Abrir o menú principal

Cambios

m
Bot: Cambio o modelo: Cite book; cambios estética
| pos = [[Ogg]]
}}
O '''corazón'''<ref>{{DRAG|corazón}}</ref> é un [[órgano]] [[músculo|muscular]] dos humanos e outros [[animal|animais]], que bombea o [[sangue]] a través dos [[vasos sanguíneos]] do [[sistema circulatorio]].<ref name="tabers">{{citeCita booklibro |author1=Taber, Clarence Wilbur |author2=Venes, Donald |title=Taber's cyclopedic medical dictionary |publisher=F. A. Davis Co. |location= |year=2009 |pages=1018–23 |isbn=0-8036-1559-0}}</ref> O sangue fornece o corpo de [[osíxeno]] e [[nutriente]]s, e tamén axuda á eliminación de [[Metabolismo|residuos metabólicos]].{{sfn|Guyton & Hall|2011|p=157}} En humanos, o corazón atópase entre os pulmóns, no [[mediastino|mediastino medio]] da [[tórax|cavidade torácica]].<ref name="Moore's 6">{{citeCita booklibro|author1=Moore, Keith L. |author2=Dalley, Arthur F. |author3=Agur, Anne M. R. |title=Clinically Oriented Anatomy|publisher=Wolters Kluwel Health/Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-1-60547-652-0|pages=127–73|chapter=1}}</ref>
 
<!--Estrutura-->
Nos seres humanos, outros mamíferos e aves, o corazón está dividido en catro cámaras: [[Aurícula cardíaca|aurículas]] superiores esquerda e dereita; e [[Ventrículo (cardíaco)|ventrículoventrículos]]s esquerdo e dereito.<ref name="StarrEvers2009">{{citeCita booklibro|author1=Starr, Cecie |author2=Evers, Christine |author3=Starr, Lisa |title=Biology: Today and Tomorrow With Physiology|url=https://books.google.com/books?id=dxC27ndpwe8C&pg=PA422|date=2 de xaneiro de 2009|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-56157-6|page=422}}</ref><ref name=K2008>{{citeCita booklibro|last1=Reed|first1=C. Roebuck|last2=Brainerd|first2=Lee Wherry|last3=Lee,|first3=Rodney|last4=Inc|first4=the staff of Kaplan,|title=CSET : California Subject Examinations for Teachers|date=2008|publisher=Kaplan Pub.|location=New York, NY|isbn=978-1-4195-5281-6|page=154|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=hP7n4Rki02EC&pg=PA154}}</ref> A aurícula e o ventrículo dereito adoitan ser designados en conxunto como ''corazón dereito'' e as súas contrapartes como ''corazón esquerdo''.{{sfn|Gray's Anatomy|2008|p=960}} Os peixes, en contraste, teñen dúas cámaras, unha aurícula e un ventrículo, mentres que os réptiles posúen tres cámaras.<ref name=K2008/> Nun corazón saudable o sangue flúe nun só sentido a través do corazón debido ás [[válvula cardíaca|válvulas cardíacas]], que impiden o [[Valvulopatía|refluxo]].<ref name="Moore's 6"/> O corazón está pechado nunha protección sacular, o [[pericardio]], que tamén contén unha pequena cantidade de [[fluído pericárdico|fluído]]. A parede do corazón está composta de tres capas: [[Pericardio|epicardio]], [[miocardio]] e [[endocardio]].<ref name="CNX2014">{{citeCita booklibro|last1=Betts|first1=J. Gordon|title=Anatomy & physiology|date=2013|isbn=1-938168-13-5|url=http://cnx.org/content/m46676/latest/?collection=col11496/latest|accessdate=11 de agosto de 2014|pages=787–846}}</ref>
 
<!--Función/Fisioloxía-->
[[Ficheiro:Leonardo da vinci, Heart and its Blood Vessels.jpg|miniatura|esquerda|Deseño do corazón da autoria de [[Leonardo da Vinci]].]]
 
Por moitos séculos foi o principal obxecto de estudo dos médicos e científicos: desde os árabes [[Avicena]] ([[980]] - [[1037]]) e [[Averroes]] ([[1126]]-[[1198]]){{sfn|Gorny|pp. 78-84|Gorny}} a [[Vesalio]]{{sfn|Gorny|pp=100-105|Gorny}}, [[Leonardo da Vinci]]{{sfn|Gorny|pp=97-100|Gorny}}, que representou con moita precisión a anatomía do músculo cardíaco, a [[Giovanni Maria Lancisi]] ([[1654]]-[[1720]]){{sfn|Gorny|pp=237 e 246|Gorny}} que detallou os síntomas do [[infarto]], dos [[aneurisma]]s e da [[arteriosclerose]].<ref>{{cita libro|título=De Motu Cordis et aneurysmatibus|autor=Joannes Mariae Lancisii|outros=Copia anastatica dall'originale del 1728, eseguita da Arti Grafiche Ricordi-Milano|editor=Joannem Mariam Salvioni|cita=Romae|ano=1728|lingua=la}}</ref> Antes de Lancisi, un traballo fundamental sobre a función cardíaca e a circulación sanguínea escribiuno [[William Harvey]] ([[1568]]-[[1657]]) ''Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus''.{{sfn|Gorny|pp=111-179|Gorny}}
[[Ficheiro:William Harvey (1578-1657) Venenbild.jpg|Imaxe das veas de ''Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus'', de Harvey.|miniatura]]
 
{{cita|"Para a opinión pública o inimaxinable fíxose realidade: desmoronárase un mito.{{sfn|Gorny|p=353|Gorny}}"}} Esta declaración refírese ao escrito do autor, cando, no inicio do seu traballo, reporta que o corazón para os occidentais era considerado un órgano "mítico" e misterioso.{{sfn|Gorny|pp=11-12|Gorny}}
 
== Sistema cardiovascular ==
{{AP|Sistema cardiovascular}}
O [[sistema cardiovascular]], ou sistema circulatorio, está constituído polo corazón e polos [[vasos sanguíneos]]. O corazón, aínda que sexa un órgano único, pode ser descrito como un conxunto de dúas [[Bomba hidráulica|bombas]] que fan circular o sangue de forma continua en dous circuítos distintos: a [[circulación sistémica]] e [[circulación pulmonar]]. Os vasos sanguíneos transportan o sangue rico en [[osíxeno]] e nutrientes para as [[célula]]s do corpo.{{sfn|Saladin|2016|pp=540-541}}
=== Embrioloxía ===
{{AP|Embrioxénese humana}}
[[FileFicheiro:Gray461.png|miniatura|O [[tubo cardíaco primitivo]] do embrión toma forma de ''S'', a porción continua do [[ventrículo primitivo]] é o bulbo arterial, parte integrante do desenvolvemento do [[ventrículo dereito]].]]
O corazón deriva embrioloxicamente do [[mesoderma]] e o seu desenvolvemento termina no segundo mes de xestación.{{sfn|Testut e Latarjet|pp. 472-474|Testut-Latarjet}}. Os primeiros trazos aparecen entre a terceira e a cuarta semanas do desenvolvemento do [[embrión]] antes da delimitación (é dicir, o enroscamento do embrión sobre si mesmo, tanto no sentido latero-lateral coma cranio-caudal, proceso que fai que unha estrutura plana se torne tubular e pechada), na [[cabeza|rexión cefálica]].{{sfn|Testut e Latarjet|pp=476-477|Testut-Latarjet}} Trátase de células mesenquimais especializadas na vasculoxénese, inicialmente amontoadas de forma irregular, que progresivamente se organizan para delimitar os tubos endocardicos dereito e esquerdo, os cales se unirán ó tubo cardíaco primitivo que, finalmente, despois de 22 ou 23 días desde a [[fertilización]] do [[ovocito]], empezará a latexar.{{sfn| De Felici|pp=144-148|De Felici}}{{sfn|Testut e Latarjet|pp=478-479|Testut-Latarjet}}
 
O tubo cardíaco está inmerso no mesoderma esplánenico que engrosa para formar o manto, do cal derivan o [[miocardio]] e o [[epicardio]]; esta é a primeira estrutura con capacidade de [[contracción muscular|contraerse]].
 
[[FileFicheiro:Gray462.png|miniatura|''Cor sigma'' - Corazón de [[embrión]] humano duns catorce días.]]
No tubo cardíaco primitivo aparecen dilatacións e sucos (na dirección caudal-cranial):{{sfn|De Felici|pp=144-148|De Felici}}
* seo venoso (formado polos cornos esquerdo e dereito);{{sfn|Testut e Latarjet|pp=479-480|Testut-Latarjet}}
=== Circulación sistémica e circulación pulmonar ===
{{AP|Circulación sistémica|Circulación pulmonar}}
[[FileFicheiro:2101 Blood Flow Through the Heart-gl.jpg|left|thumb|O corazón actúa no [[sistema circulatorio]] de forma semellante a unha bomba, facendo o sangue circular en dous circuítos diferentes: a [[circulación sistémica]] , que leva o osíxeno a todas as células do corpo, e a [[circulación pulmonar]], que transporta o sangue para os [[pulmóns]], onde recibe osíxeno.]]
 
O corazón actúa de forma semellante a unha [[bomba hidráulica]], facendo o [[sangue]] [[hemodinámica|circular]] continuamente no [[sistema cardiovascular]]. O sistema cardiovascular divídese en dous circuítos distintos: a [[circulación pulmonar]], que transporta o sangue para os pulmóns onde se dan os intercambios gasosos, e a [[circulación sistémica]], que fornece sangue a todos os órganos do corpo, incluíndo aos pulmóns e ao propio corazón.{{sfn|Saladin|2016|pp=540-541}}
O corazón dereito irriga a circulación pulmonar. A aurícula dereita recibe o sangue venoso da circulación sistémica, pobre en osíxeno. De aí pasa ao ventrículo dereito, onde é bombeado para a [[arteria pulmonar]] e entra na circulación pulmonar. Nos pulmóns, o sangue libera dióxido de carbono e recibe o osíxeno inhalado polo [[sistema respiratorio]]. O sangue rico en osíxeno regresa entón ao corazón esquerdo polas [[Vea pulmonar|veas pulmonares]]. Entra pola aurícula esquerda e de aí pasa ao ventrículo esquerdo, onde é novamente bombeado para a circulación sistémica, repetíndose o ciclo. As [[#Válvulas|válvulas cardíacas]] fan que o sangue flúa en sentido único e axudan a manter a presión necesaria.{{sfn|Saladin|2016|pp=540-541}}<ref name="CNX2014"/><ref name="britannica" />
 
=== Localización e morfoloxía ===
[[Ficheiro:Human heart male adult autopsy.jpg|miniatura|Fotografía dun corazón humano]]
[[Ficheiro:CG Heart.gif|alt=Computer generated animation of a beating human heart|miniatura|Animación xerada por ordenador un corazón humano batendo]]
[[Ficheiro:Real-time MRI - Thorax.ogv|miniatura|[[Imaxe por resonancia magnética|IRM]] en tempo real do corazón humano]]
[[Ficheiro:Heart_near.png|miniatura|esquerda|upright|O corazón humano está no medio do tórax, co seu ápex apuntando cara á esquerda.<ref>{{cite web|url=http://www.bartleby.com/107/284.html |title=Gray's Anatomy of the Human Body – 6. Surface Markings of the Thorax |publisher=Bartleby.com |accessdate=2010-10-18}}</ref>]]
O corazón humano está situado no [[mediastino]], á altura das [[vértebra torácica|vértebras torácicas T5-T8]]. Está envolvido por um saco con dúas membranas denominado [[pericardio]].<ref>{{citeCita booklibro|first1=William Alexander Newma|last1=Dorland's|title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary|date=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4160-6257-8|page=1461|edition=32nd}}</ref> A superficie posterior do corazón encóntrase adxacente á [[columna vertebral]], e a superficie anterior encóntrase adxacente ó [[esterno]] e ás [[costela]]s.<ref name="CNX2014"/> A parte superior do corazón é o punto de fixación de varios vasos sanguíneos de grandes dimensións, que son as [[veas cavas]], [[aorta]] e [[Arteria pulmonar|tronco pulmonar]]. A parte superior do corazón atópase á altura da terceira cartilaxe costal.<ref name="CNX2014"/> O extremo inferior do corazón, o ápex cardíaco, atópase á esquerda do esterno, a aproximadamente 8 a 9&nbsp;cm da [[liña medio-esternal]], entre a unión das cuarta e quinta vértebras, próximo da articulación coas respectivas cartilaxes costais.<ref name="CNX2014"/>
 
Normalmente, a maior parte do corazón está lixeiramente desprazado cara á esquerda do tórax, aínda que moi raramente poida estar [[dextrocardia|desprazado cara á dereita]]. A percepción de que se atopa no lado esquerdo é ampliada polo feito de que o corazón esquerdo é a parte máis grande e máis forte, xa que ten a función de bombear o sangue a todo o corpo. Como o corazón está entre os [[pulmón]]s, o pulmón esquerdo é menor que o pulmón dereito e o seu bordo ventral presenta unha concavidade para acomodar o corazón que é a incisura cardíaca.<ref name="CNX2014"/>
O corazón ten forma cónica, coa súa base orientada cara arriba e o ápex cara á parte inferior do corpo.<ref name="CNX2014"/> Un corazón adulto ten unha masa de 250 a 350 gramos.<ref>{{cite web|last1=Bianco|first1=Carl|title=How Your Heart Works|url=http://health.howstuffworks.com/human-body/systems/circulatory/heart1.htm|website=HowStuffWorks|accessdate=14 de agosto de 2016}}</ref> O corazón ten normalmente o tamaño dun puño: 12&nbsp;cm de lonxitude, 8&nbsp;cm de ancho, e 6&nbsp;cm de grosor.<ref name="CNX2014"/> [[Atleta]]s ben adestrados poden ter corazóns máis grandes debido ao efecto dos exercicios sobre o músculo cardíaco, similar á resposta do [[músculo esquelético]].<ref name="CNX2014"/>
 
== Anatomía ==
=== Parede cardíaca ===
{{VT|Músculo cardíaco}}
[[Ficheiro:2004 Heart Wall gl.jpg|miniatura|Capas da parede cardíaca, incluíndo pericardio visceral e parietal.]]
O pericardio rodea o corazón e está constituído por dúas membranas: unha [[membrana serosa]] interna chamada epicardio e unha membrana fibrosa externa. Pola súa banda, o epicardio divídese en pericardio visceral e pericardio parietal. Dentro destas capas existe a [[cavidade pericárdica]], que contén o [[liquido pericárdico]] que lubrifica o corazón.<ref name="CNX2014"/> Este axuda a regular a [[frecuencia cardíaca]]<ref name="CNX2014"/> e a través do pericardio os vasos sanguíneos e os nervios irrigan o músculo cardiaco.{{sfn|Gray's Anatomy|2008|p=959}}
 
=== Cavidades ===
[[Ficheiro:Heart diseccion.jpg|miniatura|Corazón que está a ser disecado no cal se poden ver os ventrículos esquerdo e dereito, dende arriba.]]
O corazón ten catro cámaras, ou cavidades, dúas [[Aurícula cardíaca|aurículaaurículas]]s superiores, as cámaras que reciben sangue, e dous [[Ventrículo (cardíaco)|ventrículoventrículos]]s inferiores, as cámaras de descarga. As aurículas ábrense dentro dos ventrículos a través das vávulas auriculoventriculares, presentes no [[septo atrioventricular]]. Esta distinción é visible tamén na superficie do corazón como [[suco coronario|sucos coronarios]].{{sfn|Gray's Anatomy|2008|pp=960–62}} Existe unha estrutura en forma de orella no atrio dereito superior chamado apéndice atrial dereito, e outra no atrio esquerdo superior, o apéndice atrial esquerdo.{{sfn|Gray's Anatomy|2008|pp=964–67}} A aurícula dereita e o ventrículo dereito xuntos ás veces son chamados ''corazón dereito''. Do mesmo xeito, a aurícula e o ventrículo esquerdos xuntos ás veces son chamados ''corazón esquerdo''.{{sfn|Gray's Anatomy|2008|p=960}} Os ventrículos están separados un do outro polo [[septo interventricular]], visible na superficie do corazón como o [[suco interventricular anterior]] e o [[suco interventricular posterior]].{{sfn|Gray's Anatomy|2008|pp=960–62}}
 
O [[esqueleto cardíaco]] está composto por [[tecido conxuntivo denso]], que lle dá gran resistencia ao corazón. Isto forma o [[septo atrioventricular]], que separa as aurículas dos ventrículos, e os aneis fibrosos que serven como base para as catro [[vávula cardíaca|vávulas cardíacas]].<ref>{{citeCita booklibro|last1=Pocock|nome1=Gillian|title=Human Physiology|date=2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-856878-0|page=264}}</ref> O esqueleto cardíaco tamén ofrece unha importante fronteira no sistema de condución eléctrica do corazón xa que o [[coláxeno]] non pode conducir a electricidade. O septo interauricular separa os atrios e o septo interventricular separa os ventrículos.<ref name="CNX2014"/> O septo interventricular é moito máis espeso que o septo interatrial, xa que os ventrículos precisan xerar unha presión maior cando se contraen.<ref name="CNX2014"/>
 
==== Corazón dereito ====
A parte dereita do corazón está formada por dúas cámaras, a aurícula dereita e o ventrículo dereito, separadas por unha válvula, a [[válvula tricúspide]].<ref name="CNX2014"/>
 
O atrio dereito está conectado ao ventrículo dereito pola válvula tricúspide.<ref name="CNX2014"/> As paredes do ventrículo dereito están aliñadas coas [[trabeculae carneae|trabéculas carnosas]], cristas do músculo cardíaco cuberto polo endocardio. Ademais destas cristas musculares, unha banda de músculo cardíaco, tamén cuberta polo endocardio, coñecida como [[banda moderadora]] (trabécula septo marxinal) reforza as paredes delgadas do ventrículo dereito e ten un papel crucial na condución cardíaca. Provén da parte inferior do septo interventricular e atravesa o espazo interior do ventrículo dereito para conectarse co músculo papilar inferior.<ref name="CNX2014"/> O ventrículo dereito ábrese no tronco pulmonar, no cal expulsa sangue ó contraerse. O tronco pulmonar ramifica nas arterias pulmonares esquerda e dereita que levan o sangue a cada pulmón. A válvula pulmonar sitúase entre o corazón dereito e o tronco pulmonar.<ref name="CNX2014"/>
 
==== Corazón esquerdo ====
O corazón esquerdo ten dúas cámaras: a aurícula esquerda e o ventrículo esquerdo, separadas pola [[válvula mitral]].<ref name="CNX2014"/>
 
O ventrículo esquerdo é moito máis groso en comparación co dereito, debido á maior forza necesaria para bombear o sangue a todo o corpo. Do mesmo xeito que o ventrículo dereito, o esquerdo tamén ten [[trabeculas carnosas]], pero non hai [[bandas moderadoras]]. O ventrículo esquerdo bombea sangue ao corpo a través da [[válvula aórtica]] e para dentro da aorta. Dúas pequenas aperturas sobre a válvula aórtica levan o sangue ao corazón, a arteria coronaria esquerda dominante e a arteria coronaria dereita.<ref name="CNX2014"/>
 
==== Válvulas ====
{{principal|Válvulas cardíacas}}
[[Ficheiro: 2011 Heart Valves gl.jpg|miniatura|Cos atrios e os vasos principais eliminados, as catro válvulas son claramente visibles.<ref name="CNX2014"/>]]
[[Ficheiro:Diagram of the human heart (multilingual 2).svg|miniatura|Vista frontal dun corazón humano. As frechas brancas indican o fluxo normal do sangue.<br >
'''Partes'''
1. [[Endocardio]] (capa interior ao miocardio) 2. [[Miocardio]] 3. [[Epicardio]] (capa exterior ao miocardio) 4. [[Pericardio]] 5. Cámaras cardíacas 6. [[Aurícula dereita]] 7. [[Aurícula esquerda]] 8. [[Ventrículo dereito]] 9. [[Ventrículo esquerdo]] 10. [[Válvulas cardíacas]] 11. [[Válvula mitral]] ou bicúspide 12. [[Válvula aórtica|Válvula sigmoide aórtica]] 13. [[Válvula pulmonar|Válvula sigmoide pulmonar]] 14. [[Válvula tricúspide]] 15 [[Arteria aorta]] 16. [[Arteria pulmonar]] 17. '''Veas pulmonares''' 18. [[Vea cava superior]] 19. [[Vea cava inferior]]]]
 
[[Ficheiro:2010 Chordae Tendinae Papillary Muscles-gl.jpg|miniatura|Sección que amosa os músculos papilares ligados á vávula tricúspide á dereita e á vávula mitral á esquerda a través do cordón tendinoso.<ref name="CNX2014"/>]]
 
[[Ficheiro:Gray839-gl.png|miniatura|[[sistema nervioso autónomo]]: visión do [[sistema nervioso simpático]] e do [[sistema nervioso parasimpático]].]]
A inervación simpática do corazón é fornecida polas [[sistema simpático|fibras simpáticas posganglionarposganglionares]]es procedentes do tronco do sistema simpático, en particular do [[sistema simpático|ganglio cervical superior e medio]], do [[ganglio estrelado]] e do [[ganglio torácico]] ata o cuarto. Xeralmente hai outro ganglio accesorio, o ganglio vertebral.{{sfn|Testut||Testut}}
 
O tronco do simpático decorre da parte inferior e posterior da [[arteria innominada]] para a dereita e para a [[arteria subclávia]] á esquerda. En intervalos moi regulares no seu curso presenta ganglios de tamaño e forma diferentes: o máis voluminoso é o ganglio cervical superior e o ganglio cérvico-torácico (ou estrelado){{sfn|Testut e Latarjet|p. 606|Testut-Latarjet}};o primeiro fornece polo menos un ramo que se xunta ao nervio vago para constituír os nervios cardíacos cervicais superiores. O ganglio cervical medio dá orixe ós nervios cardiacos cervicais do simpatico que contribúen a formar o plexo cardíaco profundo.<ref name=pmid19019738>{{cita publicación periódica |autor=W. Hasan|autor2= P.G. Smith |título=Modulation of rat parasympathetic cardiac ganglion phenotype and NGF synthesis by adrenergic nerves |revista=Auton Neurosci |volume=145 |número=1-2 |pp=17–26 |lingua=en|ano=xaneiro de 2009 |pmid=19019738 |pmc=2650853 |doi=10.1016/j.autneu.2008.10.012}}</ref>
Inmediatamente debaixo atopamos as [[fibras de Purkinje]], que desde o NAV conducen aos ventrículos pasando a través do septo ventricular. Estas fibras son executadas moi rápido, o que fai posible obter unha transmisión de impulsos aos ventrículos practicamente inmediata e simultánea (uns 0,03 segundos). A alta velocidade diminúese unha vez que se alcanzan as partes terminais das fibras de Purkinje, polo que as últimas células do miocardio serán atinxidas con un atraso de cerca de 0,03 segundos; consecuentemente, o tempo calculado para facer contraer os ventrículos é de aproximadamente 0,06 segundos.{{sfn|Bartoli||bartoli}}
 
==== Sistema de excitación do miocardio ====
{{VT|Potencial de acción}}
Con respecto ao sistema de excitación e de condución do [[potencial de acción]], atopamos dous tipos de desenvolvemento do [[potencial eléctrico]]: un refírese ás fibras atriais e ventriculares, outro refírese ás células do nódulo sinoatrial (ou células marcapasos).<ref name=pmid512578>{{cita publicación periódica |autor=R.W. Tsien|autor2= R.S. Kass|autor3= R. Weingart|título=Cellular and subcellular mechanisms of cardiac pacemaker oscillations |revista=J. Exp. Biol. |volume=81 |pp=205–15 |lingua=en|ano=Agosto de 1979 |pmid=512578 |url=http://jeb.biologists.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=512578 |dataacceso=11 agosto 2014}}</ref> As fibras atriais e ventriculares deben comportarse de xeito semellante ás fibras musculares, pero tamén deben garantir un alto rendemento da bomba cardíaca. O nó sinoatrial compórtase dun xeito diferente de calquera outra fibra, sobre todo porque debe asegurar a xeración do potencial de acción.
 
[[Ficheiro:SinusRhythmLabels-gl.svg|miniatura|Esquema dun [[electrocardiograma]]]]
Unha frecuencia cardíaca entre os 60 e 100 latexos por minuto (bpm) é considerada fisiolóxica; unha frecuencia inferior a 60 bpm é designada por [[bradicardia]]; unha frecuencia superior a 100 [[batidas por minuto|bpm]] defínese como [[taquicardia]]. Non sempre a bradicardia ou a taquicardia son patolóxicas (como por exemplo a taquicardia fisiolóxica consecuente da actividade física).{{sfn|Silverthorn|p= 408|Silverthorn}} Nun [[neonato]] a frecuencia atinxe os 120 BPM; nun [[feto]] é aínda máis elevada e diminúe desde o nacemento ata [[puberdade]] co crecemento do organismo.
 
No electrocardiograma, a [[onda P]] corresponde á contracción das aurículas e o [[complexo QRS]] á contracción dos ventrículos.{{sfn|Silverthorn|p=407-408|Silverthorn}}
A insuficiencia cardíaca é a consecuencia final da maior parte das enfermidades do corazón, pode ser aguda ou crónica, esta última é un trastorno de longa duración que aparece con descompensacións ou agravamentos periódicos e constitúe unha causa importante de mortalidade e ingreso hospitalario.<ref name=Harrisons/>
 
Outro grupo de trastornos son as [[cardiopatía conxénita|cardiopatías conxénitas]], conxunto de enfermidades do corazón e os grandes vasos que se orixinan antes do nacemento durante a vida intrauterina. A maioría débense a un desenvolvemento defectuoso do embrión durante o embarazo, cando se forman as estruturas cardiovasculares principais. Algunhas producen trastornos leves, pero outras son moi graves e incompatibles coa vida; entre as máis frecuentes atópanse a [[comunicación interauricular]], a [[comunicación interventricular]], o [[ductus arterioso persistente]], a [[coartación de aorta]] e a [[tetraloxía de Fallot]].
 
=== Anomalías adquiridas ===
# disturbios da parte eléctrica: dende [[arritmia]]s a [[bloqueo auriculoventricular|bloqueos auriculoventriculares]].
 
=== Anomalías conxénitas ===
{{VT |Valvulopatía}}
Os casos en que o corazón está completamente ausente ([[axenesia]]) ou está presente en forma rudimental, non son compatibles coa vida e, xeralmente, nesa condición chégase a unha morte intrauterina.
== Notas ==
<references group="lower-alpha"/>
=== Referencias ===
{{Listaref|30em}}
 
== Véxase tamén ==
{{commonscat}}
 
* {{cita libro|nome1= Giuseppe|apelidos1= Anastasi|número-autores=1|título= Trattato di anatomia umana|editor= Edi.Ermes|cita= Milán|ano= 2012|edición= 5|volume= 1|ref= anastasi|isbn= 978-1-910201-20-6}}
* {{cita libro|nome1= Lionel H.|apelidos1= Opie|autor2= Gersh Bernard J.|título= Farmaci per il cuore|editor= Edra|cita= Milán|ano= 2014|edición= 8|ref= Opie|isbn= 978-88-214-3768-7}}
=== Ligazóns externas ===
* [http://www.world-heart-federation.org/what-we-do/awareness/world-heart-day/about-world-heart-day Día Mundial do Corazón] {{en}}.
 
{{Arterias e veas}}
380.827

edicións