Diferenzas entre revisións de «Universo»

sen resumo de edición
m (→‎Véxase tamén: Commonscat)
{{cita web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/Universe|título=Universe|editor=Merriam-Webster Dictionary|dataacceso=31/05/2015 |lingua=inglés}}<!-- this source even includes postulated things, not JUST known things-->
</ref>
de todas as formas da [[materia]], a [[enerxía]] e o [[Impulso (aerodinámica)|impulso]], e as leis e [[constantes físicas]] que as gobernan. A grangrande escala, é o obxecto de estudo da [[cosmoloxía]], que se basea na [[física]] e na [[astronomía]], aínda que algúns dos temas de estudo bordean a [[metafísica]]. O Universo comprende todo o que ten existencia dentro dunha determinada clase de obxectos ou entidades. Hoxe en día, os expertos non están de acordo sobre se é posible (en principio) de chegar a observar a totalidade do Universo.
 
Universo é unha palabra derivada do [[latín]] que á súa vez provén de ''unus'' ('un', no sentido de 'único') e ''versus'' ('desenvolvido, posto xunto'). Con todo, o termo "universo" pode ser utilizado en sentidos contextuais lixeiramente diferentes, para referirse a conceptos como o cosmos, o mundo ou a [[natureza]].
A teoría hoxe en día máis aceptada sobre a formación do universo, dada polo belga valón [[Georges Lemaître|Lemaître]], é o modelo do [[Big Bang]], que describe a expansión do espazo-tempo a partir dunha [[singularidade espaciotemporal]]. O universo experimentou un rápido período de [[inflación cósmica]] que arrasou todas as irregularidades iniciais. A partir de entón o universo expandiose e converteuse en estable, máis frío e menos denso. As variacións menores na distribución da masa deron como resultado a segregación [[fractal]] en porcións, que se atopan no universo actual como cúmulos de [[galaxia]]s.
 
En canto ao seu destino final, as probas actuais parecen apoiar as teorías da expansión permanente do universo (''[[Big Freeze]]'' ou ''[[Big Rip]]''), aínda que outras afirman que a [[materia escura]] podería exercer a forza de gravidade suficiente para deter a expansión e facer que toda a materia se comprima novamente; algo ao que os científicos denominan o ''[[Big Crunch]]'' ou a GranGrande Implosión.
 
== Universo observable ==
Importantes foron as achegas do inglés [[Francis Bacon (filósofo)|Francis Bacon]] (1561-1626 e o francés [[René Descartes]] (1596-1650), que mantiveron unha interesante polémica sobre o [[método científico]]. Bacon rexeitou o emprego das matemáticas e propugnou abertamente o [[método empírico]]. Pola contra, Descates formulou un sistema segundo o cal todo proceso natural se reduce a un proceso físico, todo o físico a algo mecánico, e todo o mecánico ao matemático.
 
Os científicos anteriormente citados sentaron as bases dos descubrimentos que se fixeron xa no século XVII grazas ao [[telescopio]]. [[Galileo Galilei]] (1564-1642) foi o primeiro que empregou este instrumento, desenvolvendo un [[telescopio|anteollo]] con capacidade de observación astronómica co que observou ''sombras'' no Sol e mais na Lúa, as fases de Venus e descubriu os catro satélites maiores de [[Xúpiter]], demostrando deste xeito que existen corpos celestes que non xiran ao redor do Sol. Non entanto, as súas investigacións foron acollidas con grangrande hostilidade, especialmente pola [[Igrexa Católica|Igrexa]], o que lle valeu un proceso -e unha condena, pese a súa retractación- perante o Tribunal do [[Santo Oficio]] ([[Inquisición]]).
 
Todo este progreso de ciencia culminou, na segunda metade do século XVII, con ''sir'' [[Isaac Newton]] (1642-1727) que ao formular a [[lei da gravitación universal]], dá un empuxe final ás teorías de Copérnico, quedando así as ideas xeocéntricas relegadas á historia. Na súa monumental obra ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]'' (''Principios matemáticos da filosofía da natureza'') definíanse as leis do movemento, baseadas nos traballos de Kepler e Galileo. Newton perfeccionou os avances na observación coa construción do primeiro telescopio refractor, que permitiu novos descubrimentos, a fixación de cálculos astronómicos de gran precisión, e o seu emprego deu lugar á fundación dos [[observatorio]]s de [[París]] e de [[Greenwich]] ([[Londres]]).
O destino final do universo ten diversos modelos que explican o que sucederá en función de diversos parámetros e observacións. A continuación explícanse os modelos fundamentais máis aceptados:
 
==== ''Big Crunch'' ou a GranGrande Implosión ====
{{Artigo principal|Big Crunch}}
É posible que o inmenso aro que rodeaba ás galaxias sexa unha forma de materia que resulta invisible desde a [[Terra]]. Esta [[materia escura]] talvez constitúa o 91% de todo o que hai no universo (21% da masa do [[Universo observable]] e 70% da [[enerxía oscura]].).<ref>Cf. Peter Schneider, «Cuestiones fundamentales de cosmología», ''Investigación y Ciencia'', 405, xuño de 2010, páxs. 60-69 (61).</ref>
 
=== Forma ===
{{Artigo principal|Forma do Universo|Estrutura a grangrande escala do universo}}
[[Ficheiro:Universum.jpg|miniatura|220px|''Universum'', [[Gravado Flammarion]], [[xilografía]], publicada en [[París]] [[1888]].]]
 
{{Artigo principal|Galaxia}}
[[Ficheiro:Milky Way galaxy.jpg|miniatura|Recreación artística da Vía Láctea.]]
A grangrande escala, o universo está formado por [[galaxia]]s e agrupacións de galaxias. As galaxias son agrupacións masivas de [[estrela (astronomía)|estrelas]], e son as estruturas máis grandes nas que se organiza a materia no universo. A través do telescopio maniféstanse como manchas luminosas de diferentes formas. Á hora de clasificalas, os científicos distinguen entre as galaxias do [[Grupo Local]], composto polas trinta galaxias máis próximas e ás que está unida gravitacionalmente a nosa galaxia (a [[Vía Láctea]]), e todas as demais galaxias, ás que chaman "galaxias exteriores".
 
As galaxias están distribuídas por todo o universo e presentan características moi diversas, tanto no que respecta á súa configuración como á súa antigüidade. As máis pequenas abarcan ao redor de 3000&nbsp;millóns de estrelas, e as galaxias de maior tamaño poden chegar a abarcar máis dun billón de astros. Estas últimas poden ter un diámetro de 170&nbsp;000&nbsp;anos&nbsp;luz, mentres que as primeiras non adoitan exceder dos 6000&nbsp;anos&nbsp;luz.
10.315

edicións