Diferenzas entre revisións de «Guerra hispano-estadounidense»

m
Arranxos varios using AWB
(ortografía)
m (Arranxos varios using AWB)
|cor =
|}}
A '''Guerra Hispano-Estadounidense''', que en [[España]] é coñecida popularmente como '''Guerra de Cuba''', tamén como '''O desastre do 98''', denominada por outra banda '''Guerra Hispano-Americana''' (denominación incorrecta), por influencia do xeito en que se lle coñece en Estados Unidos como, ''Spanish-American War'' que se desatou entre España e [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]] en [[1898]], durante a rexencia de [[María Cristina de Habsburgo-Lorena]], viúva do rei [[Afonso XII de España|Afonso XII]], sendo presidente do goberno español [[Práxedes Mateo Sagasta]] e presidente de Estados Unidos, [[William McKinley]].
 
Esta guerra que desembocou na perda das colonias de ultramar e veu a significar o fin do que fora o poderoso [[Imperio español]]. Os seus principais resultados foron a ''independencia'' de Cuba e a perda, por parte de España, do resto das súas colonias en [[América]] e [[Asia]], cedidas a Estados Unidos, que logo converteríase este en nova potencia colonial.
 
== A illa de Cuba de finais do século XIX ==
A illa de [[Cuba]], situada a uns 150  km das costas da [[Florida]], no [[mar Caribe|Caribe]], un verdadeiro ''"Mediterráneo americano"'', pertencía a España desde [[1492]]; é unha das últimas colonias españolas no continente americano. Trátase da illa máis grande das [[Antillas]], cunha posición moi favorable sobre as rutas marítimas internacionais. Os [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]] sempre se interesaron na explotación destas ricas terras; as súas compañías americanas que explotan as plantacións de cana de azucra, froitas, tabaco así como o mineral de ferro. Os investimentos dos Estados Unidos excedíanse nos 50 millóns de dólares e o comercio con Cuba representaba un 7% do conxunto dos intercambios exteriores dos Estados Unidos.
{{Restauración borbónica en España}}
A isto engádese o nacemento do sentimento nacional en [[Cuba]] influído polas revolucións [[Revolución francesa|francesa]] e [[Guerra de Independencia dos Estados Unidos|estadounidense]], o nacemento dunha burguesía local e as limitacións políticas e comerciais impostas por [[España]] que non permitía o libre intercambio de produtos, fundamentalmente [[azucre de cana]], cos EEUU e outras potencias. A radicalización destes sentimentos provocou que se desatase entre [[1868]] e [[1878]] a [[Guerra dos Dez Anos]] baixo a dirección de [[Carlos Manuel de Céspedes]] facendado do oriente de Cuba. A guerra culminou coa firma da [[Pacto de Zanjón|Paz de Zanjón]], que non sería máis que unha tregua.
 
Aínda que este pacto concedía algunhas concesións en materia de autonomía política e a pesar de que en [[1880]] logrouse a abolición da escravitude en Cuba, a situación non contentaba completamente aos cubanos debido ao seu limitado alcance. Por iso os rebeldes volvéronse a sublevarse en [[1880]] na chamada ''[[Guerra Chiquita]]''.
 
En 1893 baixo o goberno liberal, o Ministro Maura propuxo un plan de reformas que os deputados autonomistas, préstamos que deben comprometerse, aprobaron xulgándoo ao mesmo tempo insuficientes. Os proxectos de Maura provocaron con todo á oposición da maioría parlamentaria. Os conservadores atacáronos dificilmente, o que era lóxico, pero na esquerda houbo manifestacións de incomprensión igualmente grande.
 
== Un conflito hispano-cubano ==
A rebelión na illa que é unha rebelión independentista, unha loita que comeza en [[1868]]; o movemento renóvase en [[1895]] cando o arancel aduaneiro Wilson-Gorman ([[1894]]), decidido polos Estados Unidos, aumenta un 40% os dereitos de aduana sobre o azucre cubano importado nos Estados Unidos e empeora a miseria dos "peóns", Madrid négase a ceder ante os insurrectos cuxo heroe da primeira rebelión, [[José Marti]], vai morrer en combate, o [[19 de maio]] de [[1895]].
 
Pola outra banda o xeneral español [[Valeriano Weyler]] exerce unha represión brutal: milleiros de cubanos "reconcentrados" en campos; 200 000 persoas, o que representa o oitavo da poboación, moitos deles van morreren da fame ou de enfermidade, pois é tamén que dende [[1896]] a [[1898]], os insurrectos na súa loita sofreron tamén as resultas da práctica da [[terra queimada]].
 
Nos Estados Unidos, a opinión pública, na súa maioría, toma parte pola causa en favor dos insurrectos cubanos. Esta, influída amplamente polos Comités revolucionarios dos emigrantes cubanos de [[Nova York]] que recollen fondos e envían clandestinamente armas aos rebeldes. Asociacións de protesta, organismos tanto republicanos como demócratas, reclaman a intervención, pero o papel esencial corresponde á prensa do ''Middle West'' e aos ''yellow papers''.
 
Esta "[[prensa amarela]]", prensa a sensación, exalta ao apoio dos cubanos contra o opresor español. Os diarios máis virulentos son o ''New-York World ''de Joseph Pulitzer e ''Nova York Diario'' de William Randolph Hearst; alcuman ao xeneral Weyler - aínda que que xa fora substituído polo xeneral Ramon Blanco y Erenas en 1897 - "o carniceiro", "a hiena humana" (...) cada un dos dous diarios con tiradas de 700.000 a 800.000 exemplares e non dubidan en utilizar fotografías, caricaturas ou esbozos "choque" dos ''scoops'' aínda que ás veces moi distantes da verdade. Os diarios que estaban en contra da intervención, ''Herald Tribune'', o ''Post'' e o ''Times'', non totalizaban que 225.000 exemplares.
 
Silénciase con todo tamén o feito de que a política da terra queimada afecta tamén os bens americanos. A intervención en Cuba reclámase como unha "cruzada", en virtude da [[Doutrina Monroe]], dos principios da democracia americana e a superioridade da ''raza anglosaxoa''. Os anexionistas americanos fan tamén valer aos medios financeiros, que comprenden unha desestabilización monetaria e bolsista, que os seus intereses económicos están ameazados se non hai intervención e así é como os partidarios desta van gañando cada vez máis influencia.
 
O Presidente [[Grover Cleveland|Cleveland]] ao que logo sucédelle [[William McKinley|McKinley]] (1896-1901) esforzáronse en manter unha actitude de neutralidade fronte ao conflito hispano-cubano. Mais, un incidente vai precipitar os Estados Unidos no conflito con España.
 
== O preludio dunha traxedia ==
O [[1 de xaneiro]] de 1898, o Capitán Xeral de Cuba, xeneral Ramón Blanco quen substituíra ao xeneral Wayler, crendo chegado o momento oportuno, decretou a vixencia da Autonomía para implantar por esta vía de concordia á solución da crise de Cuba. Un dos resultados do novo sistema político foi que os xornais da illa comezaron a manifestarse polas rúas as súas opinións cunha maior liberdade. Aquel mesmo día en que nacera a Autonomía para Cuba, fundouse un novo diario habaneiro, ''O Reconcentrado''.
 
O día [[12 de xaneiro]], ''O Reconcentrado'' publicaba na súa páxina editorial baixo o título ''Fuxida de Pícaros'', no que comentaba a escapada cara a España dun dos últimos colaboradores máis directos do xeneral Weyler. Isto acendeu os ánimos dos conservadores e especialmente do estamento militar. Ante esta circunstancia, un grupo de oficiais españois dirixíronse ao editorial marchando á redacción do xornal e esnaquizando os mobles e as calas de imprenta. Inmediatamente, este suceso converteu A Habana nun fervedoiro de manifestacións polas ruas tanto a favor como en contra da Autonomía.
 
O cónsul xeral dos Estados Unidos na Habana, o xeneral Fitzhugh Lee, cablegrafou a Washington explicando como se estaban desenvolvendo estas manifestacións e a inviabilidade do plan autonómico par a forte oposición que atoparía en toda a illa. Por outra banda, a ''yellow press'' ([[prensa amarela]]) dos Estados Unidos, aproveitou os disturbios para volver á carga, e fíxoo empregando o seguinte lema:
{{Cita|“''A autonomía cubana é tan só unha farsa''”}}
 
Terminados os disturbios rueiros na Habana, Pío Gullón, ministro de Estado, apresurouse en dar a Washington toda clase de explicacións, afirmando que a Autonomía quedaría instaurada en Cuba sen dúbidas nin dificultades.<ref>Ver, artigo de Guillermo G. Calleja Leal da revista HISTORIA16, N° 176, p. 12</ref>).
 
O cónsul norteamericano, solicitou insistentemente o envío dun buque de guerra para defender os intereses norteamericanos na illa, sinalando que debería atracar no porto da Habana unha semana despois para coincidir coa visita de dous buques alemáns e ademais, que debería facerse co pretexto de que tiña que abastecerse de carbón.
 
O día [[24 de xaneiro]], co suposto fin de celebrar as boas relacións existentes con España, McKinley decidiu o envío dun buque de guerra á Habana como un xesto de amizade. Ao dar a noticia ao Goberno español, o presidente norteamericano explicou que tan só pretendía iniciar un costume que desgraciadamente se interrompeu facía tres anos: por iso, non debería de pensarse de ningún xeito que tal acción pretendese defender as vidas e as facendas dos norteamericanos, posto que a paz xa reinaba na Habana.
O sinistro ocorreu o día [[15 de febreiro]] de 1898 ás dez menos cuarto da noite. Naquel momento había en cuberta unha reducida garda nocturna formada na súa maioría por ''marines'' e algúns oficiais que se achaban no sotavento da torreta maior. Mentres tanto, a maioría dos oficiais do [[USS Maine]] achábanse de permiso, uns atopábanse asistindo a unha representación no teatro Albizu, e outros, gozando dunha saída en terra.
 
Algunhas testemuñas afirmaron que se oíu só unha gran explosión, mentres que outros manifestaron ter escoitado dúas case simultáneas. A metade do buque saltou sobre a auga e unha das chemineas caeu sobre a cuberta. A profundidade onde estaba fondeado era de doce a quince metros, e o fondo era lameiro. O balance do sinistro foi de 264 mariñeiros e dous oficiais mortos, 50 feridos e 100 superviventes.<ref>Ver, artigo de Guillermo G. Calleja Leal da revista HISTORIA16, N° 176, pa. 16.</ref>
 
O [[16 de febreiro]] a opinión pública americana que seguía influenciada pola ''[[prensa amarela]]'' acusa a España dun acto terrorista, admitindo sen dúbida que se trataba dun atentado español; Madrid intenta con todo acougar o xogo. A explosión do ''USS Maine'' foi inmediatamente manipulada pola prensa sensacionalista norteamericana, especialmente polo ''World'' de Joseph Pulitzer e o ''New York Journal'', de William Randolph Hearst. Ese mesmo día 16 de febreiro, o ''New York Journal'' titulaba así a súa primeira plana:{{Cita|''"O Maine partido en dous por unha máquina infernal do inimigo"''}} Catro días mais tarde pedía abertamente a intervención militar dos Estados Unidos. O xornal ''World'' ía aínda máis lonxe:{{Cita|''"A destrución do Maine é razón suficiente para dar orde á nosa escuadra de partir cara A Habana e esixir unha indemnización nun prazo de vinte e catro horas baixo ameaza de bombardeo"''}} Así, ambos xornais aumentaban a súa tirada por riba do millón de exemplares, cifras fabulosas por aquel entón.
 
Tanto o cónsul norteamericano, o xeneral Fitzhugh Lee, como o comandante do buque, capitán Sigsbee, comunicaron que a causa da explosión era indeterminable. Ao día seguinte tivo lugar un funeral multitudinario para os mariñeiros falecidos -presidido polo propio bispo da Habana, no cemiterio de Colón.<ref>Ver, artigo de Guillermo G. Calleja Leal da revista HISTORIA16, N° 176, p. 17.</ref>
 
Así e todo, o Presidente dos Estados Unidos acaba cedendo á presión desta prensa sensacionalista. O [[27 de marzo]] de 1898, lanza un ultimato a España esixindo o armisticio de Madrid cos rebeldes cubanos, baixo as condicións de aceptación e mediación exclusiva dos Estados Unidos.
 
En España, creouse un certo estado de opinión favorable á guerra, onde tamén mostraron a súa irresponsabilidade dalgúns dos políticos que, sen descartar o seu sometemento ás consignas da oligarquía económica, temían que un arranxo pacifico do conflito terminaría someténdose ás esixencias ianquis, desprestixiaría ao réxime e podería provocar unha revolución que derrocase a monarquía. Nestas circunstancias España acepta o ultimato pero rexeita con todo en non conceder a independencia a Cuba, que reclamaba Washington. E é así que McKinley, o [[11 de abril]] de 1898, propón ao Congreso declarar a guerra a España.
 
Entre o 12 e [[19 de abril]] a diplomacia española tentou atopar algunha potencia europea que se prestase a mediar no conflito para evitar a guerra. Todas estaban indecisas sobre un posible apoio a España; por outra banda, a intervención do Vaticano en favor dun armisticio resultaría noutro fracaso.
 
O [[20 de abril]], por unha longa maioría, o Congreso, dominado polos republicanos, autoriza o emprego da forza armada para liberar Cuba. A emenda Teller precisa tamén que os Estados Unidos non teñen ningunha intención de anexarse a illa.
 
O [[21 de abril]], os Estados Unidos organizan o bloqueo de Cuba; o 24, España, illada sen un posible apoio diplomático europeo, declara a guerra aos Estados Unidos; o 29, McKinley decláraa á súa vez a España.
 
== ''Pequena e espléndida guerra'' ==
Considerada como a máis popular de todas as guerras dos estadounidenses, a ''splendid little war''<ref>http://harvardmagazine.com/1998/11/war.html</ref>, expresión utilizada por John Hay, o Secretario de Estado americano, en xullo de 1905.
 
A ''US Army'' so contaba con 28.183 homes, recorreuse a voluntarios que so recibían fusís anticuados e carecían de tendas e coberturas. ¡Non tendo uniformes de verán, fóronse aos trópicos co pesado uniforme azul de la! Estes voluntarios flúen, mantidos en parte polos banqueiros de [[Wall Street]].
 
Os primeiros combates, navais desenvolvéronse non en Cuba senón nas [[Filipinas]], tamén posesións españolas. A escuadra americana do Pacífico composta de sete barcos de guerra, baixo o mando do almirante [[George Dewey]], ao amañecer do [[1 de maio]] de [[1898]], afundiu ou capturou, a frota española do almirante [[Patricio Montojo]] composta de oito buques, onde segundo os ianquis, perderon segundo eles a un único home (dunha crise cardíaca) durante a batalla da baía de Manila, mais coñecida pola [[Batalla do Cavite]]. Desta batalla nunca se deron a coñecer as propias baixas en material naval sufridas pola ''US Navy''.
[[Ficheiro:L'Illustration-pag-N9889-01.jpg|miniatura|300px|esquerda|Paxina da revista francesa ''l'Illustration'' do 9 de xullo 1898.]]
O resultado neto da batalla foi a perda de toda a frota española, xa que os barcos que lograron escapar, foron afundidos intencionadamente para que non caesen en mans do inimigo. Desta maneira a ''US Navy'' permanecería na zona impoñendo o bloqueo da cidade de Manila.
 
Na illa de Cuba, un corpo expedicionario de 17.000 homes desembarcou o [[20 de xuño]] de 1898. Entre eles, había unha unidade de voluntarios - o rexemento de cabalería dos « Rough Riders »<ref>[http://www.theodoreroosevelt.org/life/Rough_riders.htm ''Rough Riders''{{En}}]</ref>, literalmente quere dicir “xinetes duros” - baixo o mando en título polo coronel Leonard Wood, e en realidade polo tenente-coronel [[Theodore Roosevelt]] que dimitira do seu posto de Secretariado da Mariña o [[7 de maio]] de 1898 para achegarse á expedición.
 
O exército español non soubo aproveitarse da súa superioridade numérica. É certo que non tiñan mais que 13.000 homes nos lugares do desembarque e que foi mal organizado o transporte das súas tropas. Nos combates que se desenvolveron para a toma dos outeiros de San Juan cerca de Santiago de Cuba, [[Theodore Roosevelt|Teddy]] establece a súa reputación temeraria de soldado e de heroe. Estes combates foron por outra banda duros e sanguentos, mal dirixidos polos americanos, por falta de reforzos, comida e municións, estiveron «''a pique dun desastre militar''», segundo o ditame mesmo de Roosevelt.
 
Pero será nos combates navais que se xogou a sorte das armas: a frota americana afundiu nalgunhas horas os buques españois do almirante [[Pascual Cervera y Topete|Cervera]] que intentaba saír do porto de Santiago de Cuba o [[3 de xullo]].
 
Privadas de todo apoio naval, as forzas españolas de Cuba capitularon o [[17 de xullo]]. [[Porto Rico]] estivo ocupado sen resistencia o [[25 de xullo]] por un continxente de 500 homes.
[[Ficheiro:Faro de Vigo, 1898, 29 de agosto.jpg|miniatura|[[Faro de Vigo]] do 29 de agosto de [[1898]], portada sobre os repatriados de Cuba.]]
Para rematar, durante esta guerra de dez semanas, as forzas americanas perderan a 5.462 homes 379 dos cales soamente sobre os ámbitos de batallas mentres que as forzas españolas deploraban as perdas de 2 xenerais, 581 funcionarios e 55.078 soldados e mariñeiros.
 
O [[12 de agosto]], España aceptaba o armisticio así como un tratado de paz preliminar poñendo fin ás hostilidades en Cuba. O día seguinte, Manila caía ás mans dos americanos nun simulacro de batalla axudados polos insurrectos filipinos.
 
O Tratado de París asinado o [[10 de decembro]] de 1898 puxo un termo oficial a esta guerra.
 
== As consecuencias ==
Polo [[Tratado de París (1898)]], onde os franceses serviron de mediadores, se concorda a futura independencia de Cuba, que se concretará en [[1902]], onde España cede [[Filipinas]], [[Porto Rico]] e [[Guam]].<ref name="WDL">{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/11326/ |title = Military Map, Island of Puerto Rico |website = [[World Digital Library]] |date = 1898 |accessdate = 2013-10-23 }}</ref> Logo será ratificado ou 6 de febreiro de [[1899]] polo Senado americano por unha ampla maioría (57 votos a favor, 27 en contra) signala por outra banda ou final do imperio colonial español.
 
As restantes posesións españolas en Asia, ([[Illas Marianas]], [[Illas Carolinas]] e [[Palaos]]), incapaces de ser defendidas debido á súa distancia e a destrución de boa parte da frota española; Alemaña vai apresurarse a compralas en 1899 por 25 millóns de [[peseta]]s. Mentres os Estados Unidos compran a España as [[Filipinas]] pola suma de 20 millóns de dólares.
 
{{Cita|Art.1°. España renuncia a todo dereito de soberanía e propiedade sobre Cuba. En atención a que dita illa, cando sexa evacuada por España, vai ser ocupada polos Estados Unidos, estes, mentres dure a súa ocupación, tomarán sobre si e cumprirán as obrigacións que, polo feito de ocupala, impúxolles o dereito internacional (...)
Art 2°. España cede aos Estados Unidos a illa de Porto Rico e as demais que están agora baixo a súa soberanía nas Indias Occidentais, e a illa de Guam no arquipélago das Marianas ou ''Ladrones''.
 
Art.3°. España cede aos Estados Unidos o arquipélago coñecido polas illas Filipinas (...).
 
* A obra de [[Miguel de Unamuno]] está vinculada marxinalmente a esta corrente e a súa contribución é apenas considerable. O que é notable pola contra, é o espertar ou o espertador dunha inspiración artística propiamente española.
 
* As obras musicais de [[Isaac Albéniz]] e [[Enrique Granados]], e máis tarde, a de [[Manuel de Falla]] atopan a súa fonte no fondo popular ibérico.
 
* A pintura do vasco [[Zuloaga]] anuncia tamén o espertar dunha nova xeración artística.
 
* A enxeñería barroca de España que se expresa no mesmo momento na sorprendente arquitectura catalá de [[Gaudi]].
 
393.002

edicións