Abrir o menú principal

Cambios

trad. de ca.wiki, en uso
{{1000}}
{{En uso}}
 
[[Ficheiro:Where the WEB was born.jpg|miniatura|250px|Placa conmemorativa no despacho do [[CERN]] onde [[Tim Berners-Lee]] ideou a '''WWW'''.]]
'''''World Wide Web''''' (Grande Arañeira Mundial), '''a Web''' ou '''WWW''', é unha rede de páxinas escritas en [[hipertexto]], coa linguaxe de etiquetado [[HTML]], e conectadas entre si, de xeito que forman un só corpo de coñecemento facilmente navegable. Para acceder á web, a única ferramenta indispensable é un [[navegador web]].
 
Actualmente, o organismo encargado de manter estes tres estándares é o [[W3C]], dirixido por [[Tim Berners-Lee]], o creador da Web.
 
== Historia ==
[[Ficheiro:First Web Server.jpg|miniatura|Ordenador [[NeXT]]cube utilizado por Berners-Lee como primeiro servidor web.]]
O [[13 de marzo]] de [[1989]], [[Tim Berners-Lee]], que traballaba no [[Organización Europea para a Investigación Nuclear|CERN]] de [[Xenebra]] desde [[1984]] en temas de adquisición e tratamento de datos,<ref>{{cita libro|apelido = Berners-Lee
|nome = Tim
|apelido2 = Fischetti
|nome2 = Mark
|título = Weaving the Web: the past, present and future of the World Wide Web by it's inventor
|data = 2000
|editorial = Texere
|lugar = Londres
|lingua = inglés
|isbn = 1-58799-018-0
}}</ref> propuxo un sistema de [[hipertexto]] organizado en ''web'' para mellorar o intercambio de información entre os seus investigadores (''Information Management: A Proposal''<ref name="proposal">[[Tim Berners-Lee]], [http://www.w3.org/history/1989/proposal.html {{lang|en|''Information Management: A Proposal''}}], [[Organización Europea para a Investigación Nuclear|CERN]], [Consultado o 28 de outubro de 2010]</ref>) baseado nun proxecto chamado ENQUIRE que fixera en [[1980]]. Coa axuda de [[Robert Cailliau]], o [[12 de novembro]] de [[1990]] publicou unha proposta máis formal para construír un sistema ''hipertexto'' chamado ''WorldWideWeb'' como unha ''web'' de ''documentos de hipertexto'' para ser visualizados a través dun ''[[navegador web]]'' utilizando unha [[Arquitectura (informática)|arquitectura]] [[cliente-servidor]].<ref name="W90">"{{cita web|url=http://w3.org/proposal.html |título=WorldWideWeb: Proposal for a hypertexts Project |nome1=Tim |apelido1=Berners-Lee |authorlink1=Tim Berners-Lee |nome2=Robert |apelido2=Cailliau |authorlink2=Robert Cailliau|data= 12 novembro 1990 |dataacceso=28 de outubro do 2010}}</ref><ref>{{cita web|autor=Berners-Lee, Tim|título=Pre-W3C Web and Internet Background|url=http://w3.org/2004/talks/w3c10-howitallstarted/?n=15|editor=World Wide Web Consortium|dataacceso=28 de outubro do 2010}}</ref> Esta proposta consideraba unha rede de só lectura que se desenvolvería nuns tres meses e que se necesitarían seis meses para conseguir "a creación de novos vínculos e novos materiais polos lectores, [de forma que] a autoría sería universal", así como "a notificación automática aos lectores cando haxa dispoñible novo material do seu interese".
 
O modelo da proposta fora construído utilizando ''DynaText'', un lector de documentos [[Standard Generalized Markup Language|SGML]] creado por ''Electronic Book Technology'', unha ''spin-off'' do ''Institute for Research in Information and Scholarship'' da [[Universidade de Brown]] ([[Providence (Rhode Island)|Providence]], [[Rhode Island]]). O sistema DynaText, do que o CERN adquirira licenzas, era tecnicamente avanzado e xogou un papel chave na ampliación do ''SGML ISO 8879:1986'' a ''Hypermedia'' dentro de ''HyTime'' (ISO 10744:1992), pero foi considerado demasiado caro e tiña unha política de licenzas inadecuada para o seu uso pola comunidade dos [[Física de partículas|físicos de partículas]] de altas enerxías, cunha taxa por cada documento e cada modificación.
 
Un computador [[NeXT]]cube foi utilizado en 1990 por Berners-Lee como o primeiro [[servidor web]] e tamén para escribir o primeiro [[navegador web]], o ''WorldWideWeb''<ref name="faq-www">{{cita web|título=The WorldWideWeb browser|url=http://www.w3.org/people/berners-Lee/worldwideweb|editor=World Wide Web Consortium|dataacceso=28 de outubro do 2010|nome=Tim|apelido=Berners-Lee}}</ref> (máis tarde rebautizado como Nexus<ref name="faq-www"/> para evitar confusións). No [[Nadal]] de 1990, Berners-Lee creara todas as ferramentas necesarias para un sistema web funcional:<ref>{{cita web|url=http://w3.org/people/berners-Lee/worldwideweb |título=Tim Berners-Lee: cliente |editor=W3.org |data= |dataacceso=28 de outubro de 2010}}</ref> a navegador web (que tamén era un editor web), o primeiro servidor web e as primeiras páxinas web,<ref>{{cita web|url=http://w3.org/history/19921103-hypertext/hypertext/www/theproject.html |título=First Web pages |editor=W3.org |data= |dataacceso=28 de outubro de 2010}}</ref> que describían o mesmo proxecto. O [[6 de agosto]] de [[1991]] publicou un breve resumo do proxecto World Wide Web no [[grupo de discusión]] (''newsgroup'') <tt>alto.hypertext</tt> de [[Usenet]].<ref>{{cita web|url=http://groups.google.com/group/alt.hypertext/msg/395f282a67a1916c |título=Short summary of the World Wide Web project |editor=Groups.google.com |data= 6 agosto 1991 |dataacceso=28 de outubro do 2010}}</ref> Esta data tamén marcou o debut da Web como un servizo a disposición do público en Internet, a pesar de que os primeiros usuarios realmente conectáronse uns días máis tarde, a partir do [[23 de agosto]] (día que agora se coñece como o día do [[internauta]]).
 
O concepto fundamental subxacente do [[hipertexto]] orixinouse en proxectos máis antigos da [[década do 1960]], por exemplo o ''**Hypertext **Editing **System'' (**HES) ou Sistema de edición de hipertexto da [[Universidade de *Brown]], o ''Proxecto **Xanadu'' de [[*Ted *Nelson]] ou o ''sistema **NLS'' (en liña **System) de [[Douglas **Engelbart]]. Antes de todo isto, o [[1945]], **Vannevar Bush describira ao [[ensaio (literatura)|ensaio]] "*As **We **May **Think"<ref>[http://graphics.cs.brown.edu/html/info/vannevar_bush.html *As **we **may **think. A **Celebration *of **Vannevar Bush'*s 1945 **Vision]</ref> un dispositivo chamado "[[**Memex]]", que imaxinou en forma de [[*Microfilme]] persoal para almacenar libros, enciclopedias, etc. Douglas **Engelbart inspirouse neste escrito para crear o concepto de [[Ligazón (Informática)|**hipervincle]].
<ref **name=**NMR>**Wardrip-**Fruin, **Noah **and *Nick Monforte do Cid, **ed (2003). **The **New *Media *Reader. **The *MIT *Press. *ISBN 0-262-23227-8.</ref>
 
O avance de Berners-Lee consistiu a incorporar o hipertexto en Internet. No seu libro ''**Weaving **The Web'' (Tecendo a web), explica que el suxerira repetidamente que a unión entre as dúas tecnoloxías era posible para os técnicos de ambas, pero dado que ninguén aceptou a súa invitación finalmente decidiuse a desenvolver o seu propio proxecto. Durante o proceso desenvolveu un sistema de identificadores globais únicos para os recursos no sistema web e noutros lugares: o ''Universal Documento **Identifier'' (**UDI) ou Identificador Universal de Documentos, que máis tarde sería coñecido como [[**Uniform **Resource **Locator]] (URL) ou **localitzador uniforme de recursos e o [[**Uniform **Resource **Identifier]] (*URI) ou identificador uniforme de recursos; a linguaxe de edición e publicación a [[**Hyper Texto **Markup **Language]] (HTML) ou linguaxe de marcado de hipertexto, e o [[protocolo de transferencia de hipertexto]] (*HTTP do inglés ''**HyperText **Transfer Protocolo'').<ref>{{ref-web|título=Inventor *of **the **Week *Arquive: **The **World **Wide Web|*url=http://web.mit.edu/invent/iow/berners-Lee.html|editor=[[*Massachusetts **Institute *of **Technology]]: *MIT **School *of **Engineering|dataacceso=20 de novembro do 2010}}</ref>
 
O **World **Wide Web tiña algunhas diferenzas respecto doutros sistemas de hipertexto que existían á época. A Web só require ligazóns *unidireccionales no canto dos *bidireccionales e isto facía posible enlazar outro recurso sen necesidade de ningunha acción por parte do propietario deste recurso. En comparación cos sistemas anteriores tamén se reduciu significativamente a dificultade de implementar servidores web e navegadores, pero á súa vez presentaba o problema crónico do ''*link *eructo'' ou ligazón rota (Ligazóns que apuntan en páxinas que xa non existen). A diferenza de predecesores como o [[**HyperCard]], o **World **Wide Web non era un [[Software de propiedade|software privativo]], o que permitía o desenvolvemento de [[Cliente-servidor|servidores e clientes]] de maneira independente ademais de engadir extensións sen restricións de [[Licenza de software|licencia]].
 
O [[30 de abril]] do [[1993]], o [[**CERN]] anunciou que o **World **Wide Web sería de [[dominio público]], libre para todo o mundo sen necesidade de pagar ningún tipo de dereito.<ref>{{ref-web|*url=http://tenyears-www.web.cern.ch/tenyears-*www/*welcome.html |título=*Ten **Years **Public **Domain **for **the Orixinal Web *Software |editor=*Tenyears-www.web.cern.ch |data= 30 abril 2003 |dataacceso= 27 xullo 2009}}</ref> Dous meses antes a Universidade de *Minnesota anunciou que o protocolo [[**Gopher]] deixaba de ser libre<ref>{{formado ref}} http://www.funet.fi/pub/vms/networking/gopher/gopher-software-*licensing-*policy.*ancient</ref> e había que pagar pola súa utilización, isto provocou un movemento de cambio verso a web en detrimento do **Gopher. Un dos primeiros navegadores que logrou gran popularidade foi o **ViolaWWW, que se baseaba no **HyperCard.
 
Os estudiosos están de acordo que houbo un punto de inflexión na historia do **World **Wide Web o 1993<ref>{{ref-web|*url=http://livinginternet.com/w/wi_mosaic.htm |título=Mosaico Web **Browser **History - **NCSA, Marc **Andreessen, Eric **Bina |editor=*Livinginternet.*com |data= |dataacceso=19 de novembro do 2010}}</ref> coa aparición dun [[navegador web]] chamado [[Mosaico (informática)|Mosaico]],<ref>{{ref-web|*url=http://totic.org/nscp/demodoc/demo.html |título=**NCSA Mosaico - **September 10, 1993 *Demo |editor=*Totic.org |data= |dataacceso=19 de novembro do 2010 }}</ref> un navegador gráfico desenvolvido por un equipo do ''**National **Center **for **Supercomputing **Applications'' (Centre Nacional para Aplicacións de **Supercomputació) da Universidade de *Illinois (**NCSA-**UIUC) dirixido por [[Marc **Andreessen]]. O financiamento para o ''mosaico'' chegou da ''**High-**Performance **Computing **and **Communications **Initiative'', un programa de financiamento iniciado grazas á lei dos [[Estados Unidos]] coñecida como ''**High **Performance **Computing **and **Communication **Act *of 1991'', promovida polo entón [[Senado dos Estados Unidos|senador]] [[A *Gore]].<ref>{{ref-web|*url=http://cs.washington.edu/homes/lazowska/faculty.lecture/*innovation/*gore.html |título=*Vice Presidente A *Gore'*s *ENIAC **Anniversary **Speech |editor=*Cs.*washington.*edu |data= 14 febreiro 1996 |dataacceso=19 de novembro do 2010}}</ref> Antes do lanzamento do Mosaico, non era habitual mesturar os gráficos co texto nas páxinas web e a popularidade da web era menor que a outros protocolos utilizados a Internet naquela época, por exemplo o **Gopher ou o **WAIS (''**Wide **area **information *server'' ou servidor de información de área extensa). A [[interface gráfica de usuario]] do Mosaico permitiu na Web chegar a ser, con moita diferenza, o protocolo de Internet máis popular.
 
O [[**World **Wide Web **Consortium]] (W3C) foi fundado por Tim Berners-Lee o outubro do [[1994]] despois de abandonar o [[Organización Europea para a Procura Nuclear]] (**CERN). Este organismo e o seu lugar web foron fundados ao Laboratorio de Ciencias da Computación do [[*Massachusetts **Institute *of **Technology]] (Instituto Tecnolóxico de *Massachusetts) (*MIT/**LCS) co apoio do [[Axencia de Investigacións de Proxectos Avanzados de Defensa]] (**DARPA do inglés ''Defendo **Advanced **Research **Projects **Agency''), que foi pioneira a [[Internet]]; un ano máis tarde fundouse *l<**nowiki>'</**nowiki>''Instituto **national de **recherche en **informatique che **automatique'' ou **INRIA (un laboratorio francés de investigación informática) co apoio da Dirección xeral da Sociedade da Información e os Medios de comunicación da [[Comisión Europea]]; e o 1996 creouse un terceiro organismo ao [[Xapón]], na Universidade de **Keio. A finais do 1994, a pesar de que o número total de lugares web seguía sendo ínfimo en comparación coas cifras actuais, xa había un bo número de webs notables en funcionamento, moitos dos cales son os precursores ou serviron de inspiración para os servizos máis populares da actualidade.
 
En todo o mundo fóronse creando outros [[Lugar web|lugares web]] conectados a través de internet, engadindo as normas internacionais para os [[Dominio de Internet|nomees dos dominios]] e a linguaxe [[HTML]]. Desde entón Berners-Lee xogou un papel activo na orientación do desenvolvemento de estándares web (como o [[linguaxe de marcas]] en que se escriben as páxinas web), e nos últimos anos promoveu a súa visión de [[web semántico]]. A **World **Wide Web permitiu a difusión de información a través de [[Internet]] a través dun formato flexible e fácil de utilizar, xogando un papel importante na *popularización da utilización de Internet.<ref>{{ref-web|*url=http://legal-dictionary.thefreedictionary.com/internet |título=Internet legal **definition *of Internet |editor=**Free En liña *Law **Dictionary |data= 15 xullo 2009 |obra=*West'*s **Encyclopedia *of **American *Law, **edition 2 |dataacceso=21 de novembro do 2010}}</ref> A pesar de que na linguaxe popular as dúas termas confúndense, o ''**World **Wide Web'' non é un [[sinónimo]] d<**nowiki>'</**nowiki>''Internet'', senón que a web é un [[Programa informático|software]], un servizo, construído sobre Internet.<ref **name=**GECwww>{{ref-web|*url=http://www.enciclopedia.cat/fitxa_v2.jsp?*ndchec=0248303&bate=*world%2520**Wide%2520Web |título=**World **Wide Web (*www) |editor=Grande *Enciclopèdia Catalá|dataacceso= 21 de novembro do 2010}}</ref>
 
==Notas==
{{Listaref}}
 
== Véxase tamén ==