Diferenzas entre revisións de «Laocoonte e os seus fillos»

m
Arranxos varios, replaced: {{listaref|2}} → {{Listaref|30em}} using AWB
m (Arranxos varios, replaced: {{listaref|2}} → {{Listaref|30em}} using AWB)
[[Ficheiro:Laocoön_and_His_Sons.jpg|300px|Laocoonte e os seus fillos.|thumb]]
'''''Laocoonte e os seus fillos''''' é un [[escultura|grupo escultórico]] [[Antiga Grecia|grego]] de datación controvertida,<ref name=Hartt222>Hartt, ''Historia de la pintura, escultura y arquitectura'', páx. 222.</ref> considerada unha obra orixinal de comezos da era cristiá.<ref name=Vaticano /> A obra é dun tamaño algo maior ao natural, de 2,45 m de altura e está executada en [[mármore]] branco.<ref>A altura do grupo varía lixeiramente según as fontes. Hartt da 2,45 m, mentres que Tazartes da 2,40 m.</ref> Atópase no [[Museo Pío-Clementino]] pertencente aos [[Museos Vaticanos]] de [[Roma]],<ref name=Pio-Clementino>{{cita web |url=http://www.vaticanstate.va/ES/Monumentos/Museos_Vaticanos/Museo_Pio_Clementino.htm |título=Museo Pío - Clementino |dataacceso=23 de setembro de 2008 |editorial=Stato della Città del Vaticano |idioma=castelán}}</ref> e xunto ao [[Torso do Belvedere]] é o único orixinal grego do ''antiquarium''.<ref name=Vaticano /> Representa a morte do sacerdote [[troia]]no [[Laocoonte]], o Laoconte, castigado polos deuses a morrer estrangulado por serpes marinas xunto aos seus dous fillos. A obra foi realizada por [[Axesandro de Rodas|Axesandro]], [[Polidoro de Rodas|Polidoro]] e [[Atenodoro de Rodas|Atenodoro]] de [[Rodas]], pertencentes á [[Escola de Rodas|Escola rodia]].<ref>Hartt, ''Historia de la pintura, escultura y arquitectura'', páx. 151.</ref>
 
== Historia ==
[[Ficheiro:Lakoon - Marco Dente.jpg|thumb|left|200px|Gravado de [[Marco Dente]] mostrando a escultura tal e como foi atopada.]]
Este grupo escultórico era coñecido por descricións antigas pero críase perdido. Foi descuberto o [[14 de xaneiro]] de [[1506]] nunha viña próxima a [[Basílica de Santa María a Maior de Roma|Santa María a Maior]],<ref name=Greco>Tazartes, ''O Greco'', páx. 168.</ref> terreo propiedade de Felice de Fredis que se atopaba no [[Esquilino]] romano, e que en tempos antigos fora parte da ''[[Domus Aurea]]'' de [[Nerón]] e logo do palacio do [[Emperador romano|emperador]] [[Tito Flavio Sabino Vespasiano|Tito]].<ref>La Gran Enciclopèdia en català (2004).</ref><ref name=Wanted>{{cita web |url=http://www.wantedinrome.com/articles/complete_articles.php?ide_art=680 |título=The Laocon exhibition in the Vatican Museums |dataacceso=24 de setembro de 2012 |apelido=Fort |nome=John |data=3 de decembro de 2006 |editorial=Wanted in Rome |idioma=inglés}}</ref> O [[papa]] [[Xulio II, papa|Xulio II]] enviou ao [[arquitecto]] [[Giuliano da Sangallo]], quen xunto a [[Miguel Anxo]], identificou a escultura como a descrita polo autor [[Roma Antiga|romano]] [[Plinio o Vello]] na súa obra enciclopédica ''[[Naturalis Historia]]''.<ref name=Wanted /><ref>Pollitt, ''Persoal Styles in Greek Sculptures'', páx. 3.</ref><ref name=Wanted /> Plinio escribiu<ref>[http://www.historia-del-arte-erotico.com/Plinio_el_viejo/libro36.htm Plinio a Vello Historia Natural libro 36, capítulo V-[&#91;24]&#93;, latinos-37, Nota do Laocoonte]</ref> uns comentarios laudatorios sobre a obra que viu no palacio do emperador Perico cara ao ano [[70]]:
 
{{cita|Debe ser situada por diante de todas, non só da arte da estatuaria senón tamén do da pintura. Foi esculpida nun só bloque de mármore polos excelentes artistas de Rodas Axesandro, Polidoro e Atenodoro e representa a Laocoonte, os seus fillos e as serpes admirablemente enroscadas.|Plinio o Vello.<ref>''[[Naturalis Historia]]'', XXXVII, 37-38.</ref>}}
 
Cando foi descuberta faltábanlle os brazos dereitos de Laocoonte e dun dos seus fillos, e a man dereita do outro fillo; tamén faltaban algunhas partes das serpes. Do seu estado nese momento quedan como testemuño as copias que fixo o gravador [[Giovanni Antonio da Brescia]]: un debuxo (conservado agora en [[Düsseldorf]], [[Alemaña]]) e un gravado que contribuíu á súa rápida fama.
 
Decidiuse [[conservación e restauración|restaurar]] o grupo escultórico e houbo controversia sobre como debería ser o xesto do brazo que lle faltaba ao pai. Miguel Anxo propuxo restaurar o brazo do pai en posición de flexión; o artista chegou a realizar o devandito brazo, pero non chegou a porllo e actualmente exponse xunto ao grupo escultórico. [[Amico Aspertini]] tamén realizou un debuxo coa mesma posición do brazo, e en [[1525]], [[Baccio Bandinelli]] realizou unha copia de todo o grupo cunha posición semellante para o papa [[León X]], copia que se atopa na [[Galería dos Uffizi]] de [[Florencia]]. Tanto Miguel Anxo como Sangallo aconsellaron a Xulio II que adquirise a obra,<ref name=Vaticano /> quen, tras unhas breves negociacións,<ref name=Wanted /> mercou a obra por unha gran cantidade monetaria -máis de 600 [[ducado (moeda)|ducados]]. En [[1509]], Xulio II mandou trasladala ao [[Vaticano]] xunto a outras dúas esculturas, o [[Apolo de Belvedere]] e a [[Venus Felix]], instalándoas en tres [[nicho]]s do Patio Octogonal do Belvedere, que hoxe forma parte dos [[Museos Vaticanos]].<ref>{{cita web |url=http://digilander.libero.it/puntocontro/cultura/scheggedarte/giardino_belvedere.htm |título=Il Giardino do Belvedere |dataacceso=24 de setembro de 2012 |idioma=italiano}}</ref> O rei [[Francisco I de Francia]] obtivo o permiso do papa para a realización de varios [[molde]]s; para realizar a copia enviou a [[Francesco Primaticcio]], quen os fixo en [[1540]].<ref>Haskell i Penny, ''Pour l'amour de l'antique'', pp. 15-16.</ref> Estes moldes serviron para facer unha escultura de [[bronce]] que foi instalada no [[Palacio de Fontainebleau]].<ref name=Wanted /><ref>Bresc-Bautier, ''La Escultura, Siglos XVI-XVII. El Manierismo'', páx. 103.</ref><ref name=Wanted />
 
[[Ficheiro:Antikensammlung Mannheim Laokoon.jpg|thumb|right|220px|Copia, en [[Mannheim]], do grupo tal e como estaban representados os brazos engadidos antes da derradeira restauración.]]
Unha primeira restauración realizada por Bandinelli con [[cera]], onde representou o brazo dobrado, foi modificada en [[1532]] por [[Giovanni Angelo Montorsoli]], que realizou a restauración en [[terracota]] e co brazo de Laocoonte estirado. Entre os que criticaron esta restauración atopábase [[Tiziano]], quen realizou un debuxo no que representaba a Laocoonte e os seus fillos coma se fosen tres monos.<ref>{{Cita publicación periódica|comiñas= |apelido=Janson |nome=H. W. |ano=1946 |título=Titian's Laocoon Caricature and the Vesalian-Galenist Controversy |revista=The Art Bulletin |volume=28 |número=1 |páxinas=pp. 49-53 |idioma=inglés}}</ref> Esta caricatura foi gravada por [[Niccolò Boldrini]].
 
No [[século XVIII]], o escultor [[Agostino Cornachini]] volveu restaurar a obra, cambiando o material da restauración por mármore e aproveitou para cambiar o brazo do fillo, modificando o xesto deste, que tamén foi estirado. O ano [[1798]], tras a sinatura do [[Tratado de Tolentino (1797)|Tratado de Tolentino]], o grupo foi trasladado a [[París]] polo exército de [[Napoleón]] como parte do botín de guerra durante a súa campaña en [[Italia]],<ref>Cirlot, ''Museos del mundo'', páx. 30.</ref> pero sen os elementos engadidos, e posta no [[Museo do Louvre]] até a súa devolución ao Vaticano en [[1816]], cando se lle volveron a engadir.
Ademais, demostrouse que, malia terse feito a maior parte da escultura con [[mármore]] de Rodas, un dos bloques empregados é mármore de [[Luni]], de orixe [[italia]]no; este feito non concorda co descrito por Plinio, que só distinguiu un bloque de mármore, nin co feito de que este mármore non se explotou antes da época de [[César Augusto|Augusto]]. Con todo, Tazartes sinala que o grupo está feito con mármore de [[Frixia (rexión)|Frixia]].<ref name=Greco />
 
Tamén se suxeriu que podería ser unha copia ou unha variante libre romana dun orixinal [[Época helenística|helenístico]] en bronce dos [[Século -III|séculos III]] - [[Século -II|II&nbsp;a.&nbsp;C.]],<ref name=Pio-Clementino /><ref>Barral i Altet, ''Historia Universal del arte. La Antigüedad clásica'', páx. 215.</ref><ref name=Pio-Clementino /> ou dos [[Século -II|séculos II]] - [[Século -I|I a. C.]]<ref name=Greco />, ou máis concretamente, dun bronce realizado en [[Pérgamo]] na segunda metade do [[século -II|século II&nbsp;a.&nbsp;C.]]<ref name=Vaticano />
 
[[Ficheiro:Grotto of Tiberius.jpg|thumb|right|250px|Vista da furna de [[Tiberio]] en [[Sperlonga]].]]
{{Artigo principal|Laocoonte}}
[[Ficheiro:Laocoon Vatican.jpg|thumb|right|250px|Nesta vista pódese observar a mirada pedindo axuda do fillo maior cara ao seu pai.]]
Nos [[Mitoloxía grega|mitos gregos]] relátase que, durante o [[Guerra de Troia|asedio de Troia]], dúas serpes foron enviadas por [[Apolo]],<ref name=Smith>Smith, ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', páx. 776.</ref><ref name=SALVAT>Navarro, ''Grecia'', páx. 275.</ref> [[Poseidón]],<ref name=SmithHartt222 /><ref name=Hartt222Smith /> ou [[Atenea]],<ref name=Vaticano>Papafava, ''Vaticano'', páx. 149.</ref> e atacaron a [[Laocoonte]], sacerdote [[troia]]no de Apolo, e mailos seus dous fillos. As versións que relatan este episodio son numerosas e discútese se o grupo escultórico debeu basearse no relato de [[Virxilio]] na ''[[Eneida]]'', no que morrían Laocoonte e os seus dous fillos, ou nunha versión anterior narrada nun poema perdido do [[ciclo troiano]], a ''[[Iliupersis]]'', onde morrían Laocoonte e só un dos fillos. A fonte tamén puido ser unha [[traxedia]] perdida.
 
Laocoonte era o sacerdote do templo de Apolo Timbreo en Troia e, do mesmo xeito que [[Casandra]], advertiu aos troianos que se deixaban entrar na cidade ao [[Cabalo de Troia]] caerían nunha trampa tendida polos gregos [[aqueo (pobo)|aqueos]]:
{{cita|Elas, con marcha firme, lánzanse cara a Laocoonte; primeiro se enroscan nos tenros corpos dos seus dous fillos, e rasgan cos dentes os seus miserables membros; logo arrebatan ao pai que, esgrimindo un dardo, ía en auxilio deles, e suxéitano cos seus enormes aneis: xa cinguidas con dúas voltas ao redor do seu corpo, e dúas veces rodeado ao pescozo o escamoso lombo, aínda exceden por encima as súas cabezas e as súas ergueitas cervices. Pugna con ambas as mans Laocoonte por desatar aqueles nós, mentres chorrea das súas vendas baba e negro veleno, e ao propio tempo eleva até os astros espantables clamores...|Virxilio, ''Eneida''}}
 
Hai outra versión do mito que explica que se tratou dun castigo de Apolo porque Laocoonte casara con [[Antiopa]] e procreado fillos, consumando o feito ante a estatua do deus, feito que constituía un [[sacrilexio]], xa que realizara voto de [[celibato]].<ref name=Graves>Graves, ''Los mitos gregos'', páx. 752.</ref><ref>Parramón i Blasco, ''Diccionari de la mitologia grega i romana'', páx. 132.</ref><ref>Ortiz-Osés, ''Cuestiones fronterizas: unha filosofía simbólica'', pp. 76-77.</ref><ref name=Graves>Graves, ''Los mitos gregos'', páx. 752.</ref> Príamo pensou que a morte de Laocoonte tratábase dun castigo por tentar destruír o cabalo, en lugar de por faltar ao respecto de Apolo.<ref name=Graves /> Con todo, as diferentes versións do mito chegan a contar que só morreu un dos fillos, ou que o mesmo Laocoonte chegou a se salvar. Tamén discrepan respecto de se o episodio produciuse no altar de Poseidón ou de Apolo.<ref name=Graves />
 
== Estudo da obra ==
A obra está enmarcada dentro dunha composición de figura [[Pirámide (xeometría)|piramidal]], e a mellor posición para a súa observación é a frontal; a obra representa as emocións humanas na súa máxima expresión patética. É, xunto ao [[Altar de Zeus de Pérgamo|gran altar de Zeus e Atenea de Pérgamo]] ([[-180|180]]-[[-160|160&nbsp;a.&nbsp;C.]]), un exemplo da escultura escenográfica helenística dun dramatismo máis extremado.<ref>García Sánchez y Triadó, ''Arte griega''.</ref> Dende o [[Renacemento]], este grupo é representativo da [[arte antiga]] e da corrente académica e barroca da [[arte helenística]].<ref>Chamoux, ''Arte Griega'', páx. 99.</ref>
 
A expresión de culpabilidade e o gran dramatismo de Laocoonte, que fai contorsións en dolorosa agonía, son estremecedores.<ref>Richter, ''El arte Griego'', páx. 174.</ref> Dentro do grupo, as dúas serpes monstruosas, que se enroscan para matar de acordo ao castigo imposto polos deuses, forman parte da [[composición visual]] do grupo, e coas súas liñas curvas consegue a unión entre todos os personaxes, feito que axuda a mostrar a dinámica que se desprende do grupo. Hai unha vontade de esaxerar o efecto teatral da [[anatomía]], máis acentuado que o altar de Pérgamo, e engádese a dor moral de Laocoonte ao presenciar a morte dos seus dous fillos.<ref name=SALVAT /><ref>Pijoan, ''Historia del arte'', páx. 228.</ref><ref name=SALVAT />
 
Autores como [[Johann Joachim Winckelmann]], [[Johann Wolfgang von Goethe]] e [[Gotthold Ephraim Lessing]] realizaron ensaios sobre o grupo escultórico.
 
== Notas ==
{{listarefListaref|230em}}
 
== Véxase tamén ==
393.002

edicións