Diferenzas entre revisións de «Queixo»

m
Arranxos varios using AWB
m (Bot: Substitución automática de texto (-{{Listaref|2}} +{{Listaref|30em}}))
m (Arranxos varios using AWB)
{{Cociña}}
[[Ficheiro:Alkmar cheese market.jpg|200px|miniatura|Mercado de queixo gouda, nos [[Países Baixos]]]]
A palabra ''queixo'' provén do [[latín]] popular ''caseus''. A fonte máis antiga é probablemente de raíz [[lingua protoindoeuropea|protoindoeuropeo]] ''*kwat-'', que significa "fermentar, tornar ácido".
 
A palabra [[lingua malaia|malaia/indonesia]] ''keju'' (emprestada da galego-portuguesa 'queixo'), a [[lingua romanesa|romanesa]] ''caş'' e a [[lingua italiana|italiana]] ''cacio'' son tamén de orixe latina.
 
Na [[lingua inglesa]], a palabra ''cheese'' vén de ''chese'' (en [[inglés medio]]) e ''cīese'' ou ''cēse'' (en [[Lingua inglesa antiga|inglés antigo]]). Atópanse palabras semellantes noutras [[Linguas xermánicas|linguas xermánicas occidentais]] como o [[Lingua frisoa#O frisón occidental (frysk)|frisón occidental]] ''tsiis'', [[Lingua neerlandesa|neerlandés]] ''kaas'', [[Lingua alemá|alemán]] ''Käse'', [[alto alemán antigo]] ''chāsi'' — todas elas probablemente de raiz xermano-occidental ''*kasjus'', que á súa vez provén do [[latín]].
 
A [[Linguas celtas|raiz celta]] que forma a palabra [[Lingua irlandesa|irlandesa]] ''cáis'' e a [[Lingua galesa|galesa]] ''caws'' tamén están relacionadas.
 
Durante a época [[imperio romano|romana]] fíxose famoso o termo ''formaticum'' entre os lexionarios, de ''caseus formatus'', que significa queixo moldeado. Desta palabra provén a palabra [[Lingua francesa|francesa]] ''fromage'', a [[lingua italiana||italiana]] ''formaggio'' e a [[lingua catalá|catalá]] ''formatge''.
 
== Produción e consumo no mundo ==
En canto ás exportacións de queixo, o país cun maior valor monetario é Francia, seguido de Alemaña, que é o maior en canto a cantidade. Dos dez maiores países exportadores, só [[Irlanda]], [[Nova Zelandia]], [[Países Baixos]] e [[Australia]] teñen un mercado maioritariamente oriental, cun 95, 90, 72 e 65 por cento das súas producións exportadas, respectivamente<ref>Datos da [[FAO]] e o [[Eurostat]]</ref>. Malia ser Francia o maior exportador, tan só un 30 por cen da súa produción é exportada. Os países que máis queixo importan son Alemaña, [[Reino Unido]] e [[Italia]], por esta orde<ref>Datos da FAO ([http://www.fao.org/statistics/toptrade/trade.asp?disp=countrybycomm&dir=imp&resource=901&ryear=2004])</ref>.
 
No consumo por persoa, [[Grecia]] atópase no primeiro posto da listaxe mundial, con 27,3 &nbsp;kg de media consumidos por habitante (o queixo [[feta]] suma tres cuartos do consumo total). Francia é o segundo consumidor mundial, cuns 24 &nbsp;kg por persoa, sendo os queixos [[emmental]] e [[camembert (queixo)|camembert]] os máis comúns. En terceira posición atópase Italia, con 22,9 &nbsp;kg por persoa. Nos Estados Unidos o consumo está medrando axiña, téndose triplicado practicamente entre [[1970]] e [[2003]]. O consumo por habitante acadou no ano [[2003]] os 14,1 &nbsp;kg, sendo a [[mozzarella]] (ingrediente básico da [[pizza]]) o queixo favorito dos estadounidenses, cun terzo do total consumido.
 
{|{{Táboabonita}} class="wikitable"
O queixo non ten unha presenza significativa na cociña asiática, nin como alimento diario, nin como ingrediente noutros pratos. A razón foi estudada polo [[antropoloxía|antropógo]] [[EEUU|estadounidense]] [[Marvin Harris]], quen recoñece que o seu rexeitamente ten unha orixe [[xenética]] (o predominio xenético da [[intolerancia á lactosa]] na poboación adulta, que en cambio é escaso na poboación indoeuropea), aínda que non rexeita atoparlle á súa vez unha causa ecosocial: {{cita|China nunca aceptou os produtos lácteos. Os chineses consideran co leite é unha secreción noxenta e que beberse un vaso é como beber un vaso de saliva. Preto do 90% dos chineses e dos pobos non gandeiros habitantes da Asia oriental carecen de [[lactase]] suficiente para dixerir leite sen fermentar na idade adulta. Pero obsérvese que a resposta á pregunta de por que os chineses aborrecen o leite non pode ser sinxelamente que é porque lles fai dano. Se adoptasen a produción de leite como unha modalidade de produción de alimentos, os chineses, do mesmo xeito cos habitantes do Asia meridional, poderían superar con facilidade a súa insuficiencia de lactosa, consumindo fermentados... A resposta está relacionada coa diferenza entre as limitacións e as oportunidades ecolóxicas dos hábitats chinés e indio, e debe darse en termos de selección cultural, e non de selección natural... China, para conseguir os animais de tracción que necesitaba, dependía do comercio cos pastores do interior de [[Asia]]. Por esta razón os agricultores chineses non tiñan motivos para criar vacas nos seus pobos. Se non hai vacas, non pode haber leite nin cociña baseada nela... Na China os [[porco]]s ocupan o principal nicho cárnico... a carne e o touciño de porco son á cociña chinesa o que o leite e a manteiga á india''.<ref>HARRIS, Marvin (1991) ''Nuestra Especie'', "Por una vez, los genes" pg. 163-166 Madrid, Alianza. ISBN 84-206-9633-1</ref>}}
 
Malia iso, na [[China]] actualmente o consumo está a medrar notablemente, multiplicándose por dous as vendas entre [[1996]] e [[2006]].<ref>Rebecca Buckman (2003). "Let Them Eat Cheese" (Deixémoslle comer queixo). Far Eastern Economic Review 166 n. 49: 41 [http://www.globalpolicy.org/globaliz/cultural/2003/1211chinacheese.htm Artigo enteiro]. (inglés)</ref>) Un alimento tradicional chinés é o ''[[tofu|tōfu]]'', cuxa fabricación e textura son moi semellantes ás do queixo, pois consiste na coagulación do leite de [[soia]] (a base de soia e auga). O ''tōfu'' é comúnmente chamado "queixo chinés". Noutras partes de [[Asia]] pódese atopar fabricado con leite de [[iak]], ou ata de [[egua]] nas [[Siberia|chairas siberiás]], no ''ema datsi'', o prato típico de [[Bután]], a base de queixo caseiro e [[Capsicum|chile]]; ou na [[India]], onde se usa unha variedade chamada ''[[paneer]]'' para acompañar ao [[curry]].
 
Os seguidores máis estritos das leis dietéticas do [[xudaísmo]] e mailo [[islamismo]] só poden consumir queixos cuxo [[callo]] proveña dun animal matado de acordo ao especificado no ''[[halal]]'' musulmán, ou tamén pode substituírse por un [[callo]] de orixe vexetal (no ''[[cashrut]]'' xudeu), . Moitos [[xudeu]]s menos estritos consideran que o proceso ao que se somete o [[callo]] muda a súa natureza ata tal punto que non pode violar as leis do ''cashrut''. De todos os xeitos, ao estares considerado como un alimento primario, nunca pode ser consumido por un xudeu combinado con carne.
 
Moitos [[Vexetarianismo|vexetarianos]] evitan tamén o consumo de queixos fabricados a partir dun [[callo]] de orixe animal. Por esta razón existe unha ampla variedade de queixos fabricados cun [[callo]] obtido da fermentación do [[Fungo (bioloxía)|fungo]] ''mucor miehei''. Os [[veganismo|veganos]] e outros vexetarianos non consomen queixo real, aínda que si existen substitutos con ingredientes únicamente de orixe vexetal, normalmente elaborados con produtos a base da [[soia]].
== Tipos de queixo ==
{{Artigo principal|Lista de queixos do mundo}}
A grande variedade de queixos existentes fai imposible unha clasificación única dos mesmos. Son moitas as características que os definen, como o grao de madurez, ou curado, a procedencia do [[leite]] empregado, a súa textura ou o seu contido en graxa. A continuación descríbense varios tipos, ou características, deles.
 
=== Denominacións de orixe ===
[[Ficheiro:Manchego.jpg|200px|miniatura|esquerda|[[Queixo manchego|Queixo Manchego]] con Denominación de Orixe Protexida (D.O.P.) da Mancha]]
 
As características do clima galego fan que o queixo do país sexa propicio para a produción leiteira, sendo elaborados queixos dende moi antigo. A aprobación das distintas Denominacións de Orixe deron homoxeneidade ás distintas variedades garantíndolle ó consumidor a calidade<ref name="queixo.com">http://www.queixo.com/</ref>. En [[Galicia]] existen catro queixos coa certificación de [[DOP]], estes son o [[Queixo de tetilla|queixo de Tetilla]], o de [[Arzúa-Ulloa]], o de [[Queixo San Simón da Costa|San Simón da Costa]] e o do [[Queixo do Cebreiro|Cebreiro]]<ref>http://www.culturagalega.org/temadia_arquivo.php?id=5856 As denominacións de orixe protexen unha variedade de vinte alimentos no noso país</ref>. Os queixos galegos son suaves, brandos, pouco curados, aínda que cada variedade ten a súa diferenciación. O xeito de elaboración do tetilla e mais o Arzúa-Ulloa apenas difiren mentres que o Cebreiro ten un punto de acidez que non teñen os outros e a afumadura do San Simón faino peculiar. Noutrora o uso de leite de [[ovella]] e [[cabra]] era moi común pero hoxe é moi escaso<ref>http://www. name="queixo.com"/</ref>. No resto do estado existen outros 20 queixos protexidos<ref>http://www.mapa.es/es/alimentacion/pags/Denominacion/resultado1.asp Denominaciones de Origen en España - Queso y Mantequilla</ref><ref>http://www.chefuri.com/v4/reportaje-Quesos_con_denominaci%C3%B3n_de_origen_en_Espa%C3%B1a-204.html Quesos con denominación de origen en España</ref>, entre os que destaca o [[queixo manchego]], unha dos grandes acenos de identidade da rexión de [[A Mancha]], xunto ao [[Don Quixote|Quixote]] de [[Miguel de Cervantes]]. Existe unha grande variedade de marcas que comercializan queixos industriais que o imitan, pero non poden indicar que se trata de queixo manchego, aínda que estean fabricados na Mancha.
 
A designación como Indicación Xeográfica Protexida está regulada para os países membro da [[Unión Europea]], aínda que con particularidades para cada un deles. Funciona de forma moi semellante en [[Francia]], onde se denomina ''Appellation d'Orixine Contrôlée'', cuxa orixe se remonta ao [[século XV]], no primeiro intento de protexer o [[queixo roquefort]]. Este queixo foi o primeiro en obter a acreditación da lei moderna francesa, que xa cobre a máis de 40 queixos diferentes. Tamén en Italia a ''Denominazione dei Orixine Controllata'' protexe a queixos como o [[queixo parmesano|parmesano]] (baixo a marca ''Parmigiano-Reggiano''); noutros países temos o [[queixo feta]], en [[Grecia]], ou os [[queixo stilton|stilton]] e [[cheddar]], no [[Reino Unido]] <ref>Produtos con Denominación de Orixe Protexida no Reino Unido. [http://ec.europa.eu/agriculture/qual/es/uk_es.htm Comisión europea - Agricultura].</ref>.
=== Tipos de leite empregado ===
[[Ficheiro:Gouda.jpg|170px|miniatura|esquerda|[[Queixo Gouda]], elaborado con leite de vaca.]]
O leite máis utilizado na fabricación de queixos é o leite enteiro de vaca, debido principalmente a que é o leite con maiores números de produción. Os queixos obtidos a partir de leite vacún proceden de zonas fértiles, aptas para a [[gandería]] bovina, como as chairas do norte de [[Europa]], os [[Alpes]], os [[Pireneos]] ou a [[Cordilleira Cantábrica]]. Hoxe en día a produción destes queixos estendeuse por todo o mundo, co emprego do leite procedente de granxas leiteiras.
 
Claros exemplos de queixos de vaca son o [[Queixo Gouda|gouda]] neerlandés, o [[emmental]] suízo, ou o [[Tetilla|queixo de tetilla]] de [[Galicia]], todos eles con texturas, sabor e cor característicos. En xeral, o leite de vaca dá ao queixo un sabor máis suave que o que dan outros tipos de leite, aínda que iso depende doutros moitos factores, polo que é doado atopar queixos de vaca de sabor moi forte, como o [[Harzer Käse]] alemán ou o [[gorgonzola]] italiano.
 
O leite de vaca enteiro é moi rico en graxa, polo que é común utilizar [[leite desnatado]], ou semidesnatado, co fin de reducir o contido en graxa. Con todo, a graxa é un dos elementos que máis inflúe no sabor do queixo e, por norma xeral, usar leite desnatado é sinónimo de perda de [[sabor]].
 
Nas zonas [[Mediterráneo|mediterráneas]], onde non abundan as vacas, é máis común usar leite de ovella ou de cabra, o cal dá un punto de [[sabor acedo|acidez]] ao queixo. O queixo manchego, o roquefort, ou o feta están feitos de leite de ovella. Un exemplo de queixo de cabra con denominación de orixe é o [[queixo majorero]], elaborado na illa [[Canarias|canaria]] de [[Fuerteventura]]. Tamén é posible mesturar distintas clases de leite, como no caso do [[queixo de Cabrales]] ([[Principado de Asturias]], España), no que se utiliza unha mestura de leite de vaca, ovella e cabra.
 
Tamén se utiliza o leite doutros mamíferos, como a de [[búfalo|búfala]] na [[mozzarella]] orixinal (hoxe en día emprégase tamén o leite de vaca), pero é algo bastante máis difícil de atopar, en comparación cos leites xa mencionados.
{{Artigo principal|Queixo fresco}}
[[Ficheiro:Cheese 07 bg 042906.jpg|miniatura|250px|[[Mozzarella]] fresca]]
Os [[queixo fresco|queixos frescos]] son aqueles nos que a elaboración consiste unicamente en callar o leite e eliminar a maior parte do soro. A estes queixos non se lles aplican técnicas de conservación adicionais, polo que aguantan moito menos tempo sen botarse a perder. O seu mantemento poderíase comparar ao dos [[iogur]]es, pois compre conservalos en lugares refrixerados. O feito de que a maduración do queixo sexa máis breve fai que teñan sabores suaves e texturas pouco consistentes.
 
Con estas características, empréganse como ingredientes para ensaladas, como o [[queixo de Burgos]], un dos máis consumidos en España. En Italia o queixo por excelencia nas ensaladas é a [[mozzarella]], que se elabora introducindo a callada do leite en auga quente, de tal xeito que se van creando masas en forma de bólas por efecto da temperatura. En certas zonas do sur italiano consómese a mozzarella ás poucas horas da súa elaboración. A mozzarella tamén é o queixo máis utilizado como ingrediente das [[pizza]]s, con todo, para iso utilízase unha variedade máis deshidratada, que non corresponde a un queixo fresco.
 
Tamén se utilizan queixos frescos en sobremesas, ou como ingredientes de salsas. O [[mascarpone]] italiano e o [[queixo quark]] alemán son outros exemplos deste queixo, caracterizados polas súas texturas cremosas.
=== Queixos curados ===
[[Ficheiro:Parmigiano reggiano piece.jpg|200px|miniatura|esquerda|[[Parmesano|Queixo Parmesano]] seco]]
O curado dos queixos depende do tempo de maduración dos mesmos. Este ten lugar nun proceso no que se secan e adicionalmente se lles aplican outras técnicas de conservación, como a salgadura ou a afumadura. O tempo necesario para considerar a un queixo como curado pode variar dun a outro, pero en xeral requírese un mínimo de ano e medio ou dous anos.
 
O proceso de curado fai que obteña unha textura bastante máis dura e seca, así como que se incremente a intensidade do seu sabor, propiedade moi desexada entre os amantes do queixo. Con todo, moitas persoas non toleran os sabores fortes, polo que é doado atopar distintas variantes de curado para un mesmo queixo. Adóitanse catalogar como tenros, semicurados e curados.
 
Exemplos de queixos curados poden ser o queixo manchego ou o gouda. Con todo, o gouda adóitase exportar cun curado aproximado de medio ano, mentres que na [[Holanda Meridional]] pódese atopar máis curado, podendo chegar aos dous anos.
 
O [[semente-padanno]] e o [[parmesano]] tamén se curan, podendo exceder tempos de tres anos. Teñen unha textura extremadamente dura, o que facilita o seu consumo de [[Queixo relado|forma relada]], como condimento ou recheo de [[pasta]]s italianas.
 
Recentemente unha empresa [[Vigo|viguesa]] comezou a comercializar en España unha variedade de queixo en conserva, capaz de conservarse varios anos sen abrir e sen ver variadas ningunha das súas características<ref>http://www.galiciagastronomica.com/index.php?option=com_content&task=view&id=427&Itemid=38&lang=glCésar López: "O queixo en lata é apreciado por exércitos, ONGs e países subdesenvolvidos" </ref><ref>Unha empresa viguesa crea o primeiro queixo en conserva ([http://www.20minutos.es/noticia/95170/0/empresa/queso/conserva/ 20minutos])</ref>.
 
=== Queixos cremosos ===
[[Ficheiro:Camembert (Cheese).jpg|150px|miniatura|[[Camembert|Queixo Camembert]]]]
[[Ficheiro:NCI cream cheese bagel.jpg|150px|miniatura|Torrada con queixo crema]]
O queixo ten un estado natural sólido, pero é posible obter unha textura máis cremosa aumentando significativamente a cantidade de nata, e polo tanto de graxa. Estes tipos de queixo adoitan consumirse acompañados de [[pan]], sendo común o uso dos mesmos en [[torrada]]s.
 
Certos queixos [[Francia|franceses]] teñen unha gran tradición pola súa textura cremosa. O [[queixo camembert]], de características semellantes ao [[queixo brie|brie]], é un dos máis famosos, característico pola súa codia branca florida, consumida xunto ao queixo e que lle dá un toque de amargor. A denominación de orixe deste queixo obrígao a comercializarse sempre de forma redonda e envasado nunha caixa de madeira.
 
Un tipo de queixo de produción máis moderna é o [[queixo crema]], comunmente chamada ''queixo philadelphia''. Trátase dunha crema branca, distribuída en tarrinas semellantes ás de [[margarina]] ou [[manteiga]]. Consómese amplamente no [[almorzo]]s e na [[sobremesa]]s, e unha variedade de [[Gastronomía de Estados Unidos|Estados Unidos]] é o ingrediente principal dalgunhas de [[torta de queixo|tortas de queixo]].
 
Na elaboración de sobremesas adóitanse usar cremas de queixo, combinadas con sabores doces. Un exemplo diso é a crema de [[queixo mascarpone]], moi usada na elaboración de [[tiramisú]]s. O [[queixo quark]] tamén empregase en multitude de receitas de sobremesa na cociña [[alemaña|alemá]] ou [[austria]]ca.
 
Tamén é posible atopar queixos de textura semicremosa, pois non se pode considerar sólida nin crema, como a [[Torta del Casar]] de [[Estremadura]], en [[Gastronomía de España|España]]. Este queixo, aínda que se pode consumir cru, é típico por ser cociñado uns minutos ao forno, de xeito que quede total ou parcialmente líquido. Do mesmo xeito que o camembert, ten unha codia florecida, consumida xunto ao queixo por quen gustan de sabores fortes ou amargos.
{{Artigo principal|Queixo azul}}
[[Ficheiro:Roquefort cheese.jpg|200px|miniatura|esquerda|[[Queixo Roquefort]]]]
Estes queixos distínguense pola presenza de [[mofo]]s, os cales danlles as súas cores verdes ou azuis. Quizais sexa a variedade que máis rexeitamento poida causar á primeira ollada, debido á cor e ao forte cheiro, que pode lembrar ao da descomposición. Con todo, o seu intenso sabor é un dos máis apreciados polos ''gourmets'' do queixo.
 
Para conseguir a proliferación dos mofos hai que almacenar os queixos en lugares con humidades moi elevadas, normalmente da orde do 90%. Excelentes lugares para iso foron tradicionalmente as covas. Os mofos que proliferan nos queixos normalmente son do xénero ''[[Penicillium]]'', no que varias das súas especies reciben o nome do queixo no que se atopan, como o ''Penicillium camemberti'' (na codia do camembert), ou o ''Penicillium roqueforti'', do queixo roquefort. Unha crenza popular totalmente falsa é que estes queixos poden conter [[verme]]s ou [[larva]]s.
 
Un queixo que se adoita chamar "rei dos queixo" é o roquefort, producido nas covas francesas de [[Roquefort-sur-Soulzon]], segundo marca a súa denominación de orixe protexida. Outros queixos famosos polos seus mofos son o [[queixo de Cabrales]] asturiano, o [[queixo stilton]] procedente de [[Inglaterra]] ou o [[queixo gorgonzola]] italiano, que pode atoparse nunha variedade doce (aínda que lixeiramente picante), e outra de sabor moito máis forte e picante.
Os datos nutricionais do queixo poden variar en función do seu contido en graxa, pero en xeral pódese dicir que é unha rica fonte de [[calcio]], [[proteína]]s, e [[Fósforo (elemento)|fósforo]]. 100 gramos de [[queixo manchego]] conteñen 21 gramos de proteínas e entre 600 e 900 miligramos de calcio. Ao tratarse basicamente de leite concentrado, fan falta 600 gramos de leite para igualar esta cantidade de proteínas, e 550 gramos para a de calcio.<ref>Datos nutricionais do queixo manchego ([http://www.ojosdelguadiana.com/propiedades.htm]).</ref><ref>Comparativa nutricional de produtos lácteos nun arquivo da CNN ([http://www.cnn.com/food/resources/food.for.thought/dairy/compare.dairy.html]).</ref>
 
O queixo tamén comparte co leite os seus problemas nutricionais, derivados do alto contido en graxas saturadas, consistentes en [[triglicéridos]] e [[acedo graxo saturado]]. Este tipo de graxas inflúen moi negativamente en enfermidades cardiovasculares. O Centro da Ciencia de Interese Público sitúa ao queixo como a primeira fonte de graxa saturada nos [[Estados Unidos de América|Estados Unidos]], nos que cada habitante consome de media un 13,6 &nbsp;kg ao ano. Con todo esta cantidade é bastante máis pequena que a de países europeos como [[Grecia]] (27 &nbsp;kg) ou [[Francia]] (24 &nbsp;kg), nos que se ten un índice relativamente baixo de enfermidades do [[corazón]]. Este feito coñécese como a [[paradoxa francesa]], e apúntase a que se poida xustificar polo alto consumo de produtos da [[dieta mediterránea]], como o [[viño tinto]] ou o [[aceite de oliva]].<ref>[http://pros.orange.fr/drobyweb/paradosp.htm O paradoxo francés].</ref>
 
Moitas axencias de todo o mundo advirten dos riscos do consumo de queixos feitos con leite fresco (non [[pasteurización|pasteurizada]]). A [[Administración de Drogas e Alimentos]] estadounidense sostén que os queixos de leite fresco poden causar enfermidades infecciosas como a [[listeriose]], [[brucelose]], [[salmonelose]], e até mesmo [[tuberculose]].<ref>[http://www.consumeraffairs.com/news04/2005/fda_cheese.html A FDA advirte sobre os riscos na saúde dos queixos de leite fresco.]</ref> Nos Estados Unidos, unha lei de [[1944]] obriga a todos os queixos de leite fresco (incluídos os importados dende 1951) a ter un curado mínimo de dous meses. Outros países non europeos tamén optaron por restrinxir legalmente o consumo destes queixos, como [[Australia]], un dos máis estritos niso, aínda que recentemente abriu excepcións cos queixos suízos [[queixo gruyère|gruyère]], [[queixo emmental|emmental]], [[queixo sbrinz|sbrinz]] e tamén co queixo [[roquefort]]. Con todo, a pasteurización do leite non é totalmente eficaz á hora de evitar estes problemas, como se pode ver nos datos de intoxicacións por consumo en Europa (onde en moitos países é legal o consumo de queixos frescos de leite non pasteurizada), e nos que a maioría de casos apuntaban a queixos pasteurizados.<ref>[http://www.specialtyfood.com/do/news/viewnewsarticle?ide=1841 Mitos dos queixos de leite fresco].</ref> As precaucións co consumo de queixos han de ser maiores no caso de embarazadas, como sinalan os [[Centros para o Control e a Prevención de Enfermidades dos Estados Unidos]], debido ao risco de transmitir listeriose ao [[feto]].
393.002

edicións