Diferenzas entre revisións de «Cor dos ollos»

sen resumo de edición
m (elimino a Categoría:Cores; engado a Categoría:Cor mediante HotCat)
[[Ficheiro:Iris close-up.jpg|miniatura|O [[Iris (anatomía)|Irisiris]] do ollo dálle cor aos ollos.]]
 
A '''cor dos ollos''' é un carácter [[fenotipo|fenotípico]] [[carácter polixénico|polixénico]], é dicir, no que interveñen varios [[xene]]s, e que está determinado por dous factores: a [[pigmento biolóxico|pigmentación]] do [[Iris (anatomía)|iris]] do [[ollo]] <ref name=Wielgus>{{Cita publicación periódica |author=Wielgus AR, Sarna T |title=Melanin in human irides of different color and age of donors |journal=Pigment Cell Res. |volume=18 |issue=6 |pages=454–64 |year=2005 |pmid=16280011 |doi=10.1111/j.1600-0749.2005.00268.x}}</ref><ref name=Prota>{{Cita publicación periódica |author=Prota G, Hu DN, Vincensi MR, McCormick SA, Napolitano A |title=Characterization of melanins in human irides and cultured uveal melanocytes from eyes of different colors |journal=Exp. Eye Res.|volume=67 |issue=3 |pages=293–9 |year=1998|pmid=9778410 |doi=10.1006/exer.1998.0518}}</ref> e a [[dispersión de Rayleigh|dispersión]] da luz causada pola turbidez do medio no estroma do iris.<ref name="Fox">{{cita libro |autor= Fox, Denis Llewellyn |título=Biochromy: Natural Coloration of Living Things |editor= University of California Press |ano= 1979 | páxinas=9| url=http://books.google.com/books?id=c2xyxwlm2UkC&pg=PA9 |isbn= 0-5200-3699-9}}[http://books.google.com/books?id=c2xyxwlm2UkC&pg=PA9]</ref>
En todas as poboacións, os nenos nacen comunmente con ollos non pigmentados. Porén, moitos bebés europeos ou de orixe europea teñen ollos claros ata que teñen un ano de idade. A medida que o neno medra, os [[melanocito]]s (células que producen pigmento que se atopan no iris e outras partes pigmentadas) empezan lentamente a producir [[melanina]]. Como os melanocitos producen pigmento continuamente, en teoría a cor dos ollos pode cambiar. A maioría destes cambios de cor ocorren cando o neno ten arredor dun ano de idade, aínda que poden darse ata os 3 anos.<ref>[http://j-sallabouteyes.wetpaint.com/ Aluzri, Shan Z., All About Eyes.], retrieved 1 June 2009.</ref> Observando o iris dun neno de lado utilizando só luz transmitida sen ningunha reflexión desde a parte posterior do iris, é posible detectar a presenza ou ausencia de pequenas cantidades de melanina. Un iris que aparece azul con este método de observación é máis probable que se manteña desa cor ao crecer o rapaz. Pero un iris que apareza dourado xa contén algo de melanina a esa idade tan temperá, e é probalbe que acabe por mudar a gris ou castaño cando o neno creza.
 
Os cambios na cor dos ollos (aclaramento ou escurecemento) que aparecen durante a pubertadepuberdade, infancia, embarazo, e ás veces despois de traumas graves (como a [[heterocromía]]) serven como argumento plausible para supoñer que a cor dalgúns ollos cambia ou pode cambiar, debido a reaccións químicas e cambios hormonais que teñen lugar no corpo.
 
Estudos feitos con xemelgos brancos (caucasianos), tanto fraternos (bivitelinos) coma idénticos (univitelinos), demostraron que a cor dos ollos pode cambiar co tempo, e a desmelanización do iris pode tamén estar determinada xeneticamente. A maioría dos cambios na cor dos ollos foron observados na poboación branca con ollos de cor abelá.<ref>{{Cita publicación periódica|pmid=9152135|title=Eye Color Changes Past Early Childhood|year=1997|last1=Bito|first1=LZ|last2=Matheny|first2=A|last3=Cruickshanks|first3=KJ|last4=Nondahl|first4=DM|last5=Carino|first5=OB|volume=115|issue=5|pages=659–63|journal=Archives of ophthalmology}}</ref>
 
== Táboa de cores oculares (escala de Martin–SchultzMartin-Schultz) ==
[[Carleton S. Coon|Carleton Coon]] elaborou esta táboa utilizando a escala de Martin–SchultzMartin-Schultz moi usada en [[antropoloxía física]].
 
<ol style="list-style-type:upper-roman">
<li>Ollos claros</li>
Os ollos claros e os ollos mixtos claros son os tipos 16–1216-12 na escala de Martin.
;Claros: Gris, azul, verde. Son os 16–1516-15 da escala de Martin.
;Mixtos claros: os 14–1214-12 da escala de Martin.
<ol style="list-style-type:lower-latin">
<li>Mixtos moi claros (azuis con gris ou verde ou verde con gris).</li>
</ol>
<li>Ollos mixtos</li>
;Mixtos: Son os 12–612-6 na escala de Martin. Mestura de ollos claros (azul, gris ou verde) con pigmento castaño cando os tons claros e o pigmento castaño aparecen na mesma cantidade.
<li>Olos escuros</li>
;Mixtos escuros: Os 6–46-4 da escala de Martin. Castaño con pequenas cantidades de tons claros.
;Escuros: Son os 4–14-1 da escala de Martin. Os castaños (castaños claros e castaños escuros) e castaños moi escuros (case negros).
</ol>
 
=== Distribución ===
 
Os ollos azuis son máis frecuentes na rexión do [[mar Báltico]], norte e leste de Europa, e Europa Central, e menos no Sursur de Europa. Existen algunhas minorías étnicas con alta frecuencia de ollos azuis no [[Próximo Oriente]], principalmente no [[Líbano]], [[Irán]], [[Iraq]], [[Afganistán]] (a minoría [[nuristaní]] de orixe [[indo-iraniaIndoiranio|indoirania]]);<ref name="altervista1">[http://web.archive.org/web/20110726095519/http://carnby.altervista.org/troe/08-05.htm Distribution of Bodily Characters. Pigmentation, the Pilous System, and Morphology of the Soft Parts]</ref><ref name="toqonline5">{{Cita publicación periódica|title=In Quest of Our Linguistic Ancestors: The Elusive Origins of the Indo-Europeans|journal=The Occidental Quarterly|year= 2002|first=John V.|last=Day|volume=2|issue=3|pages=5–20|url=http://www.toqonline.com/archives/v2n3/TOQv2n3Day.pdf |format=PDF|accessdate=2010-05-08}}</ref><ref name="worldisround1">{{cite web|author=Showcase IRAN (by various photographers) |url=http://www.worldisround.com/articles/73022/photo653.html |title=Amazing IRAN – A small peasant girl – Khorasan, Iran – Worldisround photo |publisher=Worldisround.com |accessdate=2011-10-19}}</ref> e tamén na parte máis occidental do Oriente Próximo, especialmente entre a poboación xudía de [[Israel]]. Moitos xudeus modernos de Israel son de orixe [[asquenací]], entre os cales este carácter é común (53,7% dos xudeus de [[Ucraína]] <ref>{{cita libro|autor=Maurice Fishberg|título=Jews, race & environment|url=http://books.google.com/books?id=CkRV_HaCAxEC|accessdate=23 December 2011|ano=1911|editor=Transaction Publishers|isbn=978-1-4128-0574-2}}</ref>).
 
Un estudo de 2009 suxire que os ollos azuis estaban presentes xa en [[Siberia]] durante a [[Idade de Bronce]]; o ADN extraído de 15 dos 25 especímenes (60 %) de restos humanos atopados en xacementos da [[cultura Andronovo]] da rexión do [[Krasnoyarsk]] indica que tiñan ollos azuis (ou verdes).<ref name=bronzeage>{{Cita publicación periódica|title=Ancient DNA provides new insights into the history of south Siberian Kurgan people|doi=10.1007/s00439-009-0683-0|quote=En efecto, entre os polimorfismos dun só nucleótido (SNPs) examinados estaba o rs12913832, unha variación do ADN dun só nucleótido no elemento regulatorio do xene HERC2, que está asociada á cor de ollos azul nos humanos. Este polimorfismo, xunto con os diplotipos obtidos de variacións do locus OCA2 (o que máis contribúe á variación da cor dos ollos en humanos) mostra que polo menos o 60% dos espécimes estudados de antigos siberianos tiñan ollos azuis (ou verdes).|year=2009|last1=Keyser|first1=Christine|last2=Bouakaze|first2=Caroline|last3=Crubézy|first3=Eric|last4=Nikolaev|first4=Valery G.|last5=Montagnon|first5=Daniel|last6=Reis|first6=Tatiana|last7=Ludes|first7=Bertrand|journal=Human Genetics|volume=126|issue=3|pages=395–410|pmid=19449030}}</ref>
 
=== Enfermidade de Wilson ===
[[Ficheiro:Kayser-Fleischer ring.jpg|miniatura|dereita|Un [[anel de Kayser–FleischerKayser-Fleischer]] nun paciente con [[enfermidade de Wilson]].]]
A [[enfermidade de Wilson]] implica unha mutación do xene que codifica o encima [[ATPase]]7B, que impide ao [[cobre]] presente no fígado entrar no [[aparato de Golgi]] da célula. Nese caso, o cobre acumúlase no fígado e noutros tecidos, incluíndo o [[Iris (anatomía)|iris]] do [[ollo]]. Isto dá lugar á formación de [[anel de Kayser-Fleischer|aneis de Kayser-Fleischer]], que son aneis escuros que circundan a periferia do iris.<ref name=McDonnell>{{Cita publicación periódica |author=McDonnell G, Esmonde T |title=A homesick student |journal=Postgrad Med J |volume=75 |issue=884 |pages=375–8 |year=1999 |pmid=10435182|pmc=1741256}}</ref>
 
== Notas ==
{{Listaref|30em}}
</div>
 
== Véxase tamén ==
10.308

edicións