Diferenzas entre revisións de «Corazón»

lingua
(arranxiño)
(lingua)
 
<!--Estrutura-->
Nos seres humanos, outros mamíferos e aves, o corazón está dividido en catro cámaras: [[Aurícula cardíaca|aurículas]] superiores esquerda e dereita; e [[Ventrículo (cardíaco)|ventrículo]]s esquerdo e dereito.<ref name="StarrEvers2009">{{cite book|author1=Starr, Cecie |author2=Evers, Christine |author3=Starr, Lisa |title=Biology: Today and Tomorrow With Physiology|url=https://books.google.com/books?id=dxC27ndpwe8C&pg=PA422|date=2 de xaneiro de 2009|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-495-56157-6|page=422}}</ref><ref name=K2008>{{cite book|last1=Reed|first1=C. Roebuck|last2=Brainerd|first2=Lee Wherry|last3=Lee,|first3=Rodney|last4=Inc|first4=the staff of Kaplan,|title=CSET : California Subject Examinations for Teachers|date=2008|publisher=Kaplan Pub.|location=New York, NY|isbn=978-1-4195-5281-6|page=154|edition=3rd|url=https://books.google.com/books?id=hP7n4Rki02EC&pg=PA154}}</ref> A aurícula e o ventrículo dereito adoitan ser designados en conxunto como ''corazón dereito'' e as súas contrapartes como ''corazón esquerdo''.{{sfn|Gray's Anatomy|2008|p=960}} OOs peixepeixes, en contraste, tenteñen dúas cámaras, unha aurícula e un ventrículo, mentres que os réptiles posúen tres cámaras.<ref name=K2008/> Nun corazón saudable o sangue flúe nun só sentido a través do corazón debido ás [[válvula cardíaca|válvulas cardíacas]], que impiden o [[Valvulopatía|refluxo]].<ref name="Moore's 6"/> O corazón está pechado nunha protección sacular, o [[pericardio]], que tamén contén unha pequena cantidade de [[fluído pericárdico|fluído]]. A parede do corazón está composta de tres capas: [[Pericardio|epicardio]], [[miocardio]] e [[endocardio]].<ref name="CNX2014">{{cite book|last1=Betts|first1=J. Gordon|title=Anatomy & physiology|date=2013|isbn=1-938168-13-5|url=http://cnx.org/content/m46676/latest/?collection=col11496/latest|accessdate=11 de agosto de 2014|pages=787–846}}</ref>
 
<!--Función/Fisioloxía-->
 
<!--Importancia clínica-->
As [[Doenza cardiovascular|doenzas cardiovasculares]] (DCV) son a causa máis común de morte en todo o mundo dende 2008, correspondendo a un 30% de mortes.<ref name="WHO CVD 2013"/><ref name="Harrisons"/> Destas, máis de tres cuartos son resultado da [[doenza arterial coronaria]] e [[Ictus|ataque cerebrovascular]].<ref name="WHO CVD 2013">{{cite web|title=Cardiovascular diseases (CVDs) Fact sheet N°317 March 2013|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs317/en/|website=WHO|publisher=World Health Organization|accessdate=20 de setembro de 2014}}</ref> Os factores de risco inclúen: [[tabaquismo]], [[sobrepeso]], pouco exercicio físico, [[Hipercolesterolemia|colesterol alto]], [[hipertensión arterial]] e [[diabetes]] mal controlados, entre outros.<ref>{{cite journal|last1=Graham|first1=I|last2=Atar|first2=D|last3=Borch-Johnsen|first3=K|last4=Boysen|first4=G|last5=Burell|first5=G|last6=Cifkova|first6=R|last7=Dallongeville|first7=J|last8=De Backer|first8=G|last9=Ebrahim|first9=S|last10=Gjelsvik|first10=B|last11=Herrmann-Lingen|first11=C|last12=Hoes|first12=A|last13=Humphries|first13=S|last14=Knapton|first14=M|last15=Perk|first15=J|last16=Priori|first16=SG|last17=Pyorala|first17=K|last18=Reiner|first18=Z|last19=Ruilope|first19=L|last20=Sans-Menendez|first20=S|last21=Scholte op Reimer|first21=W|last22=Weissberg|first22=P|last23=Wood|first23=D|last24=Yarnell|first24=J|last25=Zamorano|first25=JL|last26=Walma|first26=E|last27=Fitzgerald|first27=T|last28=Cooney|first28=MT|last29=Dudina|first29=A|last30=European Society of Cardiology (ESC) Committee for Practice Guidelines|first30=(CPG)|title=European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice: executive summary: Fourth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice (Constituted by representatives of nine societies and by invited experts).|journal=European Heart Journal|date=Oct 2007|volume=28|issue=19|pages=2375–414|pmid=17726041|doi=10.1093/eurheartj/ehm316}}</ref> As doenzas cardiovasculares a miúdo non presentan sintomassíntomas ou poden causar dor no peito ou [[dispnea|dificultade para respirar]]. O diagnóstico da doenza cardiacacardíaca faise moitas veces tendo en conta a historia clínica, escoitando os sons do corazón cun [[estetoscopio]], [[electrocardiograma|ECG]] e [[ultrasón]]s.<ref name="Moore's 6"/> Os especialistas en doenzas do corazón chámanse [[cardioloxía|cardiólogos]], aínda que moitas outras especialidades da medicina poidan estar implicadas no tratamento.<ref name="Harrisons"/><!--Páxina 1819-->
 
== Descrición histórica ==
{{VT|Historia da cardioloxía}}
O corazón é un dos órganos que máis intrigou e suscitou interese noao ser humano, en gran parte por implicacións filosóficas e afectivas que sempre estiveran relacionadas con este músculo: o misterioso, o mítico e a fascinación entre o sagrado e o máxico, que sen descanso marcaba o tempo a vida e a morte, decretándoa coa súa parada.{{sfn|Grmek||grmek}}{{sfn|Gorny||Gorny}}
 
Na [[historia da medicina]], o home [[prehistoria|prehistorico]]{{sfn|Gorny|pp=11-14|Gorny}}, os [[babilonios]]{{sfn|Gorny|p=14|Gorny}}, os [[exipcios]]{{sfn|Gorny|pp. 15-19|Gorny}}, a [[civilización precolombiana]]{{sfn|Gorny|pp=19-28|Gorny}}, os [[pobo grego|gregos]]{{sfn|Gorny|pp=28-32|Gorny}}, os [[hindú]]s{{sfn|Gorny|pp=32-38|Gorny}} e a [[civilización chinesa]]{{sfn|Gorny|pp=38-41|Gorny}} ocupáranse do corazón tanto como o órgano sede da alma e das emocións comocoma orixe da forza vital. O coñecemento da anatomía do corazón con basebaseándose no estudo autóptico do home iniciouse no período helenístico, coa constituición da escola de medicina de [[Alexandría]] (325-250 aC): a disección de cadáveres, prohibida na [[Grecia]] clásica, era consentida na Alexandría de [[Ptolomeo]].
 
Antes deste período, o coñecemento sobre a estrutura do corazón era moi sumario. No Exipto, non obstantemalia a práctica dedo [[embalsamamento]], non había coñecemento suficiente sobre anatomía, porque os órganos eran extraídos a través de pequenas incisións. Na Grecia antiga as observacións anatomicas eran realizadas soamente en animais. A escola [[Hipócrates|hipocrática]] do século V a.C., que alcanzou niveis inimaxinables no campo clínico, non tiña unha clara representación do sistema cardiovascular. Unha descrición bastante detallada pódese atopar na obra "Sul cuore" (''peri karion''), contida no ''Corpus hippocraticum'', pero é amplamente aceptado que o texto foi engadido ao ''Corpus'' moito máis tarde; este tratado foi aínda importante fonte de coñecemento ata finais do século XVI.
 
[[Aristóteles]] (384-322 a.C.), grazas ao uso sistemático deda disección animal, estableceu as bases anatómicas para unha nova medicina que ía alén da clínica. O gran filósofo identificou tres cavidades no corazón (a aurícula dereita era considerada parte da vea cava) e gañou creto por ter consideradosido o primeiro en considerar que o sistema vascular ten orixe no corazón.<ref>{{Cita libro|autor=J. Jouanna|título=Hippocrates|ano=1999|editor=The Johns Hopkins University Press|cita=Baltimore|p=311|ISBN=0-8018-5907-7}}</ref>
 
[[Ficheiro:Galenoghippokrates.jpg|miniatura|Galeno e Hipócrates nunha pintura do século XII ([[Catedral de Anagni]])]]
 
Atribúese aos médicos alexandrinos, que recorreron tamén á [[vivisección]] dos condenados á morte, a diferenciación, baseada na estrutura, entre [[arteria]]s e [[vea]]s e a descuberta do valor semiolóxico da [[pulsación arterial]]. A [[Erasístrato]] (304-250 a.C.) débese a descrición das [[válvulas cardíacas]]. A tentativa dos alexandrinos de estableceren un fundamento anatómico áda clínica hipocrática, non foi con todo continuada, e foi prontamente abandonada. Unha das principais causas deste fracaso reside na falta de coñecemento no campo fisiolóxico, que debería permitir a relación lóxica entre [[anatomía]] e [[patoloxía]]. [[Galeno]] ([[129]]-[[201]]){{sfn|Gorny|pp=63-73|Gorny}} retornou, entón, á teoría humoral hipocrática, fundada no equilibrio entre os [[patoloxía humoral|catro humores]] do corpo (sangue, [[flegma]], bile amarela e bile negra) e á primacía da clínica ([[semiótica]] e [[terapia|terapéutica]]) dada ao estudo da medicina, integrada, con todo, co estudo anatómico de animais ([[símio]]s e [[suíno]]s), coa súa experiencia como médico dos [[gladiador]]es e experimentos que presentou por primeira vez no campo da medicina. En gran parte grazas á vivisección, Galeno mostrou que o ventrículo esquerdo e as arterias conteñen sangue e non só [[pneuma]] (aire vital), como teorizaban os seus predecesores, e que a causa da pulsación é a contracción cardíaca; porén, cría erroneamente, que o septo interventricular posuía pequenos poros a través dos cales o sangue do ventrículo dereito pasaba para o esquerdo.<ref>{{Cita publicación periódica|autor=P.M. Dunn|ano=2003|título=Galen (AD 129-200) of Pergamun: anatomist and experimental physiologis|revista=Arch. Dis. Child. Fetal Neonatal Ed.|volume=88|número=|pp=F441-443|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1721609/pdf/v088p0F441.pdf}}</ref><ref>{{Cita publicación periódica|autor=J. Martins e Silva|ano=2009|título=From the discovery of the circulation of the blood to the first steps in hemorheology: part 1|revista=Rev. Port. Cardiol.|volume=28|número=|pp=1245-1268|url=http://www.spc.pt/DL/RPC/artigos/1128.pdf}}</ref>
 
Seguindo o progreso da ciencia médica, grazas sobre todo ao traballo de Galeno que influenciou o coñecemento médico ata o [[Renacemento]], observouse que a parada cardíaca súbita acontecia debido á oclusión dunha [[arteria coronaria]]. Así, o corazón pasou da condición de ser considerado a base do intelecto, como así o definiran os [[sumerio]]s, ou de dono absoluto do corpo, como era chamado polos [[exipcios]], á condición dunha bomba usada para un traballo puramente mecánico, aínda que vital. Como unha operación moi simple, comparada coa doutros órganos do corpo, o corazón conserva aínda unha dose considerábelconsiderable de encanto, causada probablemente por ser un [[órgano (anatomía)|órgano]] pulsante que articulamarca sen interrupción o ritmo de vida.{{sfn|Gorny||Gorny}}
 
[[Ficheiro:Leonardo da vinci, Heart and its Blood Vessels.jpg|miniatura|esquerda|Deseño do corazón da autoria de [[Leonardo da Vinci]].]]
 
Por moitos séculos foi o principal obxecto de estudo dos médicos e científicos: desde os árabes [[Avicena]] ([[980]] - [[1037]]) e [[Averroes]] ([[1126]]-[[1198]]){{sfn|Gorny|pp. 78-84|Gorny}} a [[Vesalio]]{{sfn|Gorny|pp=100-105|Gorny}}, [[Leonardo da Vinci]]{{sfn|Gorny|pp=97-100|Gorny}}, que representou con moita precisión a anatomía do músculo cardíaco, a [[Giovanni Maria Lancisi]] ([[1654]]-[[1720]]){{sfn|Gorny|pp=237 e 246|Gorny}} que detallou os síntomas do [[infarto]], dos [[aneurisma]]s e da [[arteriosclerose]].<ref>{{cita libro|título=De Motu Cordis et aneurysmatibus|autor=Joannes Mariae Lancisii|outros=Copia anastatica dall'originale del 1728, eseguita da Arti Grafiche Ricordi-Milano|editor=Joannem Mariam Salvioni|cita=Romae|ano=1728|lingua=la}}</ref> Antes de Lancisi, un traballo fundamental sobre a función cardíaca e sobre a circulación sanguínea escribiuno [[William Harvey]] ([[1568]]-[[1657]]) ''Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus''.{{sfn|Gorny|pp=111-179|Gorny}}
[[Ficheiro:William Harvey (1578-1657) Venenbild.jpg|Imaxe das veas de ''Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus'', de Harvey|dereita|miniatura]]
 
O ''galenismo'' difundiuse ata o [[século XVIII]], e só despois comezou a perder terreo e, finalmente, apareceron os primeiros cardiólogos reais, como [[Giovanni Battista Morgagni]]{{sfn|Gorny|pp=236-251|Gorny}} e [[William Heberden]].{{sfn|Gorny|p=234|Gorny}} PolaPor primeira vez introdúcese o concepto de [[anxina de peito]], que se mantivo como un clásico da terminoloxía cardiolóxica.
 
Os séculos XVIII e XIX{{sfn|Gorny|pp=195-306|Gorny}} marcaron a base da experimentación e da observación directa do corazón, pero só no século seguinte se puido testemuñar a verdadeira investigación clínica que estableceu a base para o desenvolvemento da cardioloxía moderna.{{sfn|Grmek||grmek}}<ref>{{cita web|url=http://www.gazzettinadinip.it/images/bossa/libro/Parte%20Prima-1_capitolo.pdf|formato=pdf|título=La meravigliosa storia della cardiologia, Capitolo primo|dataacceso=20 de agosto 2014}}</ref>
[[Ficheiro:Willem Einthoven ECG.jpg|left|miniatura|O electrocardiógrafo de Einthoven]]
 
O 6 de maio de 1925, Henry Souttar, en Londres, fixo a primeira [[comisurotomía]] mitral de corazón pechado{{sfn|Gorny|pp=311-312|Gorny}}., pero o seu traballo pasou practicamente desapercibido e irrepetible. Entre 1931 e 1952, ano en se utilizou a [[hipotermia]] para as primeiras intervencións de cirurxía mitral, eran moitas as dificultades para os futuros [[cirurxián cardíaco| cirurxiáns cardíacos]].{{sfn|Gorny|pp=313-325|Gorny}} A partir de 1955, poderíase, finalmente, dispoñer dunha máquina de [[circulación extracorpórea]], o que cambiou radicalmente a [[cirurxía]] cardíaca.{{sfn|Gorny|pp=326-353|Gorny}} O 3 de decembro de 1967 [[Christiaan Barnard]] realizou o primeiro [[transplante de corazón|transplante cardíaco]], que non surtiu os efectos desexados (o paciente sobreviviu soamente 19 días, e morreu de [[septicemia]]), pero pouco despois, o 2 de xaneiro de 1968 o doutor Barnard operou un compañeiro: neste caso, o [[seguimento]] posoperatorio durou máis de 19 meses.{{sfn|Gorny|p=352|Gorny}} A propósito da intervención de Barnard, Gorny comentou no seu tratado de historia da cardioloxía:
{{cita|"Para a opinión pública o inimaxinable fíxose realidade: desmoronárase un mito.{{sfn|Gorny|p=353|Gorny}}"}} Esta declaración refírese ao escrito do autor, cando, no inicio do seu traballo, reporta que o corazón para os occidentais era considerado un órgano "mítico" e misterioso.{{sfn|Gorny|pp=11-12|Gorny}}
 
191.015

edicións