Diferenzas entre revisións de «Wikipedia:Fontes fiables»

en xeral, correccións menores; no parágrafo inicial da sección "Algúns tipos de fontes" fixen un cambio maior, aínda que considero que melloro a redacción; na sección "Medios de comunicación" engado un "non" que cambia o sentido, mais é o buscado
m
(en xeral, correccións menores; no parágrafo inicial da sección "Algúns tipos de fontes" fixen un cambio maior, aínda que considero que melloro a redacción; na sección "Medios de comunicación" engado un "non" que cambia o sentido, mais é o buscado)
 
== Visión xeral ==
Os artigos deben basearse en fontes fiables, independentes, publicadas e reputadas por facer comprobación de feitos e ser veraces. Isto significa que a Wikipedia debe valerse só de opinións de autores fiables, e non da opinión de wikipedistas que interpreten unha [[fonte primaria]] por eles mesmos. Os seguintes exemplos indican só algúns dos posibles tipos de fontes fiables e problemas de fiabilidade das fontes, e non son exhaustivos. A inclusión de fontes fiables ''sempre'' depende do contexto, e o sentido común e xuízo editorial son parte indispensable do proceso.
 
=== Definición de fonte ===
O termo "fonte" cando se emprega no contexto de ''citar as fontes na Wikipedia'' ten tres significados relacionados:
* A obra ou publicación en si mesma (o artigo, libro, páxina web etc.)
* O creador da obra (o escritor, xornalista etc.)
* O que publica a obra (por exemplo, [[Edicións Xerais de Galicia]] ou [[Cambridge University Press]])
 
=== A importancia do contexto ===
A fiabilidade dunha fonte depende do contexto. Cada fonte debe medirse con tino para xulgar se é fiable en relación acoa afirmación feita no artigo da Wikipedia á que acompaña, e para xulgar se é unha fonte apropiada para ese contido. En xeral, canta máis xente se involucre na revisión de feitos, análise de problemas legais e escrutinio da escrita, máis fiable será a publicación. As fontes '''deben apoiar directamente''' a información tal e como se presente no artigo da Wikipedia.
 
== Algúns tipos de fontes ==
{{VT|Wikipedia:Verificabilidade#Fontes acreditadas}}
Moitos artigos da Wikipedia dependen de material académico. De estarestaren dispoñibles, as publicacións académicas e revisadas, investigacións académicas e libros publicados adoitan ser as fontes máis fiables. Porén, algúns materiais académicos poden estar desfasados, en competición con teorías alternativas, ou ser controvertidos no campo relevante. Débese tentar citar o consenso académico no tema cando este exista. As fontes non académicas pero fiables tamén se poden empregar en artigos sobre temas académicos,; en particular, o material de publicacións ben establecidas. ACómpre decisiónrevisar deen quecada fontescaso son apropiadas dependerá sempre doo contexto epara debedecidir revisarseque enfontes cadason casoapropiadas.
 
=== Fontes académicas ===
* Os artigos deben basearse en [[Fonte secundaria|fontes secundarias]], de ser posible. Por exemplo, un artigo de crítica, monográfico ou libro de texto é mellor que un artigo de investigación primario. Cando se empreguen fontes primarias debe terse moito coidado. Os wikipedistas non deben interpretar o contido das fontes primarias por si mesmos. Véxase [[Wikipedia:A Wikipedia non é unha fonte primaria]] e [[Wikipedia:Punto de vista neutral]].
* Os materiais de tipo artigo, libro, monográfico ou investigación, que estean aprobados pola comunidade académica, considéranse fontes fiables, cando o material estea publicado por fontes reputables e revisadas, ou por imprentas académicas ben consideradas.
* As disertacións completas ou teses escritas, dispoñibles publicamente, poden empregarse pero con precaución, xa que moitas delas adoitan ser, totalmente ou en parte, fontes primarias. Algunhas destas terán pasado por un proceso de revisión académica, de distintos niveles de rigor, pero outras non. De ser posible, o mellor é empregaempregar teses que teñan sido citadas por outras fontes, supervisadas por especialistas recoñecidos no campo en cuestión, ou revisadas por terceiras partes. As disertacións que se atopen en progreso non están revisadas e non se consideran publicadas, polo que por norma non constitúen fontes fiables. Algunhas teses publícanse posteriormente en forma de monográficos académicos ou artigos revisados, e de estarestaren dispoñibles son preferibles ás mesmaspropias teses orixinais coma fontes.
* Pode confirmarse a validez dentro do discurso académico dunha fonte revisando as citacións académicas que teña recibido, mediante os [[índiceÍndice de citacións|índices de citación]]. Coma corolario disto, as publicacións non incluídas en índices de citacións, especialmente en campos ben cubertos por ditos índices, deben empregarse con precaución, sempre dependendo do contexto particular.
* Os estudios illados considéranse xeralmente tentativos e poden variar tras posterior investigación académica. Se o estudio illado é unha fonte primaria, non debería empregarse se existen fontes secundarias que traten o mesmo contido. A fiabilidade dun estudio individual depende do propio campo de estudio. Os estudios en campos complexos, coma por exemplo a [[medicina]], adoitan ser menos definitivos e deberían evitarse na medida do posible. As fontes secundarias, coma meta-análises, libros publicados e artigos revisados academicamente, son sempre opcións preferentes ás investigacións primarias.
* Cómpre ter precaución con publicacións de intención promocional para certos puntos de vista. Unha declaración de ter recibido revisión académica non sempre é indicación de que a publicación sexa respectada. As publicacións non revisadas polo conxunto da comunidade académica non se consideran fontes fiables, agás para amosar os puntos de vista dos grupos representados por ditas publicacións.
* Algunhas publicacións poden semellar fiables, máismais non sonseren de calidade enin non realizanrealizaren revisións de contido. Existen publicacións que inclúen calquera material recibido sempre que o autor estea disposto a pagar unha tarifa, ou publicacións de dubidosa reputación que imitan os nomes doutras xa establecidas e fiables.<ref>{{Cita web|url=http://scholarlyoa.com/2012/11/30/criteria-for-determining-predatory-open-access-publishers-2nd-edition/|título=Criteria for Determining Predatory Open-Access Publishers|edición=2ª|páxina-web=Scholarly Open Access|lingua=en}}</ref><ref>{{Cita publicación periódica|título=Who's afraid of peer review?|revista=Science|data=4 de outubro de 2013|volume=342|número=6154|páxinas=60&ndash;65|doi=10.1126/science.342.6154.60|lingua=en}}</ref> A calidade dunha publicación pode comprobarse revisando as acreditacións da súa xunta editorial e confirmando a súa inclusión nos índices de citacións relevantes.
 
=== Medios de comunicación ===
As fontes de novas adoitan incluír tanto contido baseado en feitos coma contido de opinión. A difusión de novas por parte de medios de comunicación ben establecidos considérase xeralmente unha fonte fiable para afirmacións sobre feitos concretos, aínda que en ocasións incluso os medios de máis reputación poden difundir información errada. A difusión de novas por parte de medios menos establecidos considérase xeralmente menos fiable para afirmacións sobre feitos concretos. Moitos xornais inclúen tamén artigos proporcionados por [[axenciaAxencia de novas|axencias de novas]] coma [[BBC News]], [[Reuters]], [[Agencia EFE]] ou [[Europa Press]], que son os responsables neses casos da veracidade da información. A axencia de novas responsable do artigo fonte debe engadirse sempre nas citacións, a maiores do xornal que publique a información.
 
Os comentarios editoriais, análises e pezas de opinión, escritas polos editores da publicación ou autores externos, son fontes primarias fiables para afirmacións atribuídas ao propio editor ou autor, pero case nunca son fiables para referenciar afirmacións sobre feitos concretos.
 
* Ao tomar información dunha peza de opinión, a identidade do autor pode axudar a determinar a súa fiabilidade. As opinións de especialistas e expertos recoñecidos teñen máis probabilidades de serseren fiables e de reflectirreflectiren un punto de vista significativo. Non obstante, tencómpre ter en conta que as afirmacións excepcionais requiren así mesmo fontes excepcionais que as validen. As opinións dos autores deben indicarse claramente como tal, e non como feitos. As críticas e revisións de libros, filmes, arte etc. poden conter tanto opinións coma resumos e pezas académicas.<ref name="Princeton">{{Cita web|url=http://wordnetweb.princeton.edu/perl/webwn?s=book%20review|título=Book reviews|editorial=Princeton|ano=2011|autor=Princeton|obra=Scholarly definition document|lingua=en}}</ref><ref name="VirginiaTech">{{Cita web|url=http://www.lib.vt.edu/find/byformat/bookreviews.html|título=Book reviews|editorial=Virginia Polytechnic Institute and State University|ano=2011|autor=Virginia Polytechnic Institute and State University|obra=Scholarly definition document|lingua=en}}</ref>
* Para informacións sobre temas académicos, as fontes académicas e fontes non académicas de calidade considéranse xeralmente mellor que as novas dos medios de comunicacións. As novas en si poden considerarse aceptables dependendo do contexto. Os artigos que traten un tema en profundidade baixo estudos específicos, teñen xeralmente máis valor que artigos xerais que só traten o tema de forma tanxencial.
* A difusión de rumores non ten relevancia enciclopédica, aínda que en certas instancias a información verificable ''sobre'' ditos rumores si poida ser axeitada (é dicir, a indicación de que un determinado rumor acadase certa notoriedade, aínda que non forafose unha verdade probada). [[WikipediaWP:O_que_a_Wikipedia_non_éNON#A_Wikipedia_non_fai_propagandaPROPAGANDA|A Wikipedia non é sitio]] para difundir rumores e dixomedíxomes.
* Algúns medios de comunicacións teñen empregado artigos da Wikipedia coma fonte para os seus traballos. Polo tanto, os editores deben ter coidado ende evitar as [[Wikipedia:Verificabilidade#A_Wikipedia_e_as_fontes_que_a_empregan_como_referencia|referencias circulares]].
* O feito de que unha nova ''específica'' sexa fiable para un feito ou afirmación concreta nun artigo da Wikipedia debe considerarse e revisarse caso por caso.
* Algunhas novas publícanse varias veces ou transmítense entre múltiples medios de comunicacións. Isto adoita ser o caso das [[axenciaAxencia de novas|axencias de información]], coma por exemplo [[Associated Press]]. As novas publicadas desta forma non se consideran múltiples fontes dun feito ou afirmación, senón unha soa fonte publicada por múltiples medios de comunicación.
* Un sinal que pode indicar que un medio de comunicación fai unha comprobación de feitos efectiva e con reputación de veracidade é a publicación de correccións das súas propias novas.
 
=== Fontes non neutrais ===
{{VT|Wikipedia:Punto de vista neutral#Cantidade debida e indebida}}
Os artigos da Wikipedia teñen que estar presentados dende un [[Wikipedia:Punto de vista neutral|punto de vista neutral]]. Porén, as fontes fiables que se empregan non teñen porquéque ser estritamente neutrais, balanceadas ou obxectivas. En determinadas ocasións as fontes non neutrais poden ser as mellores fontes de información para verificar unha determinada afirmación sobre un tema concreto.
 
As fontes non neutrais máis habituais adoitan ser de corte político, financeiro, relixioso ou filosófico. Aínda que a fonte pode ser non neutral, podeé serposible que sexa fiable no contexto específico tratado no artigo. Ao tratar con fontes potencialmente non neutrais, os editores deben considerar se a fonte cumpre os criterios normais de fiabilidade, como son o control editorial e a reputación de comprobación dos feitos.
 
== Fontes cuestionables e fontes auto publicadasautopublicadas ==
{{AP|Wikipedia:Verificabilidade#Fontes que xeralmente non son fiables}}
=== Fontes cuestionables ===
29.647

edicións