Abrir o menú principal

Cambios

sen resumo de edición
{{1000}}
'''Ponto Euxino''' é o nome grecolatino do [[mar Negro]].
{{Corpo de auga
| nome = Mar Negro
| nome_orixinal =
| imaxe = Закат над Чёрным морем у Заозерного.jpg
| medida_imaxe = 250px
| pé =
| mapa = Locatie Zwarte Zee.PNG
| medida_mapa = 250px
| pé_mapa = Localización do mar Negro.
| locator_x_mapa =
| locator_y_mapa =
| mapa2 = Black Sea Nasa May 25 2004.jpg
| medida_mapa2 = 250px
| pé_mapa2 = Vista satélite
| locator_x_mapa2 =
| locator_y_mapa2 =
| continente = [[Europa]] - [[Asia]]
| país = {{BUL}} <br /> {{GEO}} <br /> {{ROU}} <br /> {{RUS}} <br /> {{TUR}} <br /> {{UKR}}
| división_administrativa =
| subdivisión_administrativa =
| mar = [[Mar epicontinental]]
| arquipélago =
| illa =
| ecorexión =
| cunca = 2 millóns Km<sup>2</sup>
| coordenadas =
| mar_IHO = 30
| mares_contiguos = [[Mar de Azov]] <br>[[mar de Mármara]]<br> ([[mar Exeo]],<br> [[mar Mediterráneo]])
| subdivisións =
| illas = 10+
| afluentes = [[Río Danubio|Danubio]] (2.888 km), <br>[[río Dniéper|Dniéper]] (2.290 km)), <br>[[río Dnister|Dnister]] (1.352 km) <br> [[río Kubán|Kubán]] (870 km)
| cidades =
| accidentes =
| golfos_baías = [[Baía de Karkinit]] <br> [[esteiro do Dniéper]]
| cabos =
| penínsulas = [[Crimea]]
| estreitos = [[Bósforo]] (Mármara)<br> [[Dardanelos]] (Exeo) <br> [[estreito de Kerch]] (Azov)
| outros =
| superficie = 436 400&nbsp;km²<ref name="ceoe">{{cita web|url=http://www.ceoe.udel.edu/blacksea/geography/index.html|título= Black Sea|obra=guía do Mar Negro pola Universidade de Delaware|dataacceso= 39 de decembro do 2915 |lingua=en}}</ref>
| lonxitude = 1175 km
| anchura =
| separación =
| perímetro =
| profundidade = 2212 m
| profundidade_media =
| altitude =
| capacidade = 547 000&nbsp;km³
| campo1_nome = Salinidade
| campo1 = 17%
| campo2_nome =
| campo2 =
| campo3_nome =
| campo3 =
| campo4_nome =
| campo4 =
}}
[[Ficheiro:Black Sea relief location map.svg|miniatura|O Mar Negro coa península da Crimea e o Mar de Azov ao norte.]]
O '''mar Negro''' (en [[Lingua abkhaza|abkhaza]]: Амшын Еиқәа, {{lang-ka|შავი ზღვა}}, {{lang-tr|Karadeniz}}, en [[póntico]]: Μαύρον Θάλασσα, Εύξεινος Πόντος, {{lang-bg|Черно море}}, {{lang-ro|Marea Neagră}}, {{lang-ru|Чёрное море}}, {{lang-uk|Чорне море}}, en [[Lingua tártara de Crimea|tártaro de Crimea]]: Qara deñiz) é un [[mar]] que posúe unha saída moi angosta ao [[Mar Mediterráneo]] e que separa [[Europa Oriental]] de [[Asia Occidental]] e esta limitado polos [[montes Pónticos]], ao sur, e polo [[Cáucaso]] a leste. Este mar está, en última instancia, relacionado a través de varios estreitos co [[océano Atlántico]], vía [[mar Mediterráneo]] e [[mar Exeo]]: o [[estreito]] do [[Bósforo]] conéctao ao [[mar de Mármara]] e o estreito dos [[Dardanelos]] ao mar Exeo (parte do mar Mediterráneo); ademais, outro estreito, o de [[estreito de Kerch|Kerch]], úneo ao [[mar de Azov]].<ref name="ceoe"/>
 
== Características ==
Os [[gregos]] chamárono primeiro ''Skuthikos Pontos'' ("Mar Escítico"). Os [[escitas]], pobo de lingua [[iraniano|iraniana]], designárono como ''Aksaina'' é dicir "sombrío, gris, azul escuro". Os gregos comprenderon primeiro este termo como ''axeinos'' (de ''a-'' privativo e ''xeinos'' estranxeiro") que significa "hostil aos estranxeiros", e logo, máis tarde, cando as súas correntes lles foron máis familiares e practicábeis, foi designado como ''Pontos Euxeinos'' (de ''eu-'' "ben" e ''xeinos'' "estranxeiro") ou '''Pont-Euxin''' (é dicir "Mar amigábel" ou "acolledor"). Outros pensan que era chamado acolledor precisamente por lle dar un nome contrario ao que ocorría en realidade, co fin de evitar as súas treboadas.
Hai un importante fluxo de auga a través do Bósforo, 200&nbsp;km³ por ano e de auga dóce das áreas adxacentes, especialmente da Europa Central e Oriental, totalizando 320&nbsp;km³ por ano. O río máis importante a desaugar no Mar Negro é o [[río Danubio]]. O Mar Negro ten unha área de 422,000&nbsp;km² e unha profundidade máxima de 2210 m.
 
Os países que costean o Mar Negro son [[Turquía]], [[Bulgaria]], [[Romanía]], [[Ucraína]], [[Rusia]] e [[Xeorxia]]. A [[península]] da [[Crimea]] é unha república autónoma da Ucraína.
O nome de ''Mar Negro'' tería como orixe a atribución polos [[turcos]] de cores aos [[puntos cardinais]], o "negro" para o [[norte]], o "azul" para o [[oeste]], o "branco" para o [[sur]] e o "verde" para o [[leste]]. ao estar este mar (''deniz'' en [[lingua turca|turco]]) ao norte de [[Turquía]], foi designado ''kara'' ("negro"), en turco ''Karadeniz'' ("mar negro"). Mentres que, por exemplo, o [[mar Mediterráneo]], ao sur, sempre é chamado ''mar Branco'', en [[lingua turca|turco]] ''Akdeniz'' (non confundir co [[mar Branco]] actual).
 
== Formación ==
[[Categoría:Historia de Europa]]
=== Teoría da conexión co Mediterráneo durante o Holoceno ===
O Mar Negro atópase conectado co sistema mundial de [[océano]]s mediante un sistema de dous [[estreito]]s encadeados, o [[Estreito dos Dardanelos]] e o [[Estreito do Bósforo]]. Os dardanelos ten unha profundidade de 55 metros e o Bósforo de 36.
 
Tamén existen evidencias que indican que o nivel de auga no Mar Negro era considerabelmente menor durante o período glaciar, isto explica que os arqueólogos atoparan restos de [[moluscos]] de auga doce e estruturas constituídas polo ser humano a uns 100 metros de distancia da costa actual de [[Turquía]]. A datación por radiocarbono destes moluscos indica que teñen unha idade de uns 7.000 anos.
 
Tendo en conta estes feitos existe un acordo en que durante a última glaciación e certos tempo despois do seu final o Mar Negro foi un lago de auga doce pechado. Tempo despois da era glaciar os niveis de auga do mar Negro e o [[mar Exeo]] eleváronse de maneira independente ata alcanzar o punto no cal se atopan na actualidade. Sobre o punto no que aínda existe debate é o momento no que ocurreu tal conexión. Unha das teorías é que o mar Negro se encheu primeiro e que a auga doce superaba os actuais estreitos do Dardanelos e Bósforo e desaugaba no Mar Mediterráneo.
 
=== Teoría da inundación ou o dioivo ===
En [[1997]] William Ryan e Walter Pitman, da [[Universidade de Columbia]], publicaron unha teoría segundo a cal se produciu unha gran inundación a través do Bósforo. Afirman que o mar Negro e o mar Caspio eran vastos lagos de auga doce pero que en torno ao [[-5600|5.600 a.C]] o Mediterráneo rompeu o dique natural que os separaba destes lagos creando o paso actual entre os dous mares.
 
== Historia ==
Dende a antigüidade foi escenario de loitas pola exemonía das súas augas, principalmente entre as grandes potencias do [[Imperio Otomán]], que controlaba a entrada ao mesmo, e o [[Imperio Ruso]]. Na época moderna adquiriu unha nova importancia ao ser unha das vías de entrada do [[gas natural]] [[Rusia|ruso]] en [[Europa]].
 
* [[Guerra de Crimea]] ([[1854]]-[[1856]]). Contenda entre o [[Imperio Ruso]] e o [[Imperio Otomán]], a quen apoiaban as potencias [[Europa|europeas]] [[Francia]] e [[Reino Unido]]. A contenda centrábase sobre rivalidades relixiosas entre [[Cristianismo ortodoxo|ortodoxos]] e [[Catolicismo|católicos]], e o dominio de [[Moldavia]] e [[Valaquia]] pero focalizouse principalmente na península de [[Crimea]].
 
== Etimoloxía ==
O nome de ''Mar Negro'' tería como orixe a atribución polos [[Turquía|turcos]] de cores aos [[Punto cardinal|puntos cardinais]], o "negro" para o [[norteNorte]], o "azul" para o [[oesteOeste]], o "branco" para o [[surSur]] e o "verde" para o [[lesteLeste]]. aoAo estar este mar (''deniz'' en [[lingua turca|turco]]) ao norte de [[Turquía]], foi designado ''kara'' ("negro"), en turco ''Karadeniz'' ("mar negro"). Mentres que, por exemplo, o mar [[mar Mediterráneo]], ao sur, sempre é chamado ''mar Branco'', en [[lingua turca|turco]] ''Akdeniz'' (non confundir co [[mar Branco]] actual).
 
== Fauna ==
[[Ficheiro:Dreissena polymorpha3.jpg|miniatura|[[Mexillón cebra]].]]
O Mar Negro conta con especies animais características como son:
* O [[mexillón cebra]]: O Mar Negro é, xunto ao [[Mar Caspio]], o lugar de orixe desta especie de onde se foi extendendo a través da acción do home a gran parte do planeta. Na actualidade está considerada como [[especie invasora]] na maior parte destes lugares de destino.
* A [[carpa común]] ou [[Carpa europea|europea]]: É orixinaria tanto do Mar Negro coma do [[Mar Caspio|Caspio]] e o [[Mar de Aral]]. Ao igual que o mexillón cebra é unha especie invasora en gran número de ecosistemas.
* O ''[[neogobius melanostomus]]'': Tamén é orixinaria do Mar Negro e Caspio e tamén é unha perigosa especie invasora, como por exemplo nos [[Grandes Lagos, América do Norte|Grandes Lagos de América do Norte]].
 
== Poboación ==
As cidades máis importantes ao longo da costa inclúen [[Estambul]] (antigamente [[Constantinopla]] e [[Bizancio]]), [[Burgas]], [[Varna]], [[Constanta|Constanţa]], [[Ialta]], [[Odesa]], [[Sebastopol]], [[Batumi]], [[Trebisonda]], [[Samsun]] e [[Zonguldak]].
 
{|class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
|-
! style="text-align:center;" colspan=11|Áreas urbanas máis poboadas en torno ao Mar Negro.
|-
!rowspan=23 width:150|<br/>
[[Ficheiro:Golden Horn and european side of Istanbul 001.jpg|border|135px|Odessa]]<br/>Estanbul<br/>
[[Ficheiro:Pantelejmonowski Kirche Odessa.jpg|border|135px|Samsun]]<br/>Odesa<br/>
! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Pos.
! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Cidade
! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|País
! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Rexión
! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"|Poboación urbana
!rowspan=23 width:150|
[[Ficheiro:Samsun.jpg|border|135px|Sevastopol]]<br/>Samsun<br/>
[[Ficheiro:Sevastopol IMG 0919 1725.jpg|border|135px|Sochi]]<br/>Sevastopol<br/>
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|1||align=left|'''[[Estambul]]'''||[[Turquía]]||[[Provincia de Estambul|Estambul]]||13.624.240<ref>{{Cita web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=34&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |title=Instituto Estatístico de Turquía |publisher=Rapor.tuik.gov.tr |date= |accessdate=2014-03-06}}</ref>
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|2||align=left|'''[[Odesa]]'''||[[Ucraína]]||[[Oblast de Odesa|Odesa]]||1.003.705
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|3||align=left|'''[[Samsun]]'''||[[Turquía]]||[[Provincia de Samsun|Samsun]]||535.401<ref>{{Cita web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=55&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |title=Instituto Estatístico de Turquía |publisher=Rapor.tuik.gov.tr |date= |accessdate=2014-03-06}}</ref>
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|4||align=left|'''[[Sebastopol]]'''||[[Ucraína]]||[[Crimea]]||379,200
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|5||align=left|'''[[Sochi]]'''||[[Rusia]]||[[Krasnodar Krai]]||343,334
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|6||align=left|'''[[Varna]]'''||[[Bulgaria]]||Varna||334,870
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|7||align=left|'''[[Trebisonda]]'''||[[Turquía]]||Trebisonda||305,231<ref>{{Cita web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=61&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |title=Instituto Estatístico de Turquía |publisher=Rapor.tuik.gov.tr |date= |accessdate=2014-03-06}}</ref>
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|8||align=left|'''[[Constanţa]]'''||[[Romanía]]||Constanța||283,872<ref>{{Cita web|author=Stiati.ca |url=http://stiati.ca/cele-mai-mari-orase-din-romania/ |title=Cele mai mari orase din Romania |publisher=Stiati.ca |date= |accessdate=2014-03-06}}</ref>
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|9||align=left|'''[[Novorosíisk]]'''||[[Rusia]]||[[Krasnodar Krai]]||241,952
|-
| style="text-align:center; background:#f0f0f0;"|10||align=left|'''[[Burgas]]'''||[[Bulgaria]]||[[Provincia de Burgas|Burgas]]||223,902<ref>{{Cita web|url=http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_turkiye_ilce_koy_sehir.RDF&p_il1=67&p_ilce1=1741&p_kod=2&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |title=Instituto Estatístico de Turquía |publisher=Rapor.tuik.gov.tr |date= |accessdate=2014-03-06}}</ref>
|}
{{Clear}}
 
== Notas ==
{{listaref}}
 
== Véxase tamén ==
{{commonscat}}
=== Outros artigos ===
* [[Guerra de Crimea]]
* [[Gas natural]]
* [[Frota rusa do Mar Negro]]
{{Lista de mares}}
{{Control de autoridades}}
 
{{ORDENAR:Negro, Mar}}
[[Categoría:HistoriaMar de EuropaNegro]]
[[Categoría:Artigos que toda Wikipedia debería ter (Historia e xeografía)]]
7.964

edicións