Diferenzas entre revisións de «Libra (masa)»

-Refs
({{subst:atención|varias referencias introducidas aleatoriamente, non referencian o texto ó que acompañan}})
(-Refs)
{{Atención|1=varias referencias introducidas aleatoriamente, non referencian o texto ó que acompañan|data=marzo de 2017}}
{{Outros homónimos|libra}}
A '''libra'''<ref>{{DRAG|Libra}}</ref> ('''lb''') é unha unidade de masa usada desde a [[Roma antiga|antiga Roma]].<ref>{{cite web|title=unicode chart 2100-214F|url=http://unicode.org/charts/PDF/U2100.pdf|work=character 2114 of the Unicode 6.0 and 5.0 standards|publisher=[[Unicode Consortium]]|accessdate=28 April 2011}}</ref> A palabra (derivada do [[Lingua latina|latín]]<ref>IEEE Std 260.1™-2004, IEEE Standard Letter Symbols for Units of Measurement (SI Units, Customary Inch-Pound Units, and Certain Other Units)</ref>) significa "escala ou balanza", e aínda é o nome da principal unidade de masa usada agora nos [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]] e nalgúns países de fala hispana.<ref>http://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-897344</ref>
 
Existen moitas unidades chamadas libra, especialmente na antigüidade, aínda que a libra que se utiliza agora é a ''libra avoirdupois'', polo que se se menciona a palabra "libra" referíndose á masa, enténdese que se está a falar da ''libra avoirdupois''.<ref name="eemEhowenespanol">{{Cita web|url=http://www.ehowenespanol.com/factor-conversion-libras-kilogramos-manera_112500/|apelidos=aaron koenigsberg|editorial=eHow en español|título=Factor de conversión de libras a kilogramos}}</ref>
 
== Historia ==
Moito despois da caída do [[Imperio Romano de Occidente|Imperio Romano Occidental]], as diversas rexións do antigo imperio foron tomando a súa propia maneira de estimar o valor dunha libra, e xurdiron numerosas unidades de masa tamén chamadas libra.<ref>National Bureau of Standards, [http://physics.nist.gov/Pubs/SP447/app8.pdf Appendix 8]; National Physical Laboratory, P{{nbsp}}H Bigg ''et al.'' : ''[http://www.iop.org/EJ/abstract/0508-3443/13/9/305 Re-determination of the values of the imperial standard pound and of its parliamentary copies in terms of the international kilogramme during the years 1960 and 1961]''; Sizes.com: ''[http://www.sizes.com/units/pound_avoirdupois.htm pound avoirdupois].''</ref> A libra latina equivalía a 273 gramos.<ref name="Standards1959">{{cite book|author=United States. National Bureau of Standards|authorlink=National Institute of Standards and Technology|title=Research Highlights of the National Bureau of Standards|url=https://books.google.com/books?id=4aWN-VRV1AoC&pg=PA13|accessdate=12 July 2012|year=1959|publisher=U.S. Department of Commerce, National Bureau of Standards|page=13}}</ref> Aínda que como unidade monetaria de conta usábase a libra grega, de 327,4 gramos.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6988521.stm|title=EU gives up on 'metric Britain|publisher=BBC News|accessdate=4 May 2015|date=11 September 2007}}</ref>
 
Durante moito tempo houbo confusións ao pesar unha mercadoría en diferentes unidades denominadas ''libra.''<ref>Christine Hopkins, Ann Pope, Sandy Pepperell (2013). "Understanding Primary Mathematics". p. 195. Routledge.</ref> Para acabar co problema, [[Antoine Lavoisier]] propuxo substituír as libras e outras antigas unidades en toda Europa, polo [[gramo]], os seus múltiplos e submúltiplos.<ref>{{cite news||title=Will British people ever think in metric?|url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-16245391|publisher=BBC|accessdate=4 May 2015|date=21 December 2011|first1=Jon|last1=Kelly}}</ref>
 
Co paso do tempo, todas as nacións europeas abandonaron o uso da libra para substituíla polo quilogramo, pero os Estados Unidos aínda a usan<ref name="Zupko1977">{{cite book|last=Zupko|first=Ronald Edward|authorlink=Ronald Edward Zupko|title=British weights & measures: a history from antiquity to the seventeenth century|url=https://books.google.com/books?id=pWUgAQAAIAAJ&dq=roman+libra+328.9&q=5076#search_anchor|accessdate=27 November 2011|year=1977|publisher=University of Wisconsin Press|page=7}}</ref>, así como algúns países latinoamericanos cuxas culturas foron en gran medida influídas pola norteamericana durante o século XX, como [[Porto Rico]], [[O Salvador]], [[Guatemala]], [[Cuba]], [[Ecuador]] e [[Panamá]].<ref name="World Factbook">{{Cite book|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-g.html|title=The World Factbook|date=January 17, 2007|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|chapter=Appendix G – Weights and Measures|accessdate=2007-02-04}}</ref>
 
== Libras de uso ==
Os estadounidenses aínda usan dous tipos de libras, aínda que xa empezan a aceptar o quilogramo:<ref name="Chambers's encyclopaedia">{{cite book|title=Chambers's encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=Z2fQAAAAMAAJ&q=roman+libra+328&dq=roman+libra+328|accessdate=27 November 2011|volume=14|year=1967|publisher=Pergamon Press|page=476}}</ref>
* '''Libra avoirdupois'''<ref name="Skinner1967">{{cite book|author=Frederick George Skinner|title=Weights and measures: their ancient origins and their development in Great Britain up to A.D. 1855|url=https://books.google.com/books?id=bDcLAQAAIAAJ&q=roman+libra+328&dq=roman+libra+328|accessdate=27 November 2011|year=1967|publisher=H.M.S.O.|page=65}}</ref> (''pound avoirdupois'', en inglés): é a libra de uso común. Cotiamente só se lle chama ''pound.'' Equivale a 453,59237 [[gramo]]s e tamén a:
** 7.000 grans
** 256 dracmas avoirdupois
** 0,04 arrobas
 
* '''Libra troy'''<ref>[http://home.clara.net/brianp/weights.html Grains and drams, ounces and pounds, stones and tons. Personal notes.]</ref> (''pound troy'', en inglés): este tipo de libra úsase unicamente en [[xoiaría]] e [[ourivaría]]. Equivale a 373,2417216 gramos e tamén a:
** 5.760 grans
** 240 pennyweights
** 96 dracmas troy
** 12 [[Onza (masa)|onzas troy]]
En [[Colombia]] e [[Venezuela]], utilízase a palabra ''libra'' para referirse a 500 gramos.<ref name="Standards">{{cite book|author=United States. National Bureau of Standards|authorlink=National Institute of Standards and Technology|title=weights and measures|url=https://books.google.com/books?id=ycgOAAAAQAAJ&pg=PA22|accessdate=26 December 2011|year=1962|publisher=Taylor & Francis|pages=22–24|id=GGKEY:4KXNZ63BNUF}}</ref>
 
== Libras obsoletas ==
* A '''libra farmacéutica anglosaxoa'''<ref>{{cite journal|last=Skinner|first=F.G.|journal=Bulletin of the British Society for the History of Science|title=The English Yard and Pound Weight|year=1952|doi=10.1017/S0950563600000646|volume=1|pages=184–6|issue=7}}</ref> (''pound apothecary'', en inglés), era usada nas farmacias e farmacoloxía. Unha libra destas equivale a 373,2417216 gramos, e tamén a:
** 5.760 grans
** 288 escrúpulos
** 12 [[Onza (masa)|onzas farmacéutica]]
 
* A '''libra castelá'''<ref name="nbs447">{{cite book|title=Weights and measures standards of the United States&nbsp;– A brief history|year=1976|url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP447/contents.html|first=L.E.|last=Barbrow|author2=Judson, L.V.}}</ref> foi utilizada amplamente en España e nos seus territorios americanos. Esta libra equivalía a 16 [[Onza (masa)|onzas castelás]] (460,093 gramos).
* A '''libra farmacéutica castelá'''<ref>{{cite web|url=http://www.nist.gov/pml/wmd/pubs/upload/AppC-12-hb44-final.pdf|author=United States National Bureau of Standards|title=Appendix C of NIST Handbook 44, Specifications, Tolerances, and Other Technical Requirements for Weighing and Measuring Devices, General Tables of Units of Measurement|page=C-14}}</ref> foi utilizada na [[farmacoloxía]] española, diferenciándose da libra anglosaxoa. Esta libra equivalía a 12 [[Onza (masa)|onzas medicinais]] (345,06975 gramos).
* A '''libra catalá'''<ref>[https://www.fiscal.treasury.gov/fsreports/rpt/goldRpt/current_report.htm "Status Report of U.S. Government Gold Reserve"], Bureau of the Fiscal Service</ref> '''(''lliura'')''' equivalía a 400 gramos. Esta libra tamén se dividía en 12 onzas.
* Outras libras españolas tiñan valores diferentes, como 350 gramos a de [[Zaragoza]]</span><ref>{{cite book|title=Facsimile of First Volume of Ms. Archives of the Worshipful Company of Grocers of the City of London A.D. 1345-1463.|date=1886|location=|url=https://books.google.com/books?id=uQI_AQAAMAAJ&pg=PP33|accessdate=}}</ref><span>, ou 492 gramos (ou 17 onzas) a de [[Guipúscoa]].<ref>{{cite book|title=The English manual of banking|date=|location=|url=https://books.google.com/books?id=2oUBAAAAQAAJ&pg=PA191|accessdate=2016-09-17}}</ref>
* A '''libra napolitana'''<ref>{{cite web|title=Tower pound|date=|location=|url=https://sizes.com/units/pound_tower.htm|accessdate=2016-09-17}}</ref>, utilizada no [[reino de Nápoles]], equivalía a 320,759 gramos.<ref>Luigi Granata: [http://books.google.es/books?id=XdQ3AAAAcAAJ&printsec=titlepage&source=gbs_summary_r&cad=0#PPA48,M1 Economia rustica per lo regno di Napoli].</ref>
 
== Forma de lectura das libras como unidade de medida de masa ==
O máis común é que unha libra se divida en 16 onzas.<ref>R. D. Connor and A. D. C. Simpson.''Weights and Measures in Scotland. A European Perspective''.National Museums of Scotland and Tuckwell Press, 2004, page 116, quoting from H. W. Chisholm, Seventh Annual Report of the Warden for the Standards..for 1872-73 (London, 1873), quoting from 1864 House of Commons Paper.[http://www.sizes.com/units/pound_tower.htm]</ref> A lectura realízase contando as libras totais e o menor á libra dividido en 16 unidades.<ref>{{cite web|url=http://www.taxfreegold.co.uk/weights.html|title=Weights used for gold|publisher=Tax Free Gold|accessdate=2011-01-14}}</ref> Exemplo: 1 libra con 12 onzas.<ref>{{cite web|url=http://www.dozenalsociety.org.uk/history/poundhist.html|title=A brief history of the pound|publisher=The Dozenal Society of Great Britain|accessdate=2011-01-14}}</ref>
 
== A libra como patrón monetario ==
A primeira emisión de [[Moeda (peza metálica)|moeda]] en Roma, efectuada no [[Século -IV|século IV]] a. C., foi o ''As Libral'', cuxo peso estaba baseado no da '''libra''' grega, e era de 327,4 [[gramo]]s de prata.<ref name="zupko">{{cite book|last=Zupko|first=Ronald Edward|author-link=Ronald Edward Zupko|title=Dictionary of Weights and Measures for the British Isles: The Middle Ages to the 20th Century|publisher=DIANE Publishing|isbn=0-87169-168-X|date=1985-12-01}}</ref> O resto de [[Moeda (peza metálica)|moedas]] emitidas ao longo da súa historia, tales como os [[denario]]s e [[sestercio]]s, estaban baseadas en divisores deste patrón monetario.<ref name="hille">{{cite journal|last=Hille|first=K.C.|title=Medicinal-Gewicht|page=268|url=https://books.google.com/books?id=BfI3AAAAMAAJ&pg=RA2-PA268|journal=Magazin für Pharmacie und die dahin einschlagenden Wissenschaften|year=1831|location=Heidelberg}}</ref>
 
No ano 800 [[Carlomagno]] adoptou a '''libra '''de 489,6 gramos divisible en 2 marcos.<ref name="NGS2">{{cite web|url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/FedRegister/FRdoc59-5442.pdf|author=United States National Bureau of Standards|title=Notices "Refinement of values for the yard and the pound"|date=1959-06-25|accessdate=2006-08-12}}</ref> Utilizouse como patrón para a medida das moedas, estabelecéndose que cada libra equivalía a 20 soldos ou a 240 diñeiros.<ref name="NGS">{{cite web|url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/FedRegister/FRdoc59-5442.pdf|author=United States National Bureau of Standards|title=Notices "Refinement of values for the yard and the pound"|date=1959-06-25|accessdate=2006-08-12}}</ref>
 
Soamente existía o diñeiro como moeda real. Os soldos, marcos e libras eran unidades de conta.<ref>{{cite book|author=Cardarelli, F.|year=2004|title=Encyclopaedia of Scientific Units, Weights and Measures: Their SI Equivalences and Origins|publisher=Springer|edition=2nd|page=122|isbn=1-85233-682-X|url=https://books.google.com/books?id=6KCx8Ww75VkC}}</ref>
: 1 libra = 20 soldos = 240 diñeiros (cuxo nome provén de ''denario'').<ref>{{cite web|url=http://www.sizes.com/units/pound_jersey.htm|title=Jersey pound|author=Sizes, Inc.|accessdate=2006-08-12|date=2003-07-28}}</ref>
 
== Notas ==
15.449

edicións