Diferenzas entre revisións de «Martín Sarmiento»

sen resumo de edición
|data_de_nacemento = [[9 de marzo]] de [[1695]]
|lugar_de_nacemento = [[Vilafranca do Bierzo]] ([[provincia de León|León]])
|data_de_falecemento = {{Nowrap|[[7 de decembro]] de [[1772]] (77 a.)}}
|lugar_de_falecemento = [[Madrid]]
|soterrado =
|notas =
}}
'''Pedro Xosé García Balboa''', máis coñecido como '''frei Martín Sarmiento''', nado en [[Vilafranca do Bierzo]]<ref>''Sarmiento un intelectual ilustrado'', [[Pilar Allegue Aguete]], 2001, ISBN 84-8302-669-4. Existe a tese de que naceu en Cerdedo no artigo de José Santos, [http://www.udc.es/dep/pdce/Sarmiento/SARMIENTO%2012%20WEB.pdf "Martin Sarmiento, natural de San Juan de Cerdedo"], en ''Sarmiento, Anuario de Historia da Educación'', nº 12, 2008, páxspp. 9-21.</ref> o [[9 de marzo]] de [[1695]] e finado en [[Madrid]] o [[7 de decembro]] de [[1772]], foi un relixioso e escritor [[Galicia|galego]]. É un dos pais da [[filoloxía]] románica en xeral e da [[filoloxía galega|galega]] en particular. Dedicóuselle o [[Día das Letras Galegas]] en [[2002]].
 
==Traxectoria==
Con catro meses trasládase coa súa familia a [[Pontevedra]], onde pasou a súa infancia e parte da mocidade. O 3 de maio de 1710, con 15 anos de idade, marchou a [[Madrid]] para ingresar na [[orde de San Bieito]].
[[Ficheiro:Museo Pontevedra, 6 Edificio, 02-12 Sarmiento.JPG|miniatura|Busto de Martín Sarmiento (escaiola de Felipe de Castro, 1774).<br>[[Museo de Pontevedra]].]]
Ordenado [[presbítero]] no [[1720]], estivo en [[Asturias]] ata 1725 como profesor en [[Celorio]] e [[Oviedo]]. Tras esta etapa e despois de se despedir da súa nai en Pontevedra (desta viaxe de verán queda constancia nos seus escritos), asentouse definitivamente en [[Madrid]], estancia só interrompida entre febreiro de [[1726]] e maio de [[1727]] para se trasladar a [[Toledo]], e polas visitas que con certa frecuencia fixo a Galicia.
 
Ordenado [[presbítero]] no [[1720]], estivo en [[Asturias]] ata 1725 como profesor en [[Celorio]] e [[Oviedo]]. Tras esta etapa e despois de se despedir da súa nai en Pontevedra (desta viaxe de verán queda constancia nos seus escritos), asentouse definitivamente en [[Madrid]], estancia só interrompida entre febreiro de [[1726]] e maio de [[1727]] para se trasladar a [[Toledo]], e polas visitas que con certa frecuencia fixo a Galicia.
Dende [[1723]] coidou a súa amizade con [[frei Benito Xerónimo Feijoo e Montenegro]], o padre Feixóo, co que mantivo correspondencia ata a súa morte.
[[Ficheiro:Pazo Santa Margarida.jpg|miniatura|Pazo de [[Santa Margarida, Mourente, Pontevedra|Santa Margarida]], onde viviu Sarmiento.]]
Dende [[1723]] coidou a súa amizade con frei [[frei Benito Xerónimo Feijoo e Montenegro]], o padre Feixóo, co que mantivo correspondencia ata a súa morte.
 
A instancias de Sarmiento creouse o [[Real Xardín Botánico de Madrid]] e dende [[1743]] reclamou a creación de bibliotecas públicas e [[xardín botánico|xardíns botánicos]] en diversas cidades a imaxe dos que xorden na [[Europa]] da época, así como a constitución da Academia da Agricultura e a dotación de cátedras universitarias de [[Historia Natural]], [[Agricultura]] e [[Botánica]].
 
No ano [[1748]] foi elixido [[abade]] do seu [[mosteiro]] de San Martín de Madrid.
 
[[Ficheiro:Pazo Santa Margarida.jpg|miniatura|Pazo de [[Santa Margarida, Mourente, Pontevedra|Santa Margarida]], onde viviu Sarmiento.]]
Foi un home adiantado ao seu tempo e loitador pola súa terra. Realizou análises da [[lingua galega]], idea que foi seguida posteriormente polo [[padre Sobreira]], nunha época en que a lingua estaba desprestixiada polo [[centralismo]] que afogaba as manifestacións populares localistas. De grande importancia foron as súas viaxes a Galicia, a de 1745 (que durou 8 meses) e a de 1754. Foron verdadeiras expedicións científicas programadas e pensadas polo miúdo, nas cales descobre unha Galicia e un [[pobo galego|pobo]] cunha gran riqueza natural, cultural e patrimonial.
 
===As súas ideas===
[[Ramón Mariño Paz]] recolle as teses sobre a obra de temática galega do padre Sarmiento. Na súa opinión xiran en torno a:
[[Ficheiro:Placa Sarmiento Pontevedra.jpg|miniatura|Placa enna homenaxerúa aoMartín autorSarmiento ende [[Pontevedra]].]]
*o problema lingüístico, [[semántica|semántico]] e de comunicación do galego como causa de atraso da súa patria;
*o seu rexeitamento irado do [[castigo físico]] que sofrían algúns nenos por expresárense en galego na clase;
*a súa defensa convencida de que ós rapaces había que aprenderlles na mesma lingua que falaban na casa, e tamén se debía predicar e administrar os fregueses na lingua que lles era propia;
* e, en definitiva, o seu convencemento de que isto implicaba introducir o galego na escola, nos xulgados, nas igrexas e na [[Administración pública|administración]].
 
En 1944 fundouse o [[Instituto Padre Sarmiento de Estudios Gallegos]], que pretende ser unha continuación do [[Seminario de Estudos Galegos]]. Neste instituto realízanse exposicións, publicacións e labores de investigación nas ramas de [[Humanidades]] e [[Ciencias Sociais]].
==Obra==
[[Ficheiro:Coloquio en mil duascentas coplas galegas.pdf|miniatura|''Coloquio en mil duascentas coplas galegas'', obra coñecida tamén baixo outros títulos, como ''Colección de voces y frases gallegas'' ou ''Coloquio de veinticuatro gallegos rústicos''.]]
===Publicada===
[[Ficheiro:Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos 2.jpg|miniatura|[[Instituto Padre Sarmiento de Estudos Galegos]], en [[Santiago de Compostela]].]]
* ''“Aprobación” de la Ilustración Apologética de Feijoo'', Madrid, 1729
* ''Planta curiosa sobre entablar los estudios en la Orden Benedictina de España'' (1729)
* ''Demonstracion Critico-Apologetica del Theatro Critico Universal'' (1732) <ref>[http://busc.usc.es/fondohis.asp?id=b11609266 ''Demonstracion Critico-Apologetica del Theatro Critico Universal'']</ref>
* ''Memorias para la historia de la poesía y poetas españoles'' (1741-45) <ref>[http://busc.usc.es/fondohis.asp?id=b11169710 ''Memorias para la historia de la poesía y poetas españoles'']</ref>
* ''Cartas sobre el estado de la religión benedictina y pago del 8 %'' (1743)
* ''Reflexiones Literarias para una biblioteca Real'' (1743) <ref>[http://www.consellodacultura.org/mediateca/pubs.pdf/reflexions.pdf ''Reflexiones Literarias para una biblioteca Real'']</ref>
* ''[[Viaxe a Galicia (1745)]]'' (''Viaje a Galicia'', 1745)
* ''[[Coloquio en mil duascentas coplas galegas]]'' ou ''[[Colección de voces y frases gallegas]]'' ou ''[[Coloquio de veinticuatro gallegos rústicos]]'' (1746-47) <ref>[http://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=316 ''Coloquio en mil duascentas coplas galegas''] [[Facsímile]] do orixinal autógrafo. Proxecto gráfico e deseño de cubertas de [[Manuel Janeiro|M. Janeiro]]. [[Galaxia]]. [[Consello da Cultura Galega|CCG]], 2002. ISBN 84-95415-49-6.</ref>
* ''Coplas gallegas y Glosario'' (1746)
* ''Cartas al Duque de Medinasidonia'' (1747-1770)
* ''Sistema de adornos ... para el nuevo Palacio Real'' (1747-53)
* ''Catálogo de algunos libros curiosos y selectos'' (1748) <ref>[http://busc.usc.es/fondohis.asp?id=b11166836 ''Catálogo de algunos libros curiosos y selectos'']</ref>
* ''Plano de un nuevo y fácil método para recoger infinitos materiales para una general descripción geográfica y completa de toda la Península y toda la América'' (1751)
* ''Notas al privilegio de Ordoño II'' (1752) <ref>[http://webpages.ull.es/users/medull/pedagogos/SARMIENTO/Reflexiones_sobre_Archiveros.pdf Notas al Privilegio de Ordoño y Reflexiones sobre Archiveros] Universidad de La Laguna.</ref>
*''Notas al privilegio de Ordoño II'' (1752)
* ''Catálogo de voces vulgares y en especial de voces de diferentes vegetables'' (1754-55)
* ''Viaje a Galicia de Fr. Martín Sarmiento'' (1754-1755)
* ''Sobre el Origen de la Lengua Gallega y sobre la Paleografía española'' (1755)
* ''Sobre el chasco que se da a los gallegos en la Cruz de Ferro'' (1756)
* ''Sobre los vegetables kali, sosa y la barrilla'' (1756)
* ''Apuntamientos para un discurso sobre la necesidad que hay en España de unos buenos caminos reales y de su pública utilidad'' (1757)
* ''De los atunes y de sus transmigraciones'' (1757)
* ''Sobre el chasco del meco'' (1757)
* ''Mostayo, en castellano, en León, Asturias y Bierzo mostayo, en Liébana mostazo'' (1757)
* ''El porqué si y el porqué no'' (1758)
* ''Sobre los castellanos de Orense'' (1758)
* ''Etimología de la voz Valdeorras y de su puente Cigarrosa'' (1758)
* ''Sobre los maragatos'' (1758)
* ''Ir a la guerra, navegar, y casar, no se puede aconsejar'' (1758)
* ''Onomástico etimológico de la lengua gallega'' (1758-69)
* ''Geografía de las cuatro vías militares que salían de Braga a Astorga'' (1759)
* ''Disertación sobre las eficaces virtudes y uso de la planta llamada carqueixa'' (1759)
* ''Noticia de la Verdadera patria (Alcalá) de El Miguel de Cervantes'' (1761)
* ''Tiempo de marras'' (1761)
* ''Sobre el origen de las bubas'' (1761)
* ''Sobre el origen del nombre Samanos'' (1761)
* ''Problema Chorográfico para describir Galicia con un nuevo método'' (1762)
* ''La Educación de los niños''
* ''La Pantómetra del P. Sarmiento'' (fragmento da anterior)
* ''Nacimiento y crianza de San Fernando en Galicia'' (fragmento de ''La Educación de los niños''
* ''Sobre un grande espejo de piedra durísima y cristalina que vino de América. Piedra negra de la América llamada gallinaza, también conocido como discurso sobre la singularísima piedra negra del ara de Lugo'' (1766) editado por [[Antolín López Peláez]] co título ''Las aras de la catedral de Lugo''
* ''Elementos Etimológicos, siguiendo el método de Euclides, y sobre el origen de las lenguas'' (1766)
* ''Catálogo de los pliegos que yo, Fray Martín Sarmiento, benedictino y profeso en San Martín de Madrid, he escrito de mi mano, pluma y letra sobre diferentes asuntos'' (1767)
* ''La educación de la Juventud'' (1768)
* ''Sobre métodos de estudios de San Isidro'' (1769)
* ''Discurso apologético por el arte de rastrear las etimologías de las lenguas vulgares'' (1770)
* ''Epistolario''
* ''Disertación sobre el animal zebra, nacido, criado, conocido y cazado antiguamente en España'' <ref>[http://webpages.ull.es/users/medull/pedagogos/SARMIENTO/Zebra.pdf Disertación sobre el animal zebra, nacido, criado, conocido y cazado antiguamente en España] Universidad de La Laguna.</ref>
 
==Na cultura popular contemporánea ==
===Dixitalizada===
[[Ficheiro:Placa Sarmiento Pontevedra.jpg|miniatura|Placa en homenaxe ao autor en [[Pontevedra]].]]
*[http://busc.usc.es/fondohis.asp?id=b11609266 ''Demonstracion Critico-Apologetica del Theatro Critico Universal'' (1732)]
*[http://busc.usc.es/fondohis.asp?id=b11169710 ''Memorias para la historia de la poesía y poetas españoles'' (1741-45)]
*[http://www.consellodacultura.org/mediateca/pubs.pdf/reflexions.pdf ''Reflexiones Literarias para una biblioteca Real'' (1743)]
*[http://busc.usc.es/fondohis.asp?id=b11166836 ''Catálogo de algunos libros curiosos y selectos'' (1748)]
*[http://consellodacultura.gal/publicacion.php?id=316 ''Coloquio en mil duascentas coplas galegas''] Facsímile do orixinal autógrafo. Proxecto gráfico e deseño de cubertas de [[Manuel Janeiro|M. Janeiro]]. [[Galaxia]]. [[Consello da Cultura Galega|CCG]], 2002. ISBN 84-95415-49-6
*[http://webpages.ull.es/users/medull/pedagogos/SARMIENTO/Reflexiones_sobre_Archiveros.pdf Notas al Privilegio de Ordoño y Reflexiones sobre Archiveros]
*[http://webpages.ull.es/users/medull/pedagogos/SARMIENTO/Zebra.pdf Disertación sobre el animal zebra, nacido, criado, conocido y cazado antiguamente en España]
 
==Na cultura popular==
Na curtametraxe de animación ''[[A escola das areas]]'' aparece representado coma o mestre que guía ao neno Alfonso.
 
== Galería de imaxes ==
{{Galería
|align=center
[[|Ficheiro:Museo Pontevedra, 6 Edificio, 02-12 Sarmiento.JPG|miniatura|Busto de Martín Sarmiento (escaiola de Felipe de Castro, 1774).<br> [[Museo Provincial de Pontevedra|Museo de Pontevedra]].]]
|Ficheiro:Museo Pontevedra, 6 Edificio, 04-48ar Martín Sarmiento.JPG|Retrato. Museo de Pontevedra.
}}
 
==Notas==
{{Listaref|30em}}
 
==Véxase tamén==
 
===Ligazóns externas===
* [http://www.realacademiagalega.org/figuras-homenaxeadas/-/journal_content/56_INSTANCE_8klA/10157/14267 Biografía"Frei naMartín Sarmiento "] [[Real Academia Galega]].
* [http://www.consellodacultura.org/sarmiento Proxecto Sarmiento] do [[Consello da Cultura Galega]]
* [http://bvg.udc.es/ficha_autor.jsp?id=JosGarc%ED&alias=Padre+Sarmiento&solapa=biografia "Padre Sarmiento"] na [[Biblioteca Virtual Galega]].
179.287

edicións