no centro do mesmo o núcleo principal formado por dúas salas, unidas entre se mediante unha porta. A sala de planta circular con cúpula e con forma exterior cadrada mide 10,60 metros de diámetro e na parte baixa, correspondente aos ángulos do cadrado exterior, ábrense catro nichos semicirculares, de 2,70 metros de diámetro na base a medida que vai collendo altura. O lugar estaba iluminado por dúas fiestras opostas de norte a sur na parte superior, de 1,50 metros de diámetro. Un arco de medio punto de 3 metros daba acceso ao exterior pola parte sur do recinto. Os muros miden 14 metros de altura. A cuberta é en cúpula cunha construción de forma octogonal sobre ela, a modo protector. A distancia desde a cúpula ao pavimento actual é de 13,50 metros. Esta sala é a que contén na súa cúpula os mosaicos.
 
A sala de planta circular con cúpula e con forma exterior cadrada mide 10,60 metros de diámetro e na parte baixa, correspondente aos ángulos do cadrado exterior, ábrense catro nichos semicirculares, de 2,70 metros de diámetro na base a medida que vai collendo altura. O lugar estaba iluminado por dúas fiestras opostas de norte a sur na parte superior, de 1,50 metros de diámetro. Un arco de medio punto de 3 metros daba acceso ao exterior pola parte sur do recinto.
OsXunto murosá midencripta 14atopáronse metrosestratos de altura.residuos Ade cubertaargamasa écorrespondentes enao cúpulahorizonte cunhade construción deque se formasuperpón octogonaldirectamente sobre ela,o acorrespondente modoestrato protector.de Arealización distanciado desdeambiente ada cúpula, aoo pavimentocal actualindica éque dea 13,50cripta metros. Esta salaconstruíuse écando a quesala conténnon natiña súanin cúpulapavimento osnin mosaicosdecoración.
 
Xunto á cripta atopáronse estratos de residuos de argamasa correspondentes ao horizonte de construción que se superpon directamente sobre o correspondente estrato de realización do ambiente da cúpula, o cal indica que a cripta construíuse cando a sala non tiña nin pavimento nin decoración.
Sobre o estrato de residuos botouse unha capa de grava e area que usouse como base e recheo para o pavimento. Encima desta, unha fina capa de barro compactado que quizais foi o chan da igrexa durante o seu uso na época medieval. Dita afirmación está construída sobre a base da cerámica medieval que se atopou no estrato estratigráfico. Non hai restos do estrato que cubriu o pavimento, [[Hauschild]] dedúceo en base ao recheo preparatorio e pola existencia de ''[[opus signinum]]'' na zona de acceso da cripta. A entrada á cripta mide 1,06 metros de anchura e 1,45 metros de altura. As dimensións globais da cavidade son 3,03 metros de ancho, 3,90 metros de longo e 2,27 metros de profundidade. Este dispositivo, interpretado especialmente como cripta por [[Schlunk]], [[Hauschild]], [[Arbeiter]] e [[Korol]], e por outros autores como 'cisterna', suscita numerosas incógnitas. [[H. Schlunk]], propuxo que o ''[[alveus]]'', bañeira, na que está enterrado [[Pere o Gran de Santes Creus]], procede desta estrutura subterránea. [[X. Dupré Raventós]] dedicoulle un estudo moi detallado en 2002 a esta cuestión, pero sen dúbida a proposta de [[Schlunk]], seguida por [[Arbeiter]] e [[Korol]], suscita de forma aínda máis complexa a interpretación deste espazo subterráneo. Por outra banda, unha cavidade moderna dá acceso á subcripta, unha cámara de 3,60 metros x 2,70 metros, cunha altura de 1,43 metros. Ademais, ao parecer a cámara foi cuberta por unha capa de barro, o que se interpretou como un lugar non accesible, é dicir que a súa función limitábase a manter seca a cripta principal.
 
 
Ao norte hai outras dependencias, as cales teñen un ''[[hipocaustum]]'', é dicir un recinto de pequenas termas semiacabadas que nunca foron utilizadas. Hai numerosas salas con evidencias de ''[[praefurnium]]'', pero non son termas senón que se utilizaron para quentar o pavimento. En Centcelles faltan as instalacións de servizo, e do mesmo xeito que outras construcións do ámbito rural do século IV, non chegaron a concluírse as obras.
 
Ao noroeste e ao nordeste atópase o poboado primitivo e a vila rústica. Realizouse unha escavación en extensión con cortes de 80 metros. Nestes cortes atopáronse as construcións da época republicana, de aproximadamente século II- I a.C cerca do edificio central. Como añadidura existen extensas construcións destinadas a dependencias agrícolas que pertencen á antiga vila rústica. Un exemplo diso é o gran almacén de ''[[doliae]]'', recipientes utilizados para o almacenaxe de aceite e viño.
 
 
O sistema de construción da estrutura de Centcelles está marcado polas características romanas. A construción dos muros é maciza, de 1,50-3 metros. Este grosor fai que se neutralice a forza lateral que crea a cúpula, e así se poida soportar o peso sen necesidade de contrafortes exteriores.
 
Na estrutura dos muros, a caixa exterior está formada por materiais de mampostería sen labrar e de diferentes tamaños. Para nivelar a construción e dar solidez ao complexo, entre cada dous ou tres hiladasfilas de pedras irregulares aséntase unha hiladafila formada por grandes losaslousas, do espesor dun tixolo.
A constitución da cúpula segue o mesmo sistema que os muros, pero os materiais están dispostos con maior regularidade, ordenados en fileiras horizontais que seguen a forma esférica da cúpula.
 
O material utilizado é a pedra sen labrar ([[cascallo]], fragmentos de pedra), un sistema moi frecuente en bóvedas romanas. As interseccións das pedras reenchíanse a base de morteiro, material moi adaptable pola súa plasticidade para este tipo de superficies.
A constitución da cúpula segue o mesmo sistema que os muros, pero os materiais están dispostos con maior regularidade, ordenados en fileiras horizontais que seguen a forma esférica da cúpula. O material utilizado é a pedra sen labrar ([[cascallo]], fragmentos de pedra), un sistema moi frecuente en bóvedas romanas. As interseccións das pedras reenchíanse a base de morteiro, material moi adaptable pola súa plasticidade para este tipo de superficies.
Esta diversidade nos métodos de construción poden suxerir unha cuestión de non contemporaneidade, pero esa suposición descartouse pois ambos muros dos edificios están intimamente ligados e os estratos de mampostería como as hiladas que as nivelan seguen o mesmo sistema sen interrupción. Os arcos que perforan os muros son do tipo romano. Así pois, en xeral o sistema construtivo preséntase como firme e macizo, ao estilo romano: de concepción grandiosa pero pobre nos seus materiais quedando ben reflectida a [[praxe]] romana.
 
Esta diversidade nos métodos de construción poden suxerir unha cuestión de non contemporaneidade, pero esa suposición descartouse pois ambos muros dos edificios están intimamente ligados e os estratos de mampostería como as hiladasfilas que as nivelan seguen o mesmo sistema sen interrupción. Os arcos que perforan os muros son do tipo romano. Así pois, en xeral o sistema construtivo preséntase como firme e macizo, ao estilo romano: de concepción grandiosa pero pobre nos seus materiais quedando ben reflectida a [[praxe]] romana.
 
É, en conxunto, un monumento crave da [[arte paleocristiá]].
 
== Funcionalidade do edificio ==
As primeiras teorías respecto da funcionalidade do edificio foron aportadas por [[Helmut Schlunk]] ([[1988]]), ano no cal afirmou que a sala con cúpula tratábase dun [[cenotáfio]] ou un [[mausoleo]] dalgún personaxe importante posiblemente do emperador [[Constante]], asasinado no ano [[350]], ''[[dominus]]'' da vila e personaxe que aparece representado nos mosaicos. No momento que sae á luz a cripta, A. Hauschild, colaborador de [[Schlunk]], afirmou que se trataba dunha cripta funeraria; hipótese que apoiou a teoría do mausoleo de [[Schlunk]]. Ademais, baixo a cripta había unha cámara en bóveda de canón con cimbra colocada sobre un muro lonxitudinal no centro da cámara e cunha capa de arxila. A cal [[Hauschild]] interpretainterprétaa como unha cámara para illar a humidade e filtracións. Parece ser que a teoría do mausoleo imperial fíxose coñecida debido á hipótese do mausoleo de [[Diocleciano]].
 
As primeiras teorías respecto da funcionalidade do edificio foron aportadas por [[Helmut Schlunk]] ([[1988]]), ano no cal afirmou que a sala con cúpula tratábase dun [[cenotáfio]] ou un [[mausoleo]] dalgún personaxe importante posiblemente do emperador [[Constante]], asasinado no ano [[350]], ''[[dominus]]'' da vila e personaxe que aparece representado nos mosaicos. No momento que sae á luz a cripta, A. Hauschild, colaborador de [[Schlunk]], afirmou que se trataba dunha cripta funeraria; hipótese que apoiou a teoría do mausoleo de [[Schlunk]]. Ademais, baixo a cripta había unha cámara en bóveda de canón con cimbra colocada sobre un muro lonxitudinal no centro da cámara e cunha capa de arxila. A cal [[Hauschild]] interpreta como unha cámara para illar a humidade e filtracións. Parece ser que a teoría do mausoleo imperial fíxose coñecida debido á hipótese do mausoleo de [[Diocleciano]].
 
[[Warland]] publicou un traballo no cal suxeriu, sobre a base da iconografía do mosaico e sobre todo do rexistro superior (figuras entronizadas), que o uso do edificio foi o dunha sala de recepción do propietario da vila, coa representación do [[dominus]] e a [[domina]].