Diferenzas entre revisións de «Revolución Rusa de 1917»

sen resumo de edición
Abdicación do tsar [[Nicolao II de Rusia|Nicolao II]]
* [[Revolución de Febreiro|Colapso]] do [[Imperio Ruso|Goberno imperial]]
* [[Revolución de Outubro|Colapso]] do [[Goberno Provisionalprovisional Rusoruso|Goberno Provisionalprovisional]]
* Creación da [[República Socialista Soviética Federativa de Rusia|R. S. S. F. de Rusia]]
* Comezo da [[guerra civil rusa]]
|casus = <br>
* Derrotas do Exércitoexército Rusoruso na [[Primeira Guerra Mundial]].
* Descontento da poboación coa pobreza orixinada pola política do tsar, como largas colas de mulleres polo pan e carbón.
* Aumento da oposición ao réxime tsarista dentro dos partidos liberais e socialistas (revolucionarios).
|territorio =
|combatentes1 =
* {{RUSb}} [[Imperio Ruso|Goberno Imperialimperial]]
* {{RUSb}} [[Goberno Provisionalprovisional Rusoruso]]
|combatentes2 =
* [[Ficheiro:Red flag.svg|20px]] [[Soviet de Petrogrado]]
}}
{{Contén texto cirílico}}
O termo '''Revolución Rusa''' ({{lang-ru|Русская революция}}, ''Russkaya revolyutsiya'') agrupa todos os sucesos que conduciron ao derrocamento do réxime [[tsar]]ista e á instauración preparada doutro, [[Leninismo|leninista]], a continuación, entre febreiro e outubro de 1917, que levou á creación da [[República Socialista Federativa Soviética de Rusia]]. O tsar viuse obrigado a abdicar e o antigo réxime foi substituído por un Goberno Provisionalprovisional durante a primeira revolución de febreiro 1917 (marzo no [[calendario gregoriano]], pois o [[calendario xuliano]] estaba en uso en Rusia nese momento). Na segunda revolución, en outubro, o [[Goberno Provisional Ruso|Goberno Provisionalprovisional]] foi eliminado e substituído cun goberno [[bolxevique]] ([[comunista]]).
 
A [[Revolución de febreiro]] focalizouse, orixinalmente, en torno a [[Petrogrado]] (hoxe [[San Petersburgo]]). No caos, os membros do parlamento imperial ou [[Duma Estatal do Imperio Ruso|Duma]] asumiron o control do país, formando o Goberno Provisionalprovisional Rusoruso. A dirección do exército sentía que non tiñan os medios para reprimir a revolución e [[Nicolao II de Rusia|Nicolao II]], o último emperador de Rusia, abdicou. Os [[soviets]] (consellos de traballadores), que foron dirixidos por faccións socialistas máis radicais, nun principio permitiron ao Goberno Provisionalprovisional gobernar, pero insistiu nunha prerrogativa para influír no goberno e controlar diversas milicias. A revoluciónRevolución de febreiroFebreiro levouse a cabo no contexto dos duros reveses militares sufridos durante a [[Primeira Guerra Mundial]] (1914-1918),<ref>{{Cita|A Première Guerre mondiale aggrave lles facteurs de fragilité da Russie. Lles défaites précipitent a désagrégation du régime impérial.|Serge Berstein, Pierre Milza, ''Histoire du XXe siècle'', Tome 1 (1900-1945), p. 88.}}</ref> que deixou a gran parte do exército ruso nun estado de motín.
 
A partir de entón produciuse un período de [[poder dual]], durante o cal o Goberno Provisionalprovisional tiña o poder do Estado, mentres que a rede nacional de soviets, liderados polos socialistas, tiña a lealdade das clases baixas e a [[esquerda política]]. Durante este período caótico houbo motíns frecuentes, protestas e moitas folgas. Cando o Goberno Provisionalprovisional decidiu continuar a guerra con [[Alemaña]], os bolxeviques e outras faccións socialistas fixeron campaña para deter o conflito. Os bolxeviques puxeron a milicias obreiras baixo o seu control e convertéronos na [[Garda Vermella (Rusia)|Garda Vermella]] (máis tarde, o [[Exército Vermello]]) sobre as que exercían un control substancial.
 
Na [[Revolución de outubro|Revolución de Outubro]] (novembro no calendario gregoriano), o partido bolxevique, dirixido por [[Vladimir Lenin]], e dos traballadores soviéticos, derrocou ao Goberno Provisionalprovisional en Petrogrado. Os bolxeviques nomeáronse a si mesmos líderes de varios ministerios do goberno e tomaron o control do campo, creando a [[Cheka]], organización de intelixencia política e militar para esmagar calquera tipo de disidencia. Para poñer fin á participación de Rusia na Primeira Guerra Mundial, os líderes bolxeviques asinaron o [[Tratado de Brest-Litovsk]] con Alemaña en marzo de 1918.
 
Posteriormente estalou unha [[Guerra Civil Rusa|guerra civil en Rusia]] entre a facción «vermella» (bolxevique) e «[[movemento branco|branca]]» (antibolxeviques) –esta última contou co [[Intervención aliada na Guerra Civil Rusa|apoio das grandes potencias]]–, que ía continuar durante varios anos, na que os bolxeviques, en última instancia, saíron vitoriosos. Deste xeito, a Revolución abriu o camiño para a [[Tratado de Creación da URSS|creación]] da [[Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas]] (URSS) en 1922. Pese a que moitos acontecementos históricos notables tiveron lugar en Moscova e Petrogrado, tamén houbo un movemento visible nas cidades de todo o estado, entre as minorías nacionais de todo o imperio e nas zonas rurais, onde os campesiños apoderáronse da terra e a redistribuíron.
== Situación de Rusia antes da revolución de 1905 ==
{{Artigo principal|Revolución rusa de 1905}}
Previamente a [[1917]], o antigo [[Imperio ruso]] rexíase baixo un réxime [[tsar]]ista, [[autocracia|autocrático]] e represivo desde facía tres séculos cando, en [[1613]], instaurouse no país a [[Dinastía Romanov|Dinastíadinastía Románov]].
 
A [[Historia de Rusia#Alexandre II e a abolición da servidume|abolición]] da [[Reforma emancipadora de 1861 en Rusia|servidume]] promulgada en [[1861]] por parte do tsar [[Alexandre II de Rusia|Alexandre II]] foi a primeira mostra das fisuras do antigo sistema feudal. Unha vez liberados, os antigos servos desprazáronse ás cidades, converténdose así en [[man de obra]] [[Segunda Revolución Industrial|industrial]].
[[Ficheiro:Karta över Sankt Petersburg på 1910-talet (ur Nordisk familjebok).jpg|miniatura|[[Petrogrado]], capital do Imperio ruso naquela época e orixe das tres revolucións.]]
 
Trala escolarización levada a cabo uns anos antes, algúns obreiros foran convencidos polos ideais [[Marxismo|marxistas]] e outros pensamentos revolucionarios. Con todo, o poder tsarista mostrouse inmóbil. Nos séculos [[século XIX|XIX]] e [[século XX|XX]], varios movementos organizados por membros de todas as clases sociais (estudantes ou obreiros, campesiños ou nobres) trataron de derrocar ao goberno sen éxito. Algúns recorreron ao [[terrorismo]] e aos atentados políticos, converténdose os movementos revolucionarios en obxecto de dura [[Represión política|represión]], levada a cabo pola todopoderosa [[Okhrana]], a [[policía secreta]] do tsar. Moitos revolucionarios foron encarcerados ou deportados, mentres que outros lograron escapar e unirse ás filas dos exiliados. Desde esta perspectiva, a Revoluciónrevolución de 1917 é a culminación dunha longa sucesión de pequenas [[revolta]]s. As reformas necesarias, que nin as insurreccións campesiñas, os atentados políticos e a actividade parlamentaria da [[Duma Imperial de Rusia|Duma]] lograran, desembocaron nunha revolución impulsada polo proletariado.
 
En [[1905]], tivo lugar unha [[Revolución rusa de 1905|primeira revolución]] trala derrota [[Imperio ruso|rusa]] ante [[Imperio do Xapón|Xapón]] na [[guerra ruso-xaponesa]]. O [[22 de xaneiro]], convocouse unha manifestación en [[San Petersburgo]] para esixir reformas ao tsar [[Nicolao II de Rusia|Nicolao II]], sendo esta duramente reprimida, no que se coñece como o [[Domingo Sanguento (1905)|Domingo Sanguento]]. Tratouse dun intento do pobo ruso de liberarse do seu tsar e caracterizouse polos levantamentos e a [[folga]] por parte dos traballadores e dos campesiños. Estes formaron os primeiros órganos de poder independentes da tutela do Estado: os [[soviet]]s.
== A dualidade de poderes ==
{{Artigo principal|Goberno Provisional Ruso}}
O período posterior á abdicación do tsar foi á vez confuso e entusiasta. O [[Goberno Provisional Ruso|Goberno Provisionalprovisional]] sucedeu ao tsarismo rápidamente, mentres que a revolución gañaba profundidade e a masa de traballadores e campesiños se politizaba.
 
Os soviets, nacidos da vontade popular, non se atreveron a contradicir de primeiras ao Goberno Provisionalprovisional, pese á súa inmobilidade e a súa actuación na guerra.<ref>[[Michel Heller]] et Aleksandr Nekrich, ''L'Utopie au pouvoir. Histoire de l'URSS de 1917 à nos jours'', Calmann-Lévy, coll. « Liberté de l'esprit», Paris, 1985, p. 22.</ref> Con todo, o pequeno [[Bolxevique|Partido Bolxevique]], liderado por [[Lenin]], quen impuxo unha radicalización estratéxica, fíxose portavoz do crecente descontento xeral e converteuse en depositario das aspiracións populares, mentres que os partidos revolucionarios rivais se desacreditaban entre eles, alimentando así o perigo contrarrevolucionario.
 
=== «O país máis libre do mundo» ===
A caída da monarquía sentiuse como unha liberación sen precedentes. En Rusia abriuse un período de intensa alegría popular e de fermentación revolucionaria. Un frenesí por falar e expoñer as ideas propias instalouse en todos os estratos sociais. As reunións foron diarias e os oradores sucedíanse de xeito case interminable. Multiplicáronse os desfiles e as manifestacións. Decenas de miles de cartas, con direccións e peticións enviábanse cada semana desde todos os puntos do territorio para dar a coñecer o apoio, as queixas ou as reclamacións do pobo. Dirixíanse principalmente ao novo [[Goberno Provisional Ruso|Goberno Provisionalprovisional]] e ao [[Soviet de Petrogrado]].
 
Máis aló das expectativas inmediatas, o que dominaba era o rexeitamento a toda forma de autoridade, o que permitiu a Lenin falar da Rusia daqueles meses como «o país máis libre do mundo», como describiu [[Marc Ferro]]:
[[Ficheiro:Vallankumouskokous.jpg|miniatura|Reunión de soldados rusos en [[Finlandia]] en marzo de 1917.]]
 
Estas primeiras semanas cheas de esperanza e xenerosidade foron moi violentas, tanto nas cidades como nas zonas rurais. Ningunha represalia, oficial ou espontánea, tomouse contra os antigos servos do tsar, tendo ata dereito estes a trasladar a súa residencia ou exiliarse. O Goberno Provisionalprovisional aboliu a [[pena de morte]], ordenou a apertura das prisións, permitindo o retorno dos exiliados por calquera motivo (incluído Lenin) e proclamou as liberdades fundamentais: de prensa, de reunión e de conciencia (na práctica xa adquirida trala Revolución de Febreiro). O [[antisemitismo]] de Estado desaparece; a [[Igrexa ortodoxa rusa]], baixo a tutela do Estado desde tempos de [[Pedro I de Rusia|Pedro I o Grande]], puido reunir libremente un consello que, no verán de [[1917]], restableceu o [[patriarcado de Moscova]]. No exército, o [[Orde número 1|''Prikaz'' n.º 1]] (Orde Nº 1), expedido polo [[Soviet de Petrogrado]], prohibiu o acoso humillante dos oficiais aos soldados e instaurou os dereitos de reunión, petición e prensa.<ref>Marc Ferro, ''La Révolution de 1917'', Albin Michel, 1997, p. 94-95.</ref>
 
Para rematar, a manifestación máis clara da emancipación da [[sociedade civil]] foi, por suposto, a creación espontánea dos [[soviet]]s (consellos) de obreiros, campesiños, soldados e mariñeiros, que cubriron nunha semana a práctica totalidade do país. Estas asembleas, que xa xurdiran en 1905, paliaron a escaseza de organizacións habituais en [[Occidente]] (partidos, sindicatos...) debida á represión tsarista. Foron órganos de [[democracia directa]] que pretendían exercer un poder autónomo, e, ante a posibilidade de que o Goberno Provisionalprovisional exercese unha [[contrarrevolución]], velaron pola preservación e a ampliación das conquistas da [[Revolución de Febreiro]].
 
=== O Goberno Provisionalprovisional e os soviets ===
[[Ficheiro:Gouvernement provisoire russe.jpg|miniatura|Os integrantes do [[Goberno Provisional Ruso|Goberno provisional Rusoruso]].]]
A [[Duma Imperial de Rusia|Duma]] elixiu un [[Goberno Provisional Ruso|Goberno provisional]] encabezado por [[Mikhail Rodzianko]], un ex oficial do tsar do [[Partido Outubrista]], monárquico e rico [[terratenente]]. Desde o [[15 de marzo]], a dirección de devandito goberno foi tomada por [[Georgii Lvov]], un liberal progresista do [[Partido Democrático Constitucional]].
 
Por iso, pese a que a revolución fora encabezada polos obreiros e os soldados, o poder estaba en mans dun Goberno Provisionalprovisional dirixido por políticos liberais do [[Partido Democrático Constitucional]] (chamado ''KD'' ou ''Kadete''), o partido da burguesía liberal. Mais en realidade, era preciso transixir cos [[soviet]]s. Nas cidades e pobos, co anuncio da revolución na capital, formáronse soviets á vez que os notables que dirixían en nome do tsar foron destituídos. Desde principios de marzo, os soviets xa estaban presentes nas principais cidades, dando o salto en abril e maio ás zonas rurais. Os soviets eran unhas asociacións onde os traballadores acudían a discutir sobre a situación e ao mesmo tempo un órgano de goberno.
 
O programa do [[Soviet de Petrogrado]] recollía o asinar a paz de xeito inmediato na [[Primeira Guerra Mundial]], outorgar a propiedade da terra aos campesiños, a xornada laboral de oito horas e o establecemento dunha república democrática. Este programa resultaba inaplicable pola burguesía liberal que asumiu o poder trala revolución, xa que non asinou a paz, nin revisou a propiedade das terras nin a xornada laboral.
Ademais, o Goberno considerou (así como parte dos dirixentes dos soviets e dos partidos revolucionarios) que só a futura Asemblea Constituínte elixida por [[sufraxio universal]] tiña dereito a decidir sobre a propiedade da terra e o sistema social. Pero a ausencia de millóns de votantes que se atopaban combatendo no [[Fronte Oriental (Primeira Guerra Mundial)|fronte]] atrasou a celebración das eleccións (sobre todo porque o goberno continuaba coa guerra). A realización das reformas foi continuamente aprazada ''[[sine die]]''. A situación chegou ata tal punto que o goberno abstívose de proclamar oficialmente a República antes de setembro. Tomou así o risco de decepcionar perigosamente á poboación. Por riba, non podía gobernar sen o apoio dos soviets, que contaban co sostén e a confianza da gran masa de traballadores.<ref>[[Léo Figuères]], ''Octobre 17. A révolution en débat'', éditions Lle Temps deas cerises, Paris, 1995, p. 253</ref>
 
Os soviets estaban dominados polos [[socialismo|socialistas]], os [[menxevique]]s e [[Partido Social-Revolucionario|socialrevolucionarios]]. Os [[bolxevique]]s, malia o seu nome, eran unha minoría. Por aquel momento, os soviets, incluído o [[Soviet de Petrogrado]], demostraron un apoio moderado ao Goberno Provisionalprovisional e non continuaron reclamando as reformas máis radicais, o que obriga a matizar a noción habitual de "dualidade de poderes". A confluencia entre o Soviet de Petrogrado e o Goberno Provisionalprovisional cristalizou na figura de [[Aleksandr Kerenskii]], socialrevolucionario, vicepresidente do Soviet de Petrogrado e Ministro de Xustiza e Guerra.
 
Case todos os revolucionarios, especialmente os da escola [[marxismo|marxista]], crían que a revolución proletaria era prematura nun país economicamente atrasado e rural. Esta tese atopa a súa orixe no discurso dos menxeviques rusos e nas análises do teórico marxista alemán [[Karl Kautsky]].<ref>[[Rosa Luxemburgo]], ''A Révolution russe'', Éditions de l'Aube, coll. « l'Aube poche essai», 2007, p. 8-9.</ref> Na súa opinión, Rusia só estaba preparada para unha revolución burguesa, xa que o proletariado era demasiado débil e moi reducido. A revolución debía limitarse primeiramente ás tarefas que a análise marxista asignaba á revolución burguesa, cumpridas pola [[Revolución Francesa]] en 1789: o fin do [[feudalismo]] e a [[reforma agraria]]. Desde este punto de vista, os soviets concibíanse como "fortalezas proletarias" situadas no corazón da "revolución burguesa"<ref>[[Marc Ferro]], « Pourquoi Février? Pourquoi Octobre?», ''in A Révolution d'Octobre et le Mouvement ouvrier européen'', EDI, Paris, 1967, p. 17.</ref> para velar pola realización das reivindicacións populares, e posteriormente, preparar a transición ao [[socialismo]], prevíndose dunha contrarrevolución monárquica ou dunha ruptura coa burguesía.
 
Pese a iso, isto non respondeu á urxencia que as masas demandaban para ver colmadas as súas aspiracións. Os partidos revolucionarios corrían o perigo de incorrer no mesmo descrédito popular que o Goberno Provisionalprovisional.
 
== As crises repetitivas ==
Malia a vontade popular de poñer fin á guerra, a participación na Primeira Guerra Mundial non variou. En abril, a publicación dunha nota secreta do goberno aos seus aliados, dicindo que non poñerían en perigo os tratados tsaristas e que continuarían coa guerra, provocou a ira entre os soldados e os traballadores.<ref>[http://fr.ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761569348_2____43/R%C3%A9volution_russe_de_1917.html#s43 « Les ''thèses d’avril'' de Lénine et la chute de Milioukov»], encyclopédie [[Encarta]].</ref> As manifestacións a favor e en contra do goberno causaron os primeiros enfrontamentos armados da revolución, obrigando á renuncia do ministro de Relacións Exteriores, o historiador [[Pável Miliukov]] do [[Partido Democrático Constitucional|KD]]. Os socialistas moderados entraron a continuación no Goberno, co apoio da maioría dos traballadores que crían que poderían exercer presión para poñer fin á guerra.
 
Ao mesmo tempo, pouco logo do seu regreso a Rusia, Lenin publicou as súas ''[[Teses de abril]]''. Continuando cos argumentos expostos en ''[[O imperialismo, fase superior do capitalismo|O imperialismo, estado supremo do capitalismo]]'', afirmou que o capitalismo entrara en «fase de putrefacción» e que a burguesía xa non era capaz, nos países recentemente industrializados, de asumir o papel revolucionario que xa desempeñara no pasado. Para el, soamente poderíase deter a guerra e asegurar as conquistas da Revolución de Febreiro dando todo o poder aos soviets. Lenin negábase a prestar calquera tipo de apoio ao Goberno Provisionalprovisional e demandou a confiscación das terras e o seu posterior redistribución entre os campesiños, o control obreiro sobre as fábricas e a transición inmediata a unha república de soviets.
 
Estas ideas eran moi minoritarias no propio seo dos [[bolxevique]]s, que se mantiñan nunha liña común de apoio ao Goberno, chegando o xornal [[Pravda]], dirixido por [[Iósif Stalin|Stalin]] e [[Viacheslav Molotov|Molotov]], a falar publicamente da reanudación do traballo e a volta á normalidade. Pero co colapso económico e a guerra en curso, as ideas do partido bolxevique, dirixido por Lenin e por [[Lev Trotski|Trotski]] a partir de verán, foron gañando influencia. A principios de xuño, os bolxeviques xa eran maioría no [[Soviet de Petrogrado]] de deputados de obreiros e soldados.
O fracaso militar da [[Ofensiva Kerenskii]], posta en marcha a principios de xullo, provocou unha decepción xeral. Tras algúns éxitos iniciais debidos ao xeneral [[Alekséi Brusílov]], o mellor comandante en xefe ruso da [[Primeira Guerra Mundial|Gran Guerra]], o fracaso fíxose patente e os soldados negáronse a situarse en primeira liña de combate. O Exército entrou en descomposición, as [[deserción]]s multiplicáronse, as protestas na retagarda acrecentáronse e a popularidade de Kerenskii comezou a degradarse.<ref>[[John Keegan]], ''La Grande Guerre'', Perrin, 1989.</ref>
 
Os días [[3 de xullo|3]] e [[4 de xullo]], coñeceuse o fracaso da ofensiva, e os soldados situados na capital, Petrogrado, negáronse a regresar á fronte. Reunidos cos obreiros, manifestáronse para esixir que os dirixentes do [[Soviet de Petrogrado]] tomasen o poder. Desbordados pola situación, os bolxeviques manifestáronse en contra dun levantamento prematuro, argumentando que era demasiado pronto para derrocar ao Goberno Provisionalprovisional: os bolxeviques soamente eran maioritarios en [[Petrogrado]] e [[Moscova]], mentres que os partidos socialistas moderados mantiñan unha influencia importante no resto do país. Preferían deixar que o Goberno proseguise coas súas actividades para demostrar así a súa incapacidade para xestionar os problemas suscitados trala revolución: a firma da paz, a xornada de oito horas e a reforma agraria.
 
=== O aumento da reacción ===
A represión, con todo, caeu sobre os bolxeviques: [[Trotski]] foi encarcerado, Lenin viuse obrigado a fuxir e a refuxiarse en Finlandia e o xornal bolxevique ''Rabochi i Soldat'' (''Obreiro e Soldado'') foi prohibido. Os rexementos de artilleiros que apoiaran a revolución disolvéronse, sendo enviados á fronte en pequenos destacamentos, á vez que os obreiros eran desarmados. 90.000 homes tiveron que abandonar [[Petrogrado]]; encarcerouse aos «axitadores» e restaurouse a pena de morte, abolida en febreiro. Na fronte, a volta ás hostilidades iniciouse trala repentina liberdade outorgada polo [[Orde número 1|''Prikaz'' n.º 1]] en febreiro. Así, o [[8 de xullo]], o xeneral [[Lavr Kornilov|Kornílov]], que comandaba as operacións da fronte sur-oriental, deu a orde de abrir lume de metralladora e artillería contra os soldados que abandonasen a fronte. Desde o 18 de xuño ao 6 de xullo, a ofensiva nesta fronte saldouse con 58.000 mortes, sen éxito.
 
A [[Reaccionario|reacción]] aumentou, co tsarismo levantando a cabeza; producíndose [[pogrom]]s nas zonas rurais. Kerenskii sucedeu a [[Georgii Lvov]], monárquico moderado, á fronte do Goberno Provisionalprovisional tralas [[Xornadas de Xullo]], pero foi perdendo progresivamente a consideración das masas populares e parecía incapaz de conter o crecemento da reacción.
 
=== O levantamento de Kornilov ===
{{Artigo principal|Golpe de Kornilov}}
O xeneral [[Lavr Kornilov]] foi nomeado novo comandante en xefe por Kerenskii. Aínda que o Exército se descompoñía, Kornilov encarnaba a volta á disciplina férrea anterior: en abril, deu ordes de disparar aos desertores e de mostrar os cadáveres con sinais nas estradas, ameazou con penas severas aos agricultores que ousasen tomar os dominios señoriais. Kornílov, renomeado monárquico, era en realidade un republicano indiferente á restauración do tsar, e un home do pobo (fillo de [[cosaco]]s e non aristócrata), o que era raro naquela época entre a casta militar. Ante todo nacionalista, desexaba a continuación de Rusia na guerra mundial, xa fose baixo a autoridade do Goberno Provisionalprovisional ou sen el. Moito máis [[Bonapartismo|bonapartista]] ou ata pre[[fascismo|fascista]] que monárquico,<ref>John Keegan, ''A Grande Guerre'', ''op. cit.'', et [[Marc Ferro]], ''Nazisme et communisme. Deux régimes dans le siècle'', Hachette, coll. « Pluriel», 1999, p. 16. Cependant, selon [[Robert Ou. Paxton]], {{Cita|si le général Kornilov avait réussi dans son entreprise, l'issue a plus probable aurait été une simple dictature militaire, car a démocratie était en Russie un concept encore trop neuf pour fournir a mobilisation de masse contre-révolutionnaire caractéristique d'une réaction fasciste.}}, ''Le fascisme en action'', Seuil, p. 196.</ref> non se converteu tan rapidamente na esperanza das antigas clases dirixentes, nobreza e alta burguesía, e de todos aqueles que anhelaban un retorno á orde, ou simplemente un castigo severo aos bolxeviques derrotistas.
 
[[Ficheiro:Aleksandr Fedorovich Kerensky.jpg|miniatura|[[Aleksandr Kerenskii]], líder do [[Goberno Provisional Ruso|Goberno provisional ruso]].]]
 
Nas fábricas e no Exército, o perigo dunha contrarrevolución foi tomando forma. Os sindicatos, onde os bolxeviques eran maioría (pese á represión), organizaron unha folga que foi seguida de forma masiva. A tensión aumentaba aos poucos, coa radicalización dos discursos dos diferentes partidos. Así, o [[20 de agosto]], ante o Comité Central do [[Partido Democrático Constitucional|Partido KD]], o seu líder, [[Pável Miliukov]], dixo: «''O pretexto proporcionarano os motíns producidos pola fame ou pola acción dos bolxeviques, en todo caso a vida empuxará á sociedade e á poboación a considerar a inevitabilidade dunha cirurxía.''» A Unión de oficiais do exército e da mariña, organización influente na parte superior do corpo do Exército ruso e financiada pola comunidade empresarial, pediu o establecemento dunha [[ditadura militar]]. Na fronte, o capitán Muraviov, membro do [[Partido Social-Revolucionario]], formou varios batallóns da morte e asegurou que «''estes batallóns non están destinados a ir á fronte, senón a Petrogrado, onde axustarán contas cos bolxeviques''».<ref>[[Jean-Jacques Marie]], ''La Guerre civile russe'', p. 17.</ref>
 
A finais de agosto de 1917, Kornílov organizou un levantamento armado, enviando tres rexementos de cabalería por ferrocarril a Petrogrado, co obxectivo de esmagar os [[soviet]]s e as organizacións obreiras para devolver a Rusia ao contexto bélico. Ante a incapacidade do Goberno Provisionalprovisional para defenderse, os bolxeviques organizaron a defensa da capital. Os obreiros cavaron trincheiras e os ferroviarios enviaron os trens a vías mortas, provocando que o continxente se disolvese.
 
As consecuencias do intento de [[golpe de Estado|golpe]] foron importantes: as masas se rearmaron, os bolxeviques puideron saír do seu semiclandestinidade e en xullo, os [[Preso político|presos políticos]], incluído Trotski, foron postos en liberdade polos mariñeiros de [[Kronstadt]]. Para sufocar o golpe, Kerenskii solicitou a axuda de todos os partidos revolucionarios, aceptando a liberación e o rearmamento dos bolxeviques. Perdeu o apoio da dereita, que non lle perdoaba o sufocar o intento de vez, pero sen obter ao tempo o da esquerda, que o consideraba demasiado indulxente en canto ás represalias cara aos cómplices de Kornílov, e moito menos o apoio da extrema esquerda bolxevique, na que Lenin, desde o seu escondedoiro, deu a orde de non apoiar a Kerenskii e de limitarse a loitar contra Kornílov.
[[Ficheiro:Presidium of the 9th Congress of the Russian Communist Party (Bolsheviks).jpg|230px|miniatura|Reunión [[bolxevique]] con [[Lenin]] á dereita da imaxe.]]
[[Ficheiro:First Red Guards in Petrograd, fall 1917 cropped.jpg|230px|miniatura|dereita|Manifestación de obreiros armados e a [[Garda Vermella]] en Petrogrado en 1917. ]]
Pouco a pouco, os obreiros e os soldados fóronse convencendo de que non podía haber unha reconciliación entre o antigo modelo de sociedade defendido por Kornílov e o novo. O golpe e a caída do Goberno Provisionalprovisional, que deu aos soviets a dirección da resistencia, fortaleceu e reforzou a autoridade e a presenza na sociedade dos bolxeviques. O seu prestixio ía en aumento: constrinxidos pola contrarrevolución, as masas radicalizáronse e os sindicatos aliñáronse cos bolxeviques. O [[31 de agosto]], o [[Soviet de Petrogrado]] xa era maioritariamente [[bolxevique]], escollendo a [[Trotski]] como o seu presidente o [[30 de setembro]].
 
Todas as eleccións foron testemuño do crecemento bolxevique: así, nas eleccións de [[Moscova]], entre xuño e setembro, o [[Partido Social-Revolucionario|PSR]] pasou de 375.000 a 54.000 votos, os [[menxevique]]s de 76.000 a 16.000 e o [[Partido Democrático Constitucional|KD]] de 109.000 a 101.000 sufraxios, mentres que os bolxeviques aumentaron de 75.000 a 198.000 votos. O lema «Todo o poder para os soviets» foi utilizado máis aló do ámbito bolxevique, sendo usado por obreiros do PSR ou polos menxeviques. O [[31 de agosto]], o [[Soviet de Petrogrado]] e outros 126 soviets votaron unha resolución en favor do poder soviético.
== Outubro de 1917 ==
{{Artigo principal|Revolución de Outubro}}
En outubro de 1917, [[Lenin]] e [[Trotski]] consideraron que chegara o momento de terminar coa situación de dobre poder. A conxuntura éralles oportuna polo gran descrédito e o illamento do Goberno Provisionalprovisional, xa reducido á impotencia, así como pola impaciencia dos propios bolxeviques.
 
=== A insurrección ===
Creouse un [[Comité Militar Revolucionario]] no seo do [[Soviet de Petrogrado]], sendo dirixido por Trotski, presidente do mesmo. Compoñíase de obreiros armados, soldados e mariñeiros. Aseguraba o apoio ou neutralidade da guarnición militar da cidade e a preparación metódica da toma dos puntos estratéxicos da cidade. A preparación do golpe fíxose practicamente á vista de todo o mundo, xa que todos os plans que se ofreceron a Kámenev e Zinóviev podíanse atopar dispoñibles nos xornais, e o propio Kerenskii soamente esperaba o enfrontamento final que terminase coa situación.<ref>''1917'', documental emitido na canle Arte o 7 de novembro de 2007.</ref>
 
[[Ficheiro:Milrevkom proclamation.jpg|miniatura|Misiva do [[Comité Militar Revolucionario]] de [[Petrogrado]] anunciando a deposición do [[Goberno Provisional Ruso|Goberno Provisionalprovisional]].]]
 
A insurrección púxose en marcha na noite do [[6 de novembro|6]] ao [[7 de novembro]] (24 e 25 de outubro segundo o [[calendario xuliano]]). Os sucesos desenvolvéronse sen apenas derreamentos de sangue. A [[Garda Vermella]] bolxevique tomou, sen resistencia, o control das pontes, das estacións, do banco central e da central postal e telefónica xusto antes de lanzar un asalto final ao [[Palacio de Inverno]]. As películas oficiais posteriores elevaron estes sucesos ao rango de heroicos, pero en realidade os insurxentes só tiveron que facer fronte a unha resistencia débil. De feito, entre as tropas acuarteladas na cidade, soamente algúns batallóns de cadetes (''junkers'') apoiaron ao Goberno Provisionalprovisional, mentres que a inmensa maioría dos rexementos pronunciáronse a favor do levantamento ou se declararon neutrais. En total, houbo cinco mortos e varios feridos.<ref>[[Richard Pipes]], ''La Révolution russe'', ''op. cit.'', p. 457.</ref> Durante o levantamento, os [[tranvía]]s continuaron circulando, os teatros coas súas representacións e as tendas abriron con normalidade. Un dos acontecementos máis importantes do [[século XX]] tería lugar sen que practicamente ninguén o tivese en conta.<ref>[[Richard Pipes]], ''La Révolution russe'', ''op. cit.'', p. 463-464.</ref>
 
Si un puñado de partisanos puidera tomar o control da capital ante un Goberno Provisionalprovisional que xa ninguén apoiaba, o levantamento debía nese momento ser ratificado polas masas. Ao día seguinte, o 25 de outubro, Trotski anunciou oficialmente a disolución do Goberno Provisionalprovisional na apertura do 2.º Congreso Panruso dos Soviets de Deputados de Obreiros e Campesiños, con 562 delegados presentes, dos cales, 382 eran bolxeviques e 70 do [[Partido Social-Revolucionario de Esquerda]]).<ref>[[Marc Ferro]] engade que "non deberiamos dar moita significación a estas cifras". ''La Révolution de 1917'', op. cit., p. 849</ref>
 
Con todo, algúns delegados crían que Lenin e os bolxeviques tomaran o poder ilegalmente, e ao redor de cincuenta abandonaron o congreso.<ref>[[Jean-Jacques Marie]], ''Lénine'', Paris, Balland, 2004, p. 215.</ref> Estes, socialistas revolucionarios de dereitas e menxeviques, crearon ao día seguinte un "Comité de Salvación da Patria e da Revolución".<ref>[[Jean-Jacques Marie]], ''Lénine'', p. 217.</ref> Este abandono do congreso viuse acompañado por unha resolución improvisada por parte de [[Lev Trotski]]: "O Segundo Congreso debe ver que a saída dos menxeviques e dos socialrevolucionarios é un intento criminal e sen esperanza de romper a representatividade da asemblea cando as masas intentan defender a revolución dos ataques da contrarrevolución.<ref>Marc Ferro, ''La Révolution de 1917'', op. cit., p. 851.</ref> Ao día seguinte, os soviets ratificaron a creación dun [[Consello de Comisarios do Pobo]] (Sovnarkom), constituído na súa totalidade por bolxeviques, como base do novo goberno, á espera da celebración dunha [[asemblea constituínte]]. Lenin xustificouse ao día seguinte ante o representante da guarnición de Petrogrado do seguinte xeito: "Non é a nosa responsabilidade que os socialrevolucionarios e os menxeviques abandonasen o congreso. Nós propuxémoslles compartir o poder [...] invitamos a todo o mundo a participar no goberno".<ref>Lénine, ''Ouvres complètes'', tome 35, p. 36.</ref>
Logo, promulgouse o decreto sobre a terra: «''as grandes propiedades territoriais quedaron abolidas inmediatamente, e sen indemnización algunha''». Outorgaba aos soviets de campesiños a liberdade de facer o que considerasen, xa fose [[socialización|socializar]] a terra ou repartila entre os campesiños pobres. O texto confirmaba unha realidade xa existente, xa que os campesiños xa aproveitaran esas terras durante o verán de 1917. Con esta medida, os bolxeviques conseguiron unha neutralidade benevolente por parte dos campesiños, polo menos ata a primavera de 1918.
 
Para rematar, nomeouse un novo Goberno, denominado [[Consello de Comisarios do Pobo]] ou Sovnarkom. Devandito goberno aplicou outras medidas, como a abolición da pena de morte (malia a reticencia de Lenin, que consideraba esta pena indispensable), a [[Estatización|nacionalización]] dos bancos (o 14 de decembro), o control obreiro sobre a produción, a creación dunha milicia obreira, a soberanía e igualdade de todos os pobos de Rusia, o seu [[dereito de autodeterminación]], incluída a separación política e o establecemento dun estado nacional independente,<ref>[[Michael Löwy]], [http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article2507 « La révolution d’Octobre et la question nationale: Lénine contre Staline»], ''Critique communiste'', n° 150, automne 1997. (en francés)</ref> a supresión de calquera privilexio de carácter nacional ou relixioso etc. En total, realizáronse as trinta e tres reformas que o Goberno Provisionalprovisional fora incapaz de realizar en oito meses de mandato.
 
En 1871, os obreiros de [[París]] tomaran o poder na coñecida como [[Comuna de París]]. Esta primeira experiencia de «[[ditadura do proletariado]]» (tal e como [[Friedrich Engels]] cualificouna)<ref>« Regardez la Commune de Paris. C’était la dictature du prolétariat.» Engels, préface à ''La Guerre civile en France'' de [[Karl Marx]], citado por Kostas Papaioannou en ''Marx et les marxistes'', Flammarion, 1972, p. 223.</ref> acabara coa matanza de 10.000 a 20.000 membros da comuna e con deportacións en masa. Co poder controlado en Petrogrado, Lenin e Trotski sabían que non poderían manter ese poder sen o apoio de países industriais como Alemaña, Francia e Inglaterra; polo que esperaban manterse máis que os setenta e dous días que durou a Comuna de París.<ref>[[Marc Ferro]], ''La Révolution de 1917'', ''op. cit.'', p. 307.</ref>
 
=== Situación económica a raíz da Revolución de Outubro ===
A [[Primeira Guerra Mundial]] afectou moito a Rusia, levándose gran parte dos seus recursos. Nas zonas rurais, non había posibilidade de comprar bens de consumo a cambio do gran, e os agricultores xa deixaran de fornecer ás cidades, ata antes da [[Revolución de Febreiro]]. Xa o Goberno Provisionalprovisional de Kerenskii procedera a requisar de xeito forzado as existencias de alimentos para garantir o fornecemento das cidades, onde a fame se presentou. Ao chegar ao poder os bolxeviques, intentaron abandonar estas prácticas impopulares, pero polo empeoramento da saúde e a situación económica, víronse obrigados a utilizalas de novo.
 
A produción industrial viuse socavada pola [[guerra]], as [[folga]]s e os [[peche patronal|peches patronais]]. Ata antes da chegada dos bolxeviques ao poder, xa caera en tres cuartas partes.<ref>[[Nicolas Werth]], ''L'URSS de Lénine à Staline, Que Sais-Je?'', 1998, p. 17.</ref> A situación económica, evidentemente, non mellorou trala invasión da rica [[Ucraína]] polas tropas alemás, nin tralo embargo imposto a Rusia en 1918 polas grandes potencias (Estados Unidos, Gran Bretaña, Francia, Alemaña e Xapón), nin polo comezo da [[Guerra Civil Rusa|guerra civil]].
De modo que practicamente a totalidade dos funcionarios de Petrogrado declaráronse en folga para protestar contra o golpe de Estado, pasando as listas públicas a denunciar a aqueles que se negan a servir ao novo poder. O [[10 de decembro]], os líderes do [[Partido Democrático Constitucional|KD]], que se puxeron á fronte da resistencia armada ao goberno bolxevique, foron declarados en estado de arresto.O decreto de arresto dos xefes da guerra civil contra a revolución (''[[Pravda]]'', n° 23, 12 de decembro (29 de novembro) de 1917) declara que « Os membros dos organismos dirixentes do partido KD son merecedores de ser arrestados e levados ante os tribunais revolucionarios».
 
Outros creen que a clemencia foi o que caracterizou aos primeiros días do réxime soviético.<ref>[[Arno Joseph Mayer]], ''Lles Furies: Violence, vengeance, terreur, aux temps da révolution française et da révolution russe'', p. 215-219: « Si non había "probas" dunha resistencia implacable á toma de poder, os bolcheviques probablemente renunciaran ao terror [...] Aínda en novembro de 1918, Lenin pretendía non sen razón, o seguinte: "procedamos ás detencións pero non recorramos ao terror" particularmente contra os irmáns inimigos.». Ver tamén [[Pierre Broué]], [http://www.marxists.org/francais/broue/works/1963/00/broue_pbolch_5.htm « Lles débuts du régime soviétique et a paix de Brest-Litovsk»], en ''[http://www.marxists.org/francais/broue/works/1963/00/broue_pbolch.htm Le Parti bolchevique]''; ou [[Edward Hallett Carr]], ''La Révolution russe''.</ref> Os ministros do Goberno Provisionalprovisional foron detidos e liberados rápidamente. A maior parte participara na guerra civil no [[Movemento Branco|bando Branco]]. O xeneral [[Piotr Krasnov]], que se levantou a raíz da Revolución de Outubro, foi posto en liberdade xunto con outros oficiais, tomou as armas contra o réxime soviético en contra da súa palabra e pasou a liderar o Exército Branco nos meses posteriores.
 
Para [[Nicolas Werth]], o novo poder levou a cabo unha reconstrución autoritaria do Estado en detrimento dos órganos de poder que xorden espontaneamente na sociedade civil: os comités de fábrica, as cooperativas que reemplazaban aos sindicatos ou soviets, meros instrumentos baleiros pero xa infiltrados no sistema e subordinados a el. "Nun par de semanas (finais de outubro de 1917 - xaneiro de 1918), "o poder desde abaixo", "o poder dos Soviets ", que se desenvolveu de febreiro a outubro de 1917 [...] convértese nun gran poder, a raíz dos procedementos burocráticos ou autoritarios. O poder da sociedade ao Estado, e do Estado ao partido bolxevique".<ref>Nicolas Werth, ''L'URSS de Lénine à Staline'', Que sais-je?, 1995, p. 8.</ref>
O marxista [[Charles Rappoport]] comentou: «Lenin actuou como un tsar. Ao disolver a Asemblea Constituínte, Lenin creou un horrible baleiro ao seu ao redor, que provoca unha terrible guerra civil sen fin e prepara un futuro terrible.»<ref>''La Vérité'', 26 de xaneiro de 1918.</ref> Tamén escribiu: «A [[Garda Vermella]] de Lenin e Trotski fusilaron a [[Karl Marx]]».<ref>''Le Journal du peuple'', 24 de xaneiro 1918.</ref>
 
Segundo [[Martin Malia]]: «A disolución da Asemblea Constituínte é considerada a miúdo como o crime supremo dos bolxeviques contra a democracia, exactamente igual que o golpe de forza de outubro, algo que é absolutamente certo. Pero o que non se destaca a miúdo é que esta asemblea apenas estaría capacitada para gobernar fronte ás desordes da época. Trotski esaxeraba cando afirmaba que a asemblea non era máis que unha pantasma do Goberno Provisionalprovisional: estaba dominada polos mesmos partidos que foran incapaces de controlar a situación en febreiro de 1917, e como tal, foi privada de calquera apoio militar ou administrativo.»<ref>[[Martin Malia]], ''La Tragédie soviétique. Histoire du socialisme en Russie, 1917-1991'', Seuil, p. 158. Así mesmo, de acordo con [[Moshe Lewin]]: «as forzas que apoiaran ao Goberno Provisional non foron capaces de producir un equipo dirixente en xaneiro de 1918 como non o foron en setembro de 1917.», ''Le Siècle soviétique'', Fayard, p. 359.</ref>
 
=== A entrada en verea dos competidores revolucionarios ===
Despois do tratado de Brest-Litovsk, os países da [[Tripla Entente]] decretaron o [[embargo]] a Rusia e desembarcaron tropas para impedir unha vitoria alemá total no leste. Os xaponeses e posteriormente os estadounidenses interviñeron así en [[Vladivostok]] a principios de abril de 1918, mentres que os británicos facíano en [[Múrmansk]] e [[Arjángelsk]]. No mesmo momento, os turcos penetraron no [[Cáucaso]] e ameazaron [[Bakú]], á vez que, a pesar do tratado de Brest-Litovsk, os alemáns intentaron aproveitar a súa vantaxe: colaboraron co esmagamento da revolución en Finlandia ([[guerra civil finlandesa]]), e retomaron durante o verán as operacións militares nos [[países bálticos]] e en [[Ucraína]], que someten e confían a un goberno monárquico [[Goberno títere|títere]] e represivo. A secesión en maio das Repúblicas do Cáucaso - [[Xeorxia]], [[Armenia]] e [[Acerbaixán]] - acentuou a confusión (véxase [[República Democrática Federal de Transcaucasia]]).
 
Paralelamente, en abril e maio, a [[Lexión Checoslovaca]] formada por antigos presos e desertores do [[Exércitoexército Austrohúngaroaustrohúngaro]], nega o seu disolución, e se rebela contra os bolxeviques. Donos da zona dos [[montes Urais]] e do [[Transiberiano]], así como de todo o ouro do banco imperial de Rusia, tomado en [[Kazán]], os checoslovacos apoiaban aos socialrevolucionarios do [[Comité de Membros da Asemblea Constituínte|Comité dos ex constituíntes]] que formaron o [[8 de xuño]] un contragoberno en [[Samara]].
 
Simultaneamente, os [[Movemento Branco|exércitos brancos]] levantáronse en maio por todo o país, en particular na zona do [[río Don]], en torno aos [[Cosaco]]s de [[Piotr Krasnov|Krasnov]], aliado do xeneral [[Antón Denikin|Denikin]], e en [[Siberia]] ao redor do almirante [[Aleksandr Kolchak|Kolchak]], quen instalou unha autoridade tsarista en [[Omsk]]. En todos os territorios que controlaban, o [[Terror Branco (Rusia)|terror branco]] caeu de vez sobre as poboacións campesiñas insubmisas, os xudeus, os liberais, e os elementos revolucionarios máis diversos. Trotski obtivo contra estes exércitos as primeiras vitorias importantes do novo [[Exército Vermello]]: en xullo en [[Tsaritsyn]] e a comezos de agosto en [[Kazán]].
10.315

edicións