Diferenzas entre revisións de «Cor dos ollos»

m
Arranxos varios, replaced: {{cite web → {{Cita web (7)
m (→‎Ligazóns externas: Arranxos varios +cda)
m (Arranxos varios, replaced: {{cite web → {{Cita web (7))
Nos humanos, a pigmentación do iris varía do castaño claro ao castaño moi escuro case negro, dependendo de tres cousas: a concentración de [[melanina]] no [[epitelio]] pigmentario do iris (localizado na parte posterior do iris), o contido de melanina do [[estroma (tecidos)|estroma]] do iris (situado na parte anterior do iris), e a densidade celular do estroma.<ref name="Wang">{{Cita publicación periódica |author=Huiqiong Wang, Stephen Lin, Xiaopei Liu, Sing Bing Kang |title=Separating Reflections in Human Iris Images for Illumination Estimation |journal=Tenth IEEE International Conference on Computer Vision |volume=2 |pages=1691–1698 |year=2005 |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.87.418 | doi=10.1109/ICCV.2005.215 |isbn=0-7695-2334-X}}</ref> O aspecto dos ollos azuis, verdes, e abelás débese á [[dispersión de Rayleigh]] da luz no estroma, un fenómeno similar ao que orixina que o ceo do noso planeta sexa azul. No ollo humano non hai pigmentos azuis nin verdes.<ref name="Fox" /><ref name="Mason">{{Cita publicación periódica |last=Mason |first=Clyde W. |title=Blue Eyes |journal= Journal of Physical Chemistry | volume=28 |issue=5 |pages=498–501 |year=1924 | doi=10.1021/j150239a007}}</ref> A cor dos ollos é un exemplo de [[cor estrutural]] (cor causada por interferencias en vez de por pigmentos) e varía dependendo das condicións luminosas, especialmente para os ollos claros.
 
Os ollos moi coloreados de moitas [[aves]] orixínanse pola presenza de diversos pigmentos, como [[pteridina]]s, [[purina]]s, e [[carotenoide]]s.<ref name="Oliphant 1">{{Cita publicación periódica |author=Oliphant LW |title=Pteridines and purines as major pigments of the avian iris |journal=Pigment Cell Res. |volume=1 |issue=2 |pages=129–31 |year=1987 |pmid=3507666 |doi=10.1111/j.1600-0749.1987.tb00401.x}}</ref> Os seres humanos e outros animais presentan moitas variacións [[fenotipo|fenotípicas]] na cor dos ollos.<ref name="Morris">Morris, PJ. [http://www.athro.com/evo/gen/eyecols.html "Phenotypes and Genotypes for human eye colors."] Athro Limited website. Retrieved May 10, 2006.</ref> A xenética da cor dos ollos é complicada, e a cor está determinada por múltiples [[xene]]s ([[carácter polixénico]]). Algúns dos xenes para a cor dos ollos son: ''EYCL1'' (un xene para a cor dos ollos verde/azul situado no [[cromosoma 19]]), ''EYCL2'' (xene para a cor dos ollos castaña) e ''EYCL3'' (xene para a cor dos ollos castaña/azul localizado no [[cromosoma 15]]). Antes pensábase que os ollos azuis eran un [[carácter recesivo]] simple, pero hoxe sabemos que iso é incorrecto. A xenética da cor dos ollos é tan complexa que case pode darse calquera combinación de cores pais-fillos.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2007/02/070222180729.htm No Single Gene For Eye Color, Researchers Prove]. Sciencedaily.com (2007-02-22). Retrieved on 2011-12-23.</ref><ref>{{citeCita web|author=October 19, 2011 |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=25003 |title=Eye color definition – Medical Dictionary definitions of popular medical terms easily defined on MedTerms |publisher=Medterms.com |date=2003-10-29 |accessdate=2011-10-19}}</ref> O [[polimorfismo xenético|polimorfismo]] do xene [[OCA2]], próximo á rexión regulatoria proximal [[extremo 5'|5′]], explica a maioría das variacións na cor dos ollos humanos.<ref name=OCA2>{{Cita publicación periódica |title=A three-single-nucleotide polymorphism haplotype in intron 1 of OCA2 explains most human eye-color variation |journal=Am. J. Hum. Genet. |volume=80 |issue=2 |pages=241–52 |year=2007|pmid=17236130 |pmc=1785344 |doi=10.1086/510885 |last1=Duffy |first1=David L. |last2=Montgomery |first2=Grant W. |last3=Chen |first3=Wei |last4=Zhao |first4=Zhen Zhen |last5=Le |first5=Lien |last6=James |first6=Michael R. |last7=Hayward |first7=Nicholas K. |last8=Martin |first8=Nicholas G. |last9=Sturm |first9=Richard A.}}</ref>
 
== Determinación xenética da cor dos ollos ==
=== Distribución ===
 
Os ollos azuis son máis frecuentes na rexión do [[mar Báltico]], norte e leste de Europa, e Europa Central, e menos no sur de Europa. Existen algunhas minorías étnicas con alta frecuencia de ollos azuis no [[Próximo Oriente]], principalmente no [[Líbano]], [[Irán]], [[Iraq]], [[Afganistán]] (a minoría [[nuristaní]] de orixe [[Indoiranio|indoirania]]);<ref name="altervista1">[http://web.archive.org/web/20110726095519/http://carnby.altervista.org/troe/08-05.htm Distribution of Bodily Characters. Pigmentation, the Pilous System, and Morphology of the Soft Parts]</ref><ref name="toqonline5">{{Cita publicación periódica|title=In Quest of Our Linguistic Ancestors: The Elusive Origins of the Indo-Europeans|journal=The Occidental Quarterly|year= 2002|first=John V.|last=Day|volume=2|issue=3|pages=5–20|url=http://www.toqonline.com/archives/v2n3/TOQv2n3Day.pdf |format=PDF|accessdate=2010-05-08}}</ref><ref name="worldisround1">{{citeCita web|author=Showcase IRAN (by various photographers) |url=http://www.worldisround.com/articles/73022/photo653.html |title=Amazing IRAN – A small peasant girl – Khorasan, Iran – Worldisround photo |publisher=Worldisround.com |accessdate=2011-10-19}}</ref> e tamén na parte máis occidental do Oriente Próximo, especialmente entre a poboación xudía de [[Israel]]. Moitos xudeus modernos de Israel son de orixe [[asquenací]], entre os cales este carácter é común (53,7% dos xudeus de [[Ucraína]] <ref>{{cita libro|autor=Maurice Fishberg|título=Jews, race & environment|url=http://books.google.com/books?id=CkRV_HaCAxEC|accessdate=23 December 2011|ano=1911|editor=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-0574-2}}</ref>).
 
Un estudo de 2009 suxire que os ollos azuis estaban presentes xa en [[Siberia]] durante a [[Idade de Bronce]]; o ADN extraído de 15 dos 25 especímenes (60 %) de restos humanos atopados en xacementos da [[cultura Andronovo]] da rexión do [[Krasnoyarsk]] indica que tiñan ollos azuis (ou verdes).<ref name=bronzeage>{{Cita publicación periódica|title=Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people|doi=10.1007/s00439-009-0683-0|quote=En efecto, entre os polimorfismos dun só nucleótido (SNPs) examinados estaba o rs12913832, unha variación do ADN dun só nucleótido no elemento regulatorio do xene HERC2, que está asociada á cor de ollos azul nos humanos. Este polimorfismo, xunto con os diplotipos obtidos de variacións do locus OCA2 (o que máis contribúe á variación da cor dos ollos en humanos) mostra que polo menos o 60% dos espécimes estudados de antigos siberianos tiñan ollos azuis (ou verdes).|year=2009|last1=Keyser|first1=Christine|last2=Bouakaze|first2=Caroline|last3=Crubézy|first3=Eric|last4=Nikolaev|first4=Valery G.|last5=Montagnon|first5=Daniel|last6=Reis|first6=Tatiana|last7=Ludes|first7=Bertrand|journal=Human Genetics|volume=126|issue=3|pages=395–410|pmid=19449030}}</ref>
En [[Estonia]], o 99% da xente ten ollos azuis. En [[Dinamarca]] hai 30 anos, só o 8% da poboación tiña ollos castaños, pero despois dos fluxos migratorios dos últimos anos, hoxe ese número é do 11%. En [[Alemaña]], arredor do 75% da xente ten ollos azuis.<ref>Weise, Elizabeth. (2008-02-05) [http://www.usatoday.com/news/health/2008-02-05-blue-eyes_N.htm More than meets the blue eye: You may all be related]. Usatoday.com. Retrieved on 2011-12-23.</ref>
 
Un estudo de 2002 atopou que a proporción de ollos azuis entre a poboación caucasiana (brancos) nos Estados Unidos é do 33,8 % entre os nacidos entre 1936 e 1951, e do 57,4 % entre os nacidos entre 1899 e 1905.<ref name=Grant/> Os ollos azuis seguen facéndose menos comúns entre os rapaces estadounidenses, e representan só o 16,6 % do total da poboación, e o 22,3% da poboación branca.<ref name=BostonGlobe>{{citeCita web |url=http://www.boston.com/yourlife/articles/2006/10/17/dont_it_make_my_blue_eyes_brown/|title=Don't it make my blue eyes brown Americans are seeing a dramatic color change|work=The Boston Globe|date=October 17, 2006|author=Douglas Belkin }}</ref><ref>{{Cita novas|last=Belkin |first=Douglas |url=http://www.nytimes.com/2006/10/18/world/americas/18iht-web.1018eyes.3199975.html |title=Blue eyes are increasingly rare in America – Americas|work=International Herald Tribune – The New York Times|date=2006-10-18 |accessdate=2011-10-19}}</ref>
 
En todo o mundo, só 150 millóns de persoas (un 2,2%) teñen ollos azuis.<ref name="People of blue eyes descended from a single ancestor some 6000 years ago">{{citeCita web|url =http://www.elmundo.es/elmundo/2008/02/01/ciencia/1201889800.html |title =People of blue eyes descended from a single ancestor some 6000 years ago |language =Spanish|date=2 February 2002 }}</ref>
 
=== Xenética ===
[[Ficheiro:Gray eyes.jpg|miniatura|Ollos grises verdadeiros.]]
 
Igual que pasa nos ollos azuis, os grises teñen un epitelio escuro na parte posterior do iris e un estroma relativamente claro na parte anterior. Unha posible explicación para a diferente aparencia dos ollos azuis e os grises é que os ollos grises teñen depósitos maiores de [[coláxeno]] no estroma, de modo que a luz que é reflectida polo epitelio pigmentario sofre unha [[dispersión de Mie]] (que non é moi dependente da lonxitude de onda) en lugar dunha [[dispersión de Rayleigh]] (na cal as lonxitudes de onda máis curtas da luz se dispersan máis). Isto sería análogo aos cambios na cor do ceo, do azul orixinado pola dispersión de Rayleigh dos raios de sol polas moléculas de gas cando o ceo está claro, ao aspecto cincento que pode ter o ceo causado pola dispersión de Mie polas gotas de auga cando o ceo está nuboso.<ref name="Southworth">{{citeCita web |url=http://www.thetech.org/genetics/ask.php?id=232 |title=Are gray eyes the same as blue in terms of genetics? |work=Understanding Genetics: Human Health and the Genome |publisher=Stanford School of Medicine |author=Lucy Southworth |accessdate=2011-10-19}}</ref> Alternativamente, suxeriuse que os ollos grises e azuis poderían diferir na concentración de melanina na parte anterior do estroma.<ref name="Southworth" /> Aumentando a imaxe, os ollos grises mostran pequenas cantidades de tons castaños e amarelos no iris.
 
Os ollos grises son máis comúns na Europa do norte e leste <ref name="Herbert Risley 1999">Herbert Risley, William Crooke, The People of India, (1999)</ref> Os ollos grises poden atoparse tamén en zonas do noroeste de África ([[Montañas Aurés]]) entre o pobo [[shawia]] (ou chaoui) de [[Alxeria]]<ref>{{fr}} [http://books.google.com/books?id=7rwBAAAAYAAJ&pg=PA272 Provincia: bulletin trimestriel de la Société de Statistique ...], Volumes 16–17 By Société de statistique, d'histoire et d'archéologie de Marseille et de Provence p. 273 ''l'iris gris est celui des chaouias...''</ref> e no Próximo Oriente, principalmente en [[Irán]], [[Afganistán]] (o pobo [[nuristaní]] indo-iranio), e [[Paquistán]] (o pobo [[kalasha]], tamén indo-iranio).<ref name="altervista1"/><ref name="toqonline5"/><ref name="worldisround1"/>
Igual que nos ollos azuis, a cor dos ollos verdes non se orixina pola presenza dun pigmento verde. A cor verde dos ollos está causada pola combinación dunha pigmentación ámbar ou castaña clara do estroma (debida a unha concentración baixa ou moderada de melanina), co ton azul creado pola dispersión de Rayleigh da luz reflectida.<ref name="Fox" />
 
Os ollos verdes probablemente se producen pola interacción de diversas variantes xenéticas no xene ''[[OCA2]]'' e outros xenes. Estaban presentes xa nas poboacións do sur de [[Siberia]] durante a [[Idade de Bronce]].<ref name=bronzeage/> Son máis comúns na Europa do norte e central.<ref>[http://www.eyedoctorguide.com/eye_general/eye_color.html Blue Eyes Versus Brown Eyes: A Primer on Eye Color]. Eyedoctorguide.com. Retrieved on 2011-12-23.</ref><ref>[http://cogweb.ucla.edu/ep/Frost_06.html Why Do Europeans Have So Many Hair and Eye Colors?]. Cogweb.ucla.edu. Retrieved on 2011-12-23.</ref> Poden atoparse tamén no sur de Europa <ref name="Herbert Risley 1999"/> e no norte de África. De feito, [[Turquía]], cun 20 % de persoas de ollos verdes, é o país coa porcentaxe maior de ollos verdes (a etnia turca procede de Asia central) <ref>http://globaleyeglasses.com/glassesmania/eyeglasses/determining-your-babys-eye-color/</ref>. En [[Islandia]], o 89 % das mulleres e o 87 % dos homes teñen ollos claros (azuis ou verdes).<ref name=Rafnsson>{{Cita publicación periódica |author=Rafnsson V, Hrafnkelsson J, Tulinius H, Sigurgeirsson B, Olafsson JH |title=Risk factors for malignant melanoma in an Icelandic population sample |journal=Prev Med |volume=39 |issue=2 |pages=247–52 |year=2004|pmid=15226032 |doi=10.1016/j.ypmed.2004.03.027}}</ref> Un estudo levado acabo entre a poboación de Islandia e con alemáns adultos atopou que os ollos verdes eran moito máis frecuentes en mulleres ca en homes. Entre os estadounidenses de orixe europea, os ollos verdes son máis comúns entre os que teñen devanceiros recentes [[celta]]s e [[xermánico]]s, arredor do 16%.<ref>{{citeCita web |url=http://www.gnxp.com/blog/2008/12/nlsy-blogging-eye-and-hair-color-of.php |title=Gene Expression: NLSY blogging: Eye and hair color of Americans }}</ref>
 
== Ollos abelá ==
</ref>
 
Alínda que os ollos intensamente azuis dalgunhas persoas como a actriz [[Elizabeth Taylor]] poden parecer violetas en certas ocasións, os verdadeiros ollos violetas só poden aparecer en casos de albinismo.<ref name="palmer20110325">{{citeCita web | url=http://www.slate.com/blogs/blogs/browbeat/archive/2011/03/25/elizabeth-taylor-beautiful-mutant.aspx | title=Elizabeth Taylor: Beautiful Mutant | accessdate=March 26, 2011 | author=Palmer, Roxanne | date=2005-03-25 | work=Slate}}</ref>
 
== Espectro de cor dos ollos ==
384.871

edicións